Steinzeit

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
S Dreiperiodesystem
für dr europäischi Ruum
Holozän Historischi Zit
Iisezit
  Spooti Bronzezit  
  Middleri Bronzezit
  Früehji Bronzezit
Bronzezit
    Chupfersteizit  
  Jungsteizit
Middelsteizit/Epipal.
Pleistozän     Jungpaläolithikum  
    Mittelpaläolithikum
    Altpaläolithikum
  Altsteizit
Steizit
Wärkzüüg und Waffe us dr Steiziit

D Steiziit isch e Epoche ide Mänschheitsgschicht. Sie isch vo vor 2.500.000 Johr bis zur Ziit, wo d Mänsche agfange hai Metal z bruuche, was in verschiidene Regione vo dr Wält zu verschiidene Ziite passiert isch. D Mänsche ide Steiziit hend no kei Metall kennt sondern hend as Hauptmaterialie Stei und Holz bruucht, aber au Chnoche, Gweih, Muschelschale usw. si verwändet worde.

Me teilt d Steiziit ii in d Altsteiziit, (s Paläolithikum), d Mittelsteiziit (s Mesolithikum) und d Neusteiziit (S Neolithikum).

Altsteiziit[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Ide Altsteiziit sind Mänsche no Jäger und Sammler gsi un d Wärkzüüg si am Afang vo däm Ziitalter eifachi Fustkeil gsi, wo mit wenige Schleg us handlige Stei usegschlage worde si.

Im Mittelpaläolithikum hai im europäische Ruum d Neandertaler vorgherrscht, aber die erste anatomisch modärne Mensche hai sich vor 90.000 Johr vom Noche Oste us gege Norde afo verbreite.

Es si immer no Jäger- und Sammlerkulture gsi, underscheide sich aber vo d altpaläolithische Kulture dur d Wärkzüügherstelligstechnik: Vom Kärnstei si flachi Steiblättli abgschlage worde, wo denn zu Mässer, Beieli usw. wiiterverarbeitet worde si. Vo dere Epoche kennt mä au Kunstwärk und Musiginstrumänt. D Lüt hai ihri Dote begrabe und hai enä Sache mit in s Grab ge, was eim lot vermuete, ass si ä Vorstellig vom ä Läbe noch em Dod gha hai.

Mittelsteiziit[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Das isch im allgemeine a churzi Übergangsperiode gsi. D Sässhaftikeit vo de Mensche isch grösser worde, ihri Wärkzüüg komplexer (Säägene) und mä cha regionali Kulture underscheide, wie d Maglemose-Kultur oder d Ertebölle-Kultur. Mä findet us dere Ziit au die erste Versüech, Dier z halte, Pflanze azbaue und Keramik z mache.

Neusteiziit[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Lueg au dr Ardikel Neolithikum aa
Skara Brae, Scotland. s neusteiziitlige Dorf z Europe, wo am beste erhalte isch

I de Neusteiziit hends afah systematisch Tier z halte und Fälder azläge. Mä redet vo dr Neolithische Revolution. Die het in de verschiidene Gebiet vo dr Wält zu underschiidlige Zitpünggt stattgfunde: z Mesopotamie öbbe scho vor 11.000 Johr, in Mitteleuropa aber erst fümf- oder sächsduusig Johr spöter, und die amerikanische Indianerkulture si bi ihrer Entdeckig dur d Europäer vor fümfhundert Johr immer no steizitlig gsi. Hützudag git s nume no chliini Kulturkreis, wo praktisch kei Kontakt mit ihrer Umwält hai, wo no neusteizitlig si.

Die erste Versüech Metal z verarbeite is scho im früeche Neolithikum gmacht worde, vor allem mit Gold, Silber und Chupfer, wo in metallischem Zuestand gfunde worde si und wo chalt mit Hämmere hai chönne gformt wärde, aber z weich gsi si zum drus Waffe oder Wärkzüüg zmache.

Bekannti Fund vo guet erhaltene jungsteiziitlige Mensche si u.a der Kennewick-Ma und dr Ötzi.