Genf

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy

Gämf ([g̥ämf]; fr. Genève [ʒəˈnɛv]; Patois: Zenéva [ðənəva]) isch die zwäitgröscht Stadt vo de Schwiiz und d Hauptstadt vom gliichnamige Kanton. Gämf liit am Lac Léman. Vo dem See chunnt au de Fluss, wo dur d Stadt flüsst, d Rhone, de ander Fluss, wo vom französische Hinderland her chunnt, isch d Arve. Gämf als Stadt hät öppe 185'000 Iiwohner, im ganze Kanton sind's öppe so 445'000 Iiwohner.

Inhaltsverzeichnis 1 Gschicht 2 Lag 3 Lueg no 4 Allmänd

[ändere] Gschicht

Gämf isch scho i de jüngere Staizitt bisidlet gsii, wie Füürstele us dere Zitt biwiiset. I de Bronzezitt isch den d Geged um Gämf usserordeli dicht bisidlet gsii, spöter aber het d Bivölkerig abgnoo.

D Allobroger, en keltische Stamm, hend spötistens um 200 v.Chr. ufem Hügel Saint-Pierre zwüschet em See, de Rhone und de Arve e bifestigts Oppidum errichtet, wo de Seehafe und d Flussöbergeng öberwacht het. D Römer hend 122/120 v.Chr. d Allobroger underworfe und i di römisch Provinz Gallia Narbonensis iiglideret. Di alt Sidlig Genava und de Hafe sind usbaue wore. Um 100 v.Chr. isch öber d Arve e Holzbrugg baue wore und de Hafe isch verstärcht wore. Um 80 v.Chr. isch bim Hafe e 3 Meter höchi Staute us Aicheholz ufgstellt wore, wo mit Menscheopfer verert woren isch. D Brugg öber d Rhone aber het de Julius Cäsar im März 58 v.Chr. abriisse loo, zum verhindere, as d Helvetier dör d Provinz Narbonensis züchet.

Denn het sich d Stadt zumene wichtige Handelszentrum entwicklet und de Hafe isch immer mee uusbaut wore. Noch dem d Alemane um 260 Genava plünderet hend, isch e Stadtmuur baue wore. I de zwaite Hälfti vom 4. Jh. isch Gempf Bischofssitz wore miteme prächtige Palast, de erst bikannt Bischof isch de Isaac gsii (um 400). Wo ane 443 d Burgunder i de Sapaudia agsidlet wore sind, isch Gemf Sitz vom burgundische König wore, nebet Lyon und Vienne. Wo de König Gundobad Striit mit sim Brüeder Godigisel, wo z Genf residiert het, Striit öbercho het, het de Gundobad Gemf abgfacklet, aber nochem Tod vom Godigisel wider ufbaue lo. Im Joor 534 isch s Burgunderriich vo de Merowinger underworfe wore und Tail vom Fränkische Riich wore. Ane 563 het e Tsunami, uusglöst dör e Bergsturz am obere Gemfersee, s Hafeviertel vo Gemf öberfluetet.

D Machtverhältnis im Mittelalter sind immer komplizierter wore, und s Verhältnis zwöschet em Bischof vo Gemf und de Groofe vo Gemf sind nöd grad die beste gsii. Um 1250 hend d Groofe vo Savoye d Herrschaft öbernoo und sich mit de Gemfer Börgerschaft agfründet, um di politisch Macht vom Bischof z schwäche. Aber au d Eidguenots und de König vo Burgund hend probiert, immer mee Iifluss uf die wichtig Stadt z nee, so as d Börgrschaft vo Gemf immer wider nöiji Vertreg het müese uufsetze.

I de Renaissance hät de Reformator Johannes Calvin (1509–1564) z Gämf sini Lehre verbräitet. As Folg vo de Reformation isch im Joor 1535 de Bischof endgültig entmachtet wore und er het müese d Stadt verloo. 1815 hät sich Gämf de Äidgnosseschaft agschlosse. Im 20. Jaarhundert sind vil international wichtigi Organisatione uf Gämf cho; zum Bispiil d UNO oder au s CERN, zum nu es paar ufzelle. Z Gämf isch au s World Wide Web entwickled worde.

[ändere] Lag

Gämf lit am Uusfluss vo de Rhone. De Kanton Gänf bildet de Südweschtzipfel vo de Schwiiz und grenzt nur im Nordweschte a d Schwiiz, alles ander ghört zu Frankriich.

[ändere] Lueg no

• Pierres du Niton
• Institut universitaire de hautes études internationales

[ändere] Allmänd

De Artikel Genf uss de Kategory Geografy isch leider no zimlig churz! Wenn dr meh züe dem Thema weisch, no schrib s dezüe und entfern nochher d Markierig {{Stumpen|1}}. Wenn de no nie e Stumpe erwitert häsch, no findsch do Hilf dezüe.