Kanton St. Gallen

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Kantoo Sanggale
Wappe vum Kantoo Sanggale

Rutenbündel mit Beil (Wappeversion sit 2011)
Basisdate
Staat: Schwiiz
Abchürzig: SG
Amtssproche: Deutsch
Hauptort: Sanggale
Flächi: 2026 km²
(Rang 6)
Iwohner: 483'156[1] (31. Dezämber 2011)
(Rang 5)
Bevölkerigsdichti: 239 Iw./km²
(Rang 11)
Bitritt zue dr
Eidgnosseschaft:
1803
Websyte: www.SG.ch
Lag
Lag vum Kanton in dr Schwyz
Charte
Charte Kantoo Sanggale

Dr Kantoo Sanggale (IPA: saŋ.ˈg̊ːalə) isch e Kontoo im Nordoschte vo dr Schwiz.

Geografi[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Ostschwyzer Kanton grenzt a Graubünde (S), Glarus (SW), Schwyz (SW), Züri (W), Thurgau (N), en Bodesee (N) un im Oschte an Vorarlberg (Öschtrych) un Liechteschtei. Usserdem umschlüüsst er d Halbkantön Appezell Innerhode und Appezell Usserhode

Lag vom Kanton

De Kanton glideret sich verwaltigsmässig in 90 Gmeinde, Amtssproch isch Dütsch.

De Flächi noo beleit de Kanton de Platz 6, de Iwohnerzahl noo Platz 5 under de insgsamt 26 Schwyzer Kantön.

De höchschti Berg vom Kanton isch d Ringelschpitz mit 3'247 m über de Meereshöchi, bekannter dörfti aber de Säntis (2'502 m ü. M.) sii. Die gröschte Sanggaller See sind de Bodesee, de Zürisee und de Walesee, wo ali aber nöd usschliesslich uf St. Galler Gebiet ligged. De gröschti under letschtere isch de Schtausee Gigerwaldsee im Taminatal.

Bekannti Flüss sind de Rhii, d Thur, de Negger un d Sittere.

Bevölkerig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Sanggale hät uf de 1. Januar 2004 457'289 Iiwohner gha. Uf de 1. Januar 2005 isch d Bevölkerig lut de eidgnössische Schtatischtik uf 459'000 Iwohner gschätzt worde. Uf de 31. Dezämber 2011 hät Sanggale 483'156 Iiwohner gha.[1]

I de letschte zeh Joor hät d Kantonsbevölkerig um 4,9 % zuegno. D Bevölkerig hät i dere Zytperiode vor allem i de Waalchrais See-Gaster (8,6 %), Werdeberg (8,1 %) und Rhiital (7,5 %) zuegno, wääred si i de Waalchrais Toggeburg (0,0 %) und Sanggalle (1,6 %) fascht glich blibe isch.

Von de Gsamtbevölkerig sind 27 % under 20-jöörig, 59 % 21- bis 65-jöörig, 13 % 66- bis 90-jöörig un 0,4 % über 90-jöörig.

Bürger[ändere | Quälltäxt bearbeite]

80% vo dr Sanggaller Bevölkerig sin Schwyzer Bürger. Dr Usländerateil isch somit um 20%. Dia schtamme us folgende Natione (Stand 2000):

  • Europa: ehemooligs Jugoslawie: 8,6 %; Italie: 3,4 %; Dütschland: 1.8%; Türkei: 1,4 %; Öschtrych: 1,1 %; Schpanie: 0,7 %; übrigi europäischi Länder: 1,5 %. Europa insgsamt (ooni Schwyzer): 18,5 %
  • Übersee: Asie: 1,0 %; Afrika: 0,3 %; Amerika: 0,2 %; Auschtralie un Ozeanie: 0,015 %

19.6% sind im Usland uff d Welt cho.

Schproche[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Amtsschproch isch Dütsch. Umgangsschproch isch Schwyzerdütsch. Uf Grund vo de heterogene Zämmesetzig vom Kanton durch d Meditationsakte vo 1803 exischtiered im Kanton Sanggale veschideni Dialekt, so unter anderem de Rhiitaler, de Förstelender (mit de Stadt Sanggale), de Toggeburger oder de Sargaserländer Dialekt. De Rhiitaler Dialekt isch verwandt mit em Liechtesteiner und em Vorarlberger Dialekt. Die verschidnigi sanggaller Dialekt ghöret zu de Ostschwizer Dialekt.

Bis noch em Mittelalter isch i de südliche Gegede vom Kanton Sanggalle Rätoromanisch gredt worde. Us dem Grund hend vil geografischi Näme (Ortschafte, Wiiler, Berg) i dere Gegend romanischi Herkunft. Die döttige schwyzerdütsche Dialekt hend hüt no e romanische Akzent.

Bi de Volkszälig 2000 händ 88 % vo de Sanggaller agee, dass ihri Hauptsprooch Dütsch isch. Witeri Schproche: 2,8 % slawischi Schproche, 2,3 % Italienisch. Anderi Schproche sind wiit untervaträte.

Religionen – Konfessionen[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Wil de Kanton Sanggale ersch 1803 us voschidene Territorie gschaffe worde isch, isch er konfessionell sehr heterogen. Rein katholisch sind s nördliche Fürschteland (früener mol Bsitz vom Sanggaller Fürschtapt), aber mit Usnaam vo de traditionell reformierte Stadt Sanggalle (früener mol freji Riichsstadt) und de südliche Teil vom Kanton (früener mol Untertanegebiet vo de Innerschwiz), u. a. s Sargaserland. S Toggeborg im Weschte isch gmischt, aber überwiegend reformiert, s Rhintl im Oschte isch au gmischt, aber vor alem katholisch (usser de reformierte, ehemolige zürcherische und glarnerische Untertanegebiet vo Sax und Werdeberg).

52 % sind römisch-katholisch, 26 % sind evangelisch-reformiert, 6 % oøni Konfession, 6 % islamisch. Witeri 10 % ghöred zu andere Konfessione.

Städt und Ort[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Stand vode Iiwoonerzaale: 31. Dezember 2011

Städt und Ort vom Kantoo Sanggale

Gmainde mit mee as 10'000 Iiwooner[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Witeri bikannti Ortschafte[ändere | Quälltäxt bearbeite]

för die andere Gmainde lueg bi Gmainde vom Kantoo Sanggale

Geografischi Regione[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Waalchrais vom Kanton Sanggalle

Waalchrais[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Nochdem das d Bezirk im Kanton Sanggale ufghobe worde sind, isch er sit em 1. Januar 2003 politischt i folgendi Waalchrais uftailt: (Raihefolg im Uhrzeigersinn ume)

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

St. Galler Geschichte 2003 in 9 Bänden. St. Gallen 2003.

Lueg au[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Kanton Sanggale – Sammlig vo witere Multimediadateie

Referänze[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. 1,0 1,1 Wohnbevölkerung (Jahresstatistiken), Fachstelle für Statistik Kanton St. Gallen.