Frankreich
Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
| Frànkrich France/République française |
|
 |
 |
| Wahlspruch: Liberté, Égalité, Fraternité (Frejhet, Glichheit, Briad´rlichkait) | |
| Amtsschpraach(e) | Französisch |
| Hauptschtadt | Stadt |
| Schtaatsform | Republik |
| Schtaatsoberhaupt | Präsident Nicolas Sarkozy (UMP) |
| Regierigschef | Premierminister François Fillon (UMP) |
| Flächi | mit Überseegebiet: 675'417 km² ohni Überseegebiet: 547'026 km² |
| Iiwohnerzahl | mit Überseegebiet: 65'073'482 ohni Überseegebiet: 62'448'977 |
| Bevölkerigsdichti | mit Überseegebiet: 96,3 ohni Überseegebiet: 114,8 Iiwohner pro km² |
| BIP | nominal: 2'560'255 $ bro Ywohner: 41'511 $ |
| HDI | 0,952 |
| Währig | Euro |
| Gründig | 843 (Verdrag vo Verdun) |
| Nationalhymne | Marseillaise |
| Nationalfiirtig | 14. Juli |
| Ziitzone | UTC+1 |
| Kfz-Kennzeiche | F |
| Internet-TLD | .fr Überseegebiet: .bl, .gf, .gp, .mf, .mq, .nc, .pf, .pm, .re, .tf, .wf, .yt |
| Vorwahl | +33 Überseegebiet: +262, +508, +590, +594, +596, +681, +687, +689 |
 |
|
 |
|
| Dialäkt: Unter-Elsassisch |
Frànkrich (uff frànzeesch la France, staatlich de République française) ésch e Lànd im weschtlich Europa. Es het ebbs meh àls sechzich Millione Inwohner un ésch mét 543.965 km² s drittgreescht Lànd vun Europa. De nationàli Sprooch, s Frànzeesch ésch de constitütionelli "Sprooch vun de Republik", awwer s gibt öi noch 77 Regionalsprooche wo ken offiziell Status hàn.
Inhaltsverzeichnis |
[ändere] Geographi
Frankriich het ebbs meh àls sechzich Millione Inwohner un ésch mét 543.965 km² nooch Russland un d Ukraine s drittgreescht Lànd vun Europa. So nennt mers öi de "Grande Nation" un weje sini Form s "Hexagon". Mét sini Küschte éschs des einzigscht Lànd vun Europa, wie vun dNordsee unm Atlantik bis zuem Méttelmeer éwwr de gànz Kontinent driwwrlàngt. Ém Oschte gehts bis zue d Alpe un zuem Rhin. Do enthàlt s öi e Stickele vum alemànnisch un vum ditsch Sproochruum: s Elsass - d Sprooch, wo mr ém greescht Teil spricht, ésch Elsässerditsch - un s Nord- un Saarelsass un de Moselle, wo mr fränkisch redd. - Zesàmme bilde Elsass un Moselle de historisch Region "Elsass-Lothringen". De Càpitale - mét e extrem stàrki Stellung ésch Bàriss.
Ze Savoye sin d Alpe. De südlich Teil vun d Alpe heisst Seealpe (Alpes Maritimes), wil se bis àn s Mittelmeer nunt rgehn. De Mont Blanc (Wiss Beri) ésch de heechscht Beri vun d Alpe. Dr ésch 4792 Meter hoh, mét de Iskàpp sogar 4808 Meter iwwerm Meer.
[ändere] Politik
Frànkrich ésch Ètat membre (Mitgliidsstaat) vum Conseil de l’Europe/Europarot, (Métbegrind´r) vun de EU, vun de Euro-Zone un vum Schenge-B´reich. S ésch eins vun finf permanent Métgliidr ém Conseil de sécurité vun de V´reinti Natione Teil vun de (G8), gheert zuer Union latine zuer (OCDE) un nàdirli zuer Organisation vun de Francophonie.
[ändere] Liste vun dr Stäedt én Frànkrich
[ändere] Verkehr
Dur d Alpe hets Tunnel. De bekannteschti sin de Mont Cenis (Isebaan) dSchwiz un d Auto-Tünnel vun Freschüss (uff Italie) un dur de Mont Blanc én`s Aoschta-Tal néwwer.
[ändere] Gschicht
Ohni die Französischi Revolution im Johr 1789 würd d Welt hütt anderscht úßseh. Sie gilt als Uffbruch in d Moderne und isch dodémit eins vo de bedytsendste Ereigniss in de jüngere Gschicht vo Europa. Mit em Sturm uff d Bastille am 14. Juli 1790, em hüttige französische Nationalfyrdig, hät d Pariser Bevölkerig e Fanal gege die absoluti Monarchy gsetzt. Dodémit hät vorerscht die knapp 1000-jährigi Gschicht vom französische Staat als Königrych gendet. Mit em Johr 987, wo de Hugo Capet s Gschlecht vo de Kapetinger uff de fränkisch Thron brocht hät, ka mer vom Afang vom Französische Staat schwätze. Alli Königsgschlechter dénoch hän ihri Legitimation uss direkte oder indirekte Verwandtschaftsverhältniss zu de Kapetinger bezoge. S französisché Königtum hät yber Johrhundert weg síni Macht gegényber úßländische Mächt, de eigene Aristokraty und em Klerus immer meh steigere könne.
Sell hät s im 16. Johrhundert in Gegésatz zu de Habsburger, wo z Spanie, im Römische Rych vo dytscher Nation gherrscht hän. De Nydergang vo de Habsburger in de zweite Hälfti vom 17. Johrhundert hät de Uffstyg vo de absolute Monarchy gsteigert. Zerscht under em Kardinal Richelieu und spöter under em Ludwig XIV., em sognännte Sunnékönig, hät s französisché Königtum e úngahnti Bliete und Macht erreicht. De französisch Hof hät d Stil vo ganz Europa bildet. Französischi Sproch und Kultur ßin im 17. und 18. Johrhundert an vyle europäische Königshüser wít verbreitet gßí. Die französischi Königsmacht hät ammer meh und meh an Verfallserschynige glitte. So hät z.B. s Hofleabe enormi finanzielli Mittel brucht. Züedem hät s vylfältigé Engagement an de Kriegsschauplätz vo Europa mieße bezahlt werde. In de Folg ßin em Lannd immer stärkeri Stürlaste ufferlegt worde. In de 1770er- und 1780er-Johr hän sich d Hushaltskrise ghyft.
Die französischi Revolution im Johr 1789 - befüert vo de Ideal vo de uffklärte Philosoph - hät die absoluti Monarchy weggfegt. In de Wirre vo de Umbruchphase hät sich End vom 18. Johrhundert e Ma an d Spitze vo de Republik gsetzt, wo innerhalb vo kürzéster Zít d Gschick vo ganz Europa in síne Händ ghobe hät: De Napoleon Bonaparte. D Nyderlag vom Napoleon in de schicksalhafte Schlacht bí Waterloo im Johr 1815 hät aber s End vom umzügelte bonapartistische Gstaltigswille z Europa bedytet.
In Folg vo de Neuordnig durch de Wiener Kongress 1815 isch z Frankrych no mol d Monarchy erreicht. Mit em Úßbruch vom dytsch-französische Krieg im Johr 1870 hät die für Europa so fatali Konstruktion von re angebliche Erbfeindschaft zwüsche de beide Staate ihr Afang gnoh. Sie hät in de Schützégräbe vom Erschte Weltkrieg e grausame Höhepunkt gfunde, wo numme no durch d Schrecke vom Zweite Weltkrieg ybertroffe worde isch. Scho noch em Erschte Weltkrieg hät uff beide Síte d Asicht z keime agfange, dass e friedlichs und stabils Europa numme im Miténand zfriede wär. D Plän vom Aristide Briand und em Gustav Stresemann zur Versöhnig vo beide Staate ßin aber End vo de 1920er-Johr gscheitert. Erscht noch em Zweite Weltkrieg hät sich durch d Initiative vom Jean Monnet und em Robert Schuman uff französischer Síte d Ysicht durégsetzt, dass numme d Zämméarbet vo de ehemols verfeindete Staate d Grundlag für Friede und Sicherheit z Europa ßy ka. Mit de Gründig vo de Europäische Gmeinschaft für Kohle und Stahl (EGKS) im Johr 1952 isch de Grundstei für die wirtschaftlichi und politischi Integration z Europa glegt worde.[1]
[ändere] Quelle
 Wenn dr meh züe dem Thema weisch, no schrib s dezüe und entfern nochher d Markierig {{Stumpen|1}}.Wenn de no nie e Stumpe erwitert häsch, no findsch do Hilf dezüe. |
