Appenzell (Dorf)

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Disambig.svg Dä Artikel behandlet s Dorf Appezöll. För wiiteri Bedüütige lueg onder Appezäll.
Appenzell
Wappe vo Appenzell
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Appezell Innerrhode (AI)
Bezirk: (Bezirk ond Gmeend sönd identisch)
Gmeind: Appezöll
Schwendi
Rüütii2
Poschtleitzahl: 9050
Koordinate: 748891 / 24408747.3308289.408615780Koordinaten: 47° 19′ 51″ N, 9° 24′ 31″ O; CH1903: 748891 / 244087
Höchi: 780 m ü. M.
Iiwohner: 5751 (31. Dezember 2006)
Website: www.appenzell.org
Charte
Charte vo Appenzell
wwww

S Dorf Appezöll (amtlig Appenzell) isch de Hoptort vom Kanton Appezöll Inneroode i de Schwiz.

Geografii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Bezirk (politischi Gmeende) Appezöll, Schwendi ond Rüüti täälide sech s Dorf, wobii de grösst Tääl vom Dorf zom Bezirk Appezöll ghööt. S Dorf lit uf ere Höchi vo 780 m, am Fuess vom Alpsteimassiv und werd vo de Settere dorflosse.

Regionalpolitische Sonderstatus[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Wil sich verschidnigi Bezirk s Dorf uftäälid, isch scho im 16. Johrhondert für Ufgoobe, wo die ganzi Ortschaft betröffid, wie Boupolizei, Füürwehr oder Wasser- ond Energiivesorgig, ääges e Spezialgmeend gröndet worde, d Füürschaugmernd, wo s ganze Dorf Appezäll mit siine Ussequartier umfasst.

Dr Name[ändere | Quälltäxt bearbeite]

1071 isch s Dorf under em Name Abbacella erwähnt worde, 1223 as Abbatiscella, was Abts Zelle (Parzälle vom Abt) bedütet.

D Maurizius-Chölche zmetzt i de Gasse inne.

Näbis zom luege[ändere | Quälltäxt bearbeite]

I de Gasse vom Dorf Appezöll häts en Huufe schöni alti Hüüser, wo zum Tääl Moolereie oder Verzierige a de Fassade händ. En gschichtsträchtige Ort isch de Landsgmeendsplatz mit em Landsgmeendsbronne ond de Lende. Uf em Fridhof stood uf jedem Grab e Holzchrüütz mit ere Schleife dra. Wiiteri Gebäu, wo sichs lohnt zum verbii luege sönd folgendi:

  • d Pfarrchölche Sankt Maurizius (Bau- und Gstaltigsfaasene vom 16. bis 18. Johrhondert)
  • s Kapuzinnerchloster Mariä Liechtmäss mit de Chlosterchölche us em 17. Johrhondert
  • s Kapuzinnerinnechloster Maria der Engel
  • s Schloss, e Patrizierhuus us em 16. Johrhondert
  • s Rodhuus, en spootgotische Bau
  • d Landeskanzlei (20. Johrhondert)

Vill vo däne Baute send uf de Liste vo de Kulturgüeter vo nationaler Bedüütig.

Wertschaft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Dorf Appezöll häd en Huufe chlinneri ond grösseri Läde, wo Artikel för dä täglich Bedarf, aber ou vil Sache för d Turiste zom Verchauf aabüütid. Onder anderem natürli d Appezöller Spezialitäte, wie de Appezöller Chääs, de Appezöller Biberflade, d Appezöller Südworst, de Appezöller Pantli usw.

Rond oms Dorf häd sech ou verschidnigs Chliigwerb aagsidled. Zu de bekanntere Firmene ghörd d Firme Ebneter & Co., wo näbed em Appezöller Alpebetter no anderi Schnäps destiliert. E wiiteri Firme isch d Brouerei Locher AG, wo s Appezöller Bier ond de Säntis Malt, en Wisky herstöllt.

Galerii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Appezöll – Sammlig vo witere Multimediadateie

Wikisource Appenzell in der Topographia Helvetiae, Rhaetiae et Valesiae (Matthäus Merian) im dütschsprochige Wikisource