Genf
Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
| Technische Yschränkung: Dr koräkt Titel wär: »Gämf« |
 |
Der Artikel beschäftigt sich mit de Stadt Genf. Anderi Artikel verzeled über de gliichnamigi Kanton. |
| Wappe | |
|---|---|
 |
|
| Basisdate | |
| Kanton: | Genf |
| Bezirk: | (Genf het e kei Bezirk) |
| BFS-Nr.: | 6621 |
| PLZ: | 1200 |
| Koordinate: | 46° 12' n. Br. 6° 9' ö. L. |
| Höchi: | 375 m ü. M. |
| Flächi: | 15.86 km² |
| Iwohner: | 185'028 (31. Dezember 2005) |
| Websyte: | www.ville-geneve.ch |
| Charte | |
 |
|
Gämf ([g̥ämf]; fr. Genève [ʒəˈnɛv]; Patois: Zenéva [ðənəva]) isch die zwäitgröschti Stadt vo de Schwiiz. Gämf liit am Lac Léman. Vo dem See chunnt au de Fluss wo dur d Stadt flüsst, d Rhône, de ander Fluss, wo vo de Berge chunnt, isch d Arve. Gämf als Stadt hät öppe 185'000 Iiwohner, mit em Kanton sind's öppe so 445'000 Iiwohner.
[ändere] Gschicht
Gämf isch scho i de jüngere Staizitt bisidlet gsii, wie Füürstele us dere Zitt biwiiset. I de Bronzezitt isch den d Geged um Gämf usserordeli dicht bisidlet gsii, spöter aber het d Bivölkerig abgnoo.
D Allobroger, en keltische Stamm, hend spötistens um 200 v.Chr. ufem Hügel Saint-Pierre zwüschet em See, de Rhône und de Arve e bifestigts Oppidum errichtet, wo de Seehafe und d Flussöbergeng öberwacht het. D Römer hend 122/120 v.Chr. d Allobroger underworfe und i di römisch Provinz Gallia Narbonensis iiglideret. Di alt Sidlig Genava und de Hafe sind usbaut wore. Um 100 v.Chr. isch öber d Arve e Holzbrugg baut wore und de Hafe isch verstärcht wore. Um 80 v.Chr. isch bim Hafe e 3 Meter höchi Staute us Aicheholz ufgstellt wore, wo mit Menscheopfer verert woren isch. D Brugg öber d Rhône aber het de Julius Cäsar im März 58 v.Chr. abriisse loo, um z verhindere as d Helvetier dör d Provinz Narbonensis züchet.
Denn het sich d Stadt zumene wichtige Handelszentrum entwicklet und de Hafe isch immer mee uusbaut wore. Noch dem d Alemane um 260 Genava plünderet hend, isch e Stadtmuur baut wore. I de zwait Hälfti vom 4. Jh. isch Gempf Bischofssitz wore miteme prächtige Palast, de erst bikannt Bischof isch de Isaac gsii (um 400). Wo ane 443 d Burgunder i de Sapaudia agsidlet wore sind, isch Gempf Sitz vom burgundische König wore, nebet Lyon und Vienne. Wo de König Gundobad Striit mit sim Brüeder Godigisel, wo z Genf residiert het, Striit öbecho het, het de Gundobad Gemf abgfacklet, aber nochem Tod vom Godigisel wider ufbaue lo. Im Joor 534 isch s Burgunderriich vo de Merowinger underworfe wore und Tail vom Fränkische Riich wore. Ane 563 het e Tsunami, uusglöst dör e Bergsturz am obere Gemfersee, s Hafeviertel vo Genf öberfluetet.
D Machtverhältnis im Mittelalter sind immer komplizierter wore, und s Verhältnis zwöschet em Bischof vo Gemf und de Groofe vo Gemf sind nöd grad die beste gsii. Um 1250 hend d Groofe vo Savoye d Herrschaft öbernoo und sich mit de Gemfer Börgerschaft agfründet, um di politisch Macht vom Bischof z schwäche. Aber au d Eidguenots, und de König vo Burgund hend versuecht immer mee Iifluss uf die wichtigi Stadt z nee, so as d Börgrschaft vo Gemf immer wider noji Vertreg het müese uufsetze.
I de Renaissance hät de Reformator Johannes Calvin (1509–1564) z Gänf sini Lehre verbräitet. As folg vo de Reformation isch im Joor 1535 de Bischof endgültig entmachtet wore und er het müese d Stadt verloo. 1815 hät sich Gänf de Äidgnosseschaft agschlosse. Im 20. Jaarhundert sind vili international wichtigi Organisatione uf Gänf cho; zum Bispiil d UNO oder au s CERN um nur einigi z nänne. In Gänf isch au s World Wide Web entwickled worde.
[ändere] Lag
Gänf lit am Uusfluss vo de Rhône. De Kanton Gänf bildet de Südweschtzipfel vo de Schwiiz und grenzt nur im Nordweschte a d Schwiiz, alles andere ghört zu Frankriich.
[ändere] Lueg no
