Altdorf UR

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
S UR im Lemma isch s offiziell Chürzel vom Kanton Uri und wird bruucht, zum Verwächslige mit Yträäg vom Name Altdorf vermyde, wo öppis anders meined.
Altdorf
Wappe vo Altdorf
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Uri (UR)
Bezirk: (Dr Kanton Uri kennt kei Bezirk.)
BFS-Nr.: 1201i1f3f4
Poschtleitzahl: 6460
UN/LOCODE: CH ARB
Koordinate: 691529 / 19288946.8808268.639446458Koordinaten: 46° 52′ 51″ N, 8° 38′ 22″ O; CH1903: 691529 / 192889
Höchi: 458 m ü. M.
Flächi: 10,23 km²
Iiwohner: 9000 (31. Dezämber 2013)[1]
Gmeindspräsidentin: Christine Widmer Baumann (CVP)
Website: www.altdorf.ch
Altdorf vom Nussbaimli bi Nacht

Altdorf vom Nussbaimli bi Nacht

Karte
Vierwaldstättersee Göscheneralpsee Grimselsee Lago Ritom Lai da Curnera Lai da Nalps Kanton Bern Kanton Glarus Kanton Graubünden Kanton Luzern Kanton Nidwalden Kanton Obwalden Kanton Obwalden Kanton Schwyz Kanton Tessin Kanton Wallis Altdorf UR Andermatt Attinghausen Bauen UR Bürglen UR Erstfeld Flüelen Göschenen Gurtnellen Hospental Isenthal Realp Schattdorf Seedorf UR Seelisberg Silenen UR Sisikon Spiringen Spiringen Unterschächen WassenKarte von Altdorf
Iber des Bild
w

Altdorf isch ä politischi Gmeind und dr Haiptort vom Kanton Üri. D Gmeind het 8'861 Ywohner (2010) und isch drum kei Schtadt. D Flächi vo Altdorf betreid 1'023 ha. Z Altdorf gits ca. 530 Betriib, wo 5'300 Arbetsplätz abiäted. Dr greescht Teil vo dä Arbetsplätz (54 %) ligged im Diänschtleischtigsbereich.

Laag[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Ortschärn vo Altdorf ligt auf 458 m ü. M. i dr Ryyssäbeni, ä chli oberhalb vom Delta wo d Ryyss i Ürnersee fliässt.

Altdorf um 1900

Gschicht und Sehenswürdigkeitä[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Erschti Zigniss vonerä Sidlig gits vo ca. 400 v.Chr. Um 700 n.Chr. isch Altdorf vo dä Alemannä besidlet wordä. Um 1799 i der Helvetik isch d Gmeind vu dä Franzosä bsetzt wordä. Zu derä Zit het ai einä vo dä dri Dorfbränd stattgfundä. Diä Bränd sind im Wappä dur diä dri rotä Streiffä dargstellt.

Lüt em Stuck vom Friedrich Schiller isch Altdorf dr Schaiplatz vom Epfelschuss vum Wilhälm Täll. Nachdem der sich gweigered het, am Gessler si Huät uf dr Stangä z griässä, isch är vom Gessler zwungä wordä, ä Epfel vum Chopf vu sim Sohn z schiässä. Das sell uf em Altdorfer Märchtplatz passiärt si, wo drum 1895 am Fuäss vomenä altä Turm ds Tälldänkmal, ä Bronzestatuä vom Zürcher Richard Kissling, wo dr Täll und si Sohn zeigt, errichtet wordä isch. 1899 isch im Ort äs Theater, ds Tällschpilhüüs, eröffnet wordä mit em damaligä Zwäck, am Friedrich Schiller sis Schauschpiil Wilhelm Tell üfzfiärä.

1899 isch d Chlaisäpassschtrass eröffnet wordä, wo vu Altdorf üs dur ds Schächätal und uberä Chlaisäpass (1948 m) nach Linthal im Kanton Glarus fiärt.

Ds Dorfbild vo Altdorf isch dur prächtigi Herrehüüser und vo heiekehrtä Söldnerfiärer errichtetä Palazzi prägt.

2 km vo Altdorf entfärnt isch a dr Chlaisäpassschtrass ds Dorf Bürglä, wo dr Täll geborä wordä sig. Är sig ai det gschtorbä, won är im Fluss Schächä ds Läbä vomenä Chind gretted het.

Am linggä Ryyssufer, grad gägänüber vo Altdorf, lit Ättighüüsä. Dert findt mä es zerstörts Schloss, wo einisch eim vo dä Gründer vo der Schwizer Eidgenossäschaft ghört het. Hüt isch es d Heimet vum kantonalä Antiquitätämuseum.

Oberhalb vom Ort staht ds ältischtä Kapuzinerchloschter vo dr Alpänordsiitä üs em Jahr 1581. Das Chloschter isch ai ds erschtä Kapuzinerchloschter, wo nördlich vo dä Alpä büüwt wordä isch. 2009 sind di letschte Kapuziner vo Aldorf fortzoge und s Gebai wird sider als Kultuirchloschter bruicht.[2] D Kapuzinnerinne hend scho 2004 s Dorf verla.

Tälldänkmal Altdorf

Kultur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Am 1. Auguscht findet ds Altdorf jedes Jahr äs richtigs Volksfäscht mit Märcht und jeder Mängi Unterhaltig statt.
  • Altdorf isch der Üsträgigsort vom internationalä Musikfestival Alpentöne.
  • Bi dä Yheimischä isch d Fasnacht mit der traditionellä Chatzämüüsig diä beliäbtischti Jahreszyt.

Politik[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Gmeindspräsidänt isch d Christine Widmer Baumann (2014).

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Altdorf – Sammlig vo witere Multimediadateie

Fuessnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Ständige Wohnbevölkerung)
  2. Kulturkloster Altdorf Idee, abgruefe am 1. August 2012