Bellinzona

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Bellinzona
Wappe vo Bellinzona
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Tessin (TI)
Bezirk: Bellinzonaw
Kreis: Bellinzona
BFS-Nr.: 5002i1f3f4
Poschtleitzahl: 6500
UN/LOCODE: CH BZA
Koordinate: 721800 / 11772946.1999969.016659238Koordinaten: 46° 12′ 0″ N, 9° 1′ 0″ O; CH1903: 721800 / 117729
Höchi: 238 m ü. M.
Flächi: 19.1 km²
Iiwohner: i17'962 (31. Dezämber 2013)[1]
Website: www.bellinzona.ch
Piazza Collegiata

Piazza Collegiata

Karte
Karte von Bellinzona
w

Bellinzona (lombardisch Belinzòna, dytsch nimmen eso bikannt Bellenz, schwyzerdytsch – im Milidär gar nid eso sälte – Belänz) isch e Stadt im Kanton Tessin in dr Schwyz. Si ghert zum Chrais (circolo) Bellinzona im Bezirk Bellinzona. Mit 17373 Yywohner (31. Dezämber 2010) isch si no Lugano di zwootgreescht Stadt im Kanton.

Geografi[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bellinzona lyt in dr Dalebeni eschtlig vum Fluss Tessin am Fueß vum Gotthardmassiv in dr Nechi vu dr Gränze vum Sopraceneri (em nerdlige Tessin) un em Sottoceneri (em Sidtessin). Zue dr Gmai ghere au no d Fraktione Artore, Carasso, Daro un Ravecchia.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bellinzona isch zum erschte Mol gnännt wore anne 590 as Belitio oder Belintiona, derno as Berinzona, Beliciona, Birrinzona un 1168 Birizona, 1218 as Bilizone. Dr Ort isch strategisch wichtig gsii vor dr d Bäss St. Gotthard, Lukmanier un San Bernardino. D Stadt Como het Bellinzona anne 1242 an Mailand verchauft. No verschidene Bsitzwächsel isch s schließli im Johr 1503 vum franzesische Chenig Ludwig XII. im Verdrag vu Arona an Uri, Schwyz un Unterwalde chuu.

Anne 1907 sin di bishärige Gmaine Carasso, Daro un Ravecchia zue Bellinzona yygmaindet wore.

Verwaltig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Burgermaischter (Sindaco) vu Bellinzona isch dr Brenno Martignoni.

Bevelkerigsentwicklig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Johr 1850 1860 1870 1880 1888 1900 1910 1920
Yywohner 3209 3462 3950 4038 5553 8255 10406 10232
Johr 1930 1941 1950 1960 1970 1980 1990 2000
Yywohner 10706 10948 12060 13435 16979 16743 16849 16463

Dialekt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr lombardisch Dialäkt vu Bellinzona ghert zum Ticinese.

Kultur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Piazza Blues Festival (syt 1989 alljohr im Juli mit rund 30'000 Zueschauer)
  • Rabadan, d Fasnet vu Bellinzona. No dr Tradition soll s d Fasnet z Bellinzona scho syter 1862, dr Uusdruck Rabadan (vum piemontesische Wort fir "Chrach") isch syter 1874 belait.

Böuwärch[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Drei Burge vu Bellinzona (syt 2000 UNESCO Wälterb): Burg Castel Grande (S. Michele), Burg Montebello (S. Martino, hite mit em Museo Civico), Burg Sasso Corbaro (S. Barbara)
  • d Stadtmuure (Murata)
  • Chilche SS. Pietro e Stefano (13. Jh., umböue im spote 14. un frieje 15. Jh. un wider 1733-64)
  • Chilche S. Maria delle Grazie (15. Jh.)
  • Chilche S. Maria del Ponte (14. Jh.)
  • Chilche S. Biagio, Ravecchia (romanisch, mit Freske us em 14. un 15. Jh.)
  • Chilche S. Sebastiano, Daro
  • Chilche S. Roco (14. Jh.)
  • Evangelisch-Reformierti Chilche
  • Teatro Sociale (1847)

Lyt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

z Bellinzona uf d Wält chuu
  • Marco Baggiolini (* 1936), Schwyzer Biochemiker un Immunolog
  • Renato Berta (* 1945) Schwyzer Kameramann vu dr Nouvelle Vague
  • Massimo Busacca (* 1969), Schwyzer Fueßballschidsrichter
  • Franco Cesarini (* 1961), Schwyzer Komponischt un Dirigänt
  • Mauro Lustrinelli (* 1976), Schwyzer Fueßballspiler
  • Kubilay Türkyılmaz (* 1967), Schwyzer Fueßballspiler
z Bellinzona gstorbe
  • Karl Helfferich (1872–1924), dytsche Bolitiker
  • Laura Solari (1913–1984), italienischi Schauspileri
  • Arthur Menge (1884–1965), Oberburgermaischter vu Hannover vu 1925 bis 1937

Fueßnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Ständige Wohnbevölkerung)

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Bellinzona – Sammlig vo witere Multimediadateie

Wikisource S dütschsprochig Wikisource hät Originaltegscht zum Thema „Bellentz in der Topographia Helvetiae, Rhaetiae et Valesiae (Matthäus Merian)“.