Kanton Glarus

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Wappe vor Schwiiz
Kanton Glarus
Wappe vum Kanton Glarus

Basisdate
Staat: Schwiiz
Abchürzig: GL
Amtssproche: Deutsch
Hauptort: Glarus
Flächi: 685 km²
(Rang 17)
Iwohner: 39'217[1] (31. Dezämber 2011)
(Rang 23)
Bevölkerigsdichti: 57 Iw./km²
(Rang 24)
Bitritt zuem Bund: 1352
Websyte: www.GL.ch
Lag
Lag vum Kanton Glarus in dr Schwyz
Charte
Charte vum Kanton Glarus
Gmeinde
Gmeinde im Kanton Glarus

Dr Kantu Glaris isch än Kantuu im Oschte vo dr Schwyyz mit’m Hauptort Glarus. Mit’ere Flächi vu 685 km² isch Glarus dr 17-gröscht Kantu vu’de Schwyz und zellt 39'217 Yhwoner. Bihtrette zur Eidgenosseschaft hett Glarus im Johr 1352.

Geografi[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Im Kantuu Glarus gits vermehrt grossi Höhenunterschid: Vum flache Talbode uf 414 Meter Hohi stigt das Gländ bis uf über 3600 Meter. Die Gegegsätz gseht me au am Klima ah: Es wächselt innerhalb vu wenige Kilometer vu mild am Walesee mit sinre südländische Pflanzewelt zu hochalpine, verschniite Berggipfel, wia dr Glärnisch und dr Tödi. Dr’zue blast en Föhn durs Tal, so dass Temperaturrekord gmesst werde chönd. Ds’Tal isch nur uf dr Nord-Siite zur Linthebeni hii offe.

Dr sichtbarschti Ihgriff vum Mensch ide Natur isch das imposanti Linthwerk, wo 1807 als erschtes Nationalwerk vude Schwyz gillt. D'Linth wird in de Walesee gleitet und ihre Lauf ide Zürisee kanalisiert. Vor de Korrektur hend sich d’Linth und d Maag (hüt Linthkanal, Walesee-Zürisee) chrüzt, so dass es dur ablagerige zu sümpfartige Zueständ chu isch.

Dä gröscht See im Kantuu Glaris isch dä Chlöntalersee, er isch im Chlöntl hine und drmit uf em Gebiet vu dr hütige Gmaind Glaris.

Gschicht vum Kantuu[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bis ins erschte Jahrhundert[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Verschideni Fund us dr Bronzezyt zeiget, dass es Mensche zwüschet em 13. und 9. Jahrhundert vor Chrischti Geburt geh hett. Bodefund und Ortsnäme bewiiset, dass es e Besiidlig im 3. Jahrhundert vor Chrischti Geburt vu de Kelte geh hett. Dr Name vu’dr Linth chunnt vum keltische «lindu-», was Wasser bedütet. Ufn Kerenzerberg und am Walesee hett me spöter Baute vu de Römer gfunde. Um Chrischti Geburt hett das hütige Glarnerland zur Provinz Raetia gköhrt.

Die erscht Talchille isch im 6. Jahrhundert im Glaris buut worde. Obwohl d Alemanne schu 700 nach Chrischti Geburt is Taal ihgwandert sind, isch deri Sprach erscht im 11. Jahrhundert duregsetzt worde. Zu dere Zyt köhrt ds Glarnerland am Kloster vu Säckinge, wo vum St. Fridolin gründet woren isch.

D Befreiig vo de Habsburger und dr Biidritt zur Eidgenosseschaft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Im 13. Johrhundert isch Glarus an d Habsburger gfalle, und d Glarner, won ä gwüssi Eigeständikeit gha hai, wie mä us Urkunde vo 1282 cha lehre, wo vo dr Gmeinschaft vo de Manne vom ganze Daal Glarus brichte, hai welle si loswärde. Im Johr 1351 hai si sich vo de Zürcher und Innerschwiizer lo erobere.

1352 hai si än erste Rückeroberigsversuch vo Habsburg zrugggschlage und denn hai si ä Bund mit de Eidgenosse abgschlosse und hai unterhalb vo Näfels ä Letzimuure baut, wo mä Überräscht drvo hüt no cha finde. Noch der Schlacht bi Sempach am 9. Juli 1386 hai si s Stedtli Weese im Sangallische eroberet, wo aber im Februar 1388 wider verlore goht.

An der erste Landsgemeinde, wo usfüehrlig dokumentiert worden isch, hai si sich 1387 eigeni Satzige ge und hai drmit dr Grundstei zur hütige demokratische Verfassig gleit.

Am 9. April 1388 hai si in der Schlacht bi Näfels ä habsburgischi Armee gschlage, wo vil grösser gsi isch as ihri eigeni, und hai sich mit däm Siig vo der habsburgische Herrschaft befreit. Sit däm git s jedes Johr am erste Dunnstig im April d Fahrt vo Näfels zum Gedänke an das Ereignis.

1395 hai sich d Glarner vo Säckinge loskauft, zahle aber em Frauechloster no bis zum Umsturz am Ändi vom 18. Johrhundert än «ewige» Johreszins.

D Stadtchiuche vo Glarus isch es berüemts Kulturguet

D Reformation[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Scho vor 1530 isch d Mehrheit vo de Glarner und Glarnerinne reformiert. Dr Ulrich Zwingli het zäh Johr lang z Glarus as Pfarrer gschafft und si Reformationsschrift 1523 em Ammann, Rat und Gmeind des Lands Glaris gwidmet. Nume Näfels und Oberurne si bim alte Glaube bliibe und ä baar Gmeinde wärde konfessionell paritetisch. Die erste Grundsetz vo Religionsfreiheit ch önne aber d Spannige zwüsche de Konfessione nit verhindere.

Aber s Simultanverhältnis an der Chille vo Glarus het bis zur Iiweihig vo der katholische St. Fridolins Chille 1964 bestande und beidi Konfessione hai die gliichi Chille bruucht; nit emol dr Brand vo Glarus im Johr 1861 het das chönne ändere. D Staatsgwalt aber het sich deilt. Es het drei Landsgmeinde ge: eini für die Reformierte, eini für d Katholike und ä gmeinsami. Au d Gricht, s Militär- und Postwäse und der Salzhandel hai sech drennt. Ä Ziitlang het s sogar zwei Kaländer ge, wil die Reformierte dr Gregorianisch Kaländer ä Johrhundertlang abglehnt hai. 1836 het die neui Kantonsverfassig die konfessionelli Landesteilig ufghobe.

Der Kantuu Glarus isch nit immer sehr fortschrittlig gsi. Er isch in d Rächtsgschicht iigange, wo do im Johr 1782 die letzti Häx in Mitteleuropa hiigrichtet worden isch, wo d Anna Göldi gchöpft worden isch. Und au d Folterig as Mittel für zum d Wohrhet vor Gricht z finde, isch im Glarus erst im Johr 1851 offiziell abgschafft worde.

Ds Wasser vom Klöntalersee wird für d Stromproduktion gnutzt

Städt u Ort[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Vo 1939 bis 2003 händ im Kantu Glaris 29 Gmeinde bestande. Ufe 1. Januar 2004 hät Hätzige und Diesbach mit Luchsige fusioniert. Und zwee Johr spöter händ sich Leuggelbach und Nidfure mit Hasle zämmegschlosse. Und dodemit sinds immer no 25 Gmeinde im Kantuu gsii.

Sit äm 1. Januar 2011 hät Glaris numme no drüü Gmeinde, Glaris Nord, Glaris und Glaris Süd.

Vorher hets im Kantuu Glarus kei Gmeind geh, wo gnue Iiwohner gha hett für ne Stadt z si, das heisst mindestens 10'000. Gmeinde mit über 1000 Iiwohner si folgendi gsi:

ehemoligi Gmeind Iiwohner
(31. Dez. 2010)
Glaris 5877
Näfels 4021
Niderurne 3928
Mollis 3337
Netschtl 2875
Eneda 2684
Schwande 2392
Bilte 2001
Oberurne 1963
Luchsige 1119
Lintl 1088
Mitlödi 1000
Hasle 999

Referänze[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Entwicklung Wohnbevölkerung – Volkszählung 2000 / Ende 2009 / Volkszählung 2010 / Ende 2011 (PDF). Kantu Glaris.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Kanton Glarus – Sammlig vo witere Multimediadateie