Stimmhafter labiodentaler Frikativ

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Stimmhafte labiodentale Frikativ
IPA-Nummere 129
IPA-Zeiche v
IPA-Bildli Xsampa-v.png
Teuthonista ?
X-SAMPA v
Kirshenbaum v
Hörbiispiil?/i

De stimmhafti labiodentali Frikativ isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. S Zeiche im IPA defür isch [v]. De Luut, wo im Dütsche mit v gschriibe wird, isch es aber ebe grad nit; des isch nämli en stimmlose labiodentale Frikativ: [f]. Es isch de Luut, wo im Dütsche meischt als w gschriibe wird.

Im Alemannische git es de Luut eigetli nit. Die Wörter, wo im Hochdütsche de labiodentale Frikativ hen, werde im Alemannische un allgemein in Süddütschland, de Schwiiz un Öschtryych als labiodentale Approximant ussgsproche: [ʋ], deilwys au as bilabiale Frikativ [β]. Es git im Alemannische allerdings di stimmlos Lenis [v̥], wo in Wörter wie finde oder Ofe ùfftritt, ùn mangmool mit däm Zeiche transkribiert wird.

E alemannische Dialäkt, wo es e echts [v] git, isch z. B. de Südwalser Dialäkt vo Eischeme. Dörte isch de Lenis-Luut wohl ùnter em Yyflùss vo de benoochbarte romanische Dialäkt stimmhaft worde.

Artikulation[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Verbreitig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Sprooch Wort IPA-Transkription Bedütig Bemerkig
Alemannisch Eischemtöitschu Vuus [vuːs] ‚Fuess‘
Baseldytsch fèèrchte [ˈv̥ɛːʁ̥tə] ‚fürchte‘ in de alemannische Dialäkt isch de Luut nit stimmhaft. Lueg bi Fortis ùn Lenis für wyteri Informatione.
Hotzewälderisch fyyn [v̥iːn] ‚fyyn‘
Jùutütsch Vǜrhuus Gsw-jounertütsch-female-Vǜrhuus.ogg [ˈv̥ʏɾuːz̥] ‚Chùchi‘
Markgräflerisch Faade Gsw-markgräflerisch-Faade.ogg [ˈv̥ɑːd̥ə] ‚Fade‘
Oberelsässisch d'r Fisch Gsw-oberelsässisch (Zìllesa)-d'r Fisch.oga [d̥ə ˈv̥ɪʃ] ‚de Fisch‘
Oberschwäbisch Raveschburg Swg-oberschwäbisch-Raveschburg.ogg [ˈʁ̞ɑːv̊əʒ̊b̥ʊʁ̞g̊] Ravensburg
Solothurnisch ufe Gsw-solothurnisch-wasseramt-ufe.ogg [ˈuv̥ə] ‚ùffe‘
Ùnterelsässisch d'r Bäckeoffe Gsw-unterelsässisch (Sulz unterm Wàld)-d'r Bäckeoffe.oga [d̥əˈb̥ækov̥ə] ‚dr Bäckofe ‘
Züritüütsch Ofe [ˈov̥ə] ‚Ofe‘
Dütsch Wächter De-Wächter.ogg [ˈvɛçtɐ] ‚Wächter‘ wird viilmool au als [ʋ] ussgsproche.
Rätoromanisch Surselvisch vitg Roh-sursilvan-vitg.ogg [vitɕ] ‚Dorf‘
Putèr aivla Roh-putèr-aivla.ogg [ˈaɪ̯vlɐ] ‚Adler‘
Vallader chavagl Roh-vallader-chavagl.ogg [tɕɐˈvaʎ] ‚Ross‘
Frankoprovenzalisch Greyerzerisch la vatse Frp-greverin-la vatse.ogg [laˈvats] ‚d Chue‘
Walliser Patois (Nendaz) favèrdjyë Frp-Nendaz-favèrdjyë.ogg [ˈfavədʒə] ‚Schmitti‘
Albanisch valixhe [validʒɛ] ‚Choffer‘
Armenisch Oschtarmenisch[1] վեց vɛtsʰ.ogg [vɛtsʰ] ‚seggs‘
Abchasisch европа [evˈropʼa] ‚Europa‘
Afrikaans wees [vɪəs] ‚sy‘
Änglisch very En-uk-very.ogg [ˈvɛɹi] ‚sehr‘
Bai Dali ? [ŋv˩˧] ‚Fisch‘
Bulgarisch вода [vɔda] ‚Wasser‘
Chinesisch Wu [vɛ] ‚gchochte Ryys‘
Sichuanesisch 晌午 / sàngvù [˥˧san˥˧vu] ‚Mittagässe‘
Dänisch Standard[2] véd [ve̝ːˀð̠˕ˠ] ‚weiss‘ Meischt en Approximant [ʋ].
Esperanto vundo [ˈvundo] ‚Wùnd‘
Ewe[3] evlo [évló] ‚er isch böös‘
Färöisch[4] veður [ˈveːʋuɹ] ‚Rede‘ Allophon vo /v/ am Wortaafang, in freier Variation mit [ʋ].
Französisch vous Fr-vous.ogg [vu] ‚ihr‘
Georgisch[5] იწრო [ˈvitsʼɾo] ‚schmaal‘
Hebräisch גב [ɡav] ‚Rùgge‘
Hindi[6] व्र [vrət̪] ‚schnäll‘
Irisch bhaile [vaːlə] ‚Heim‘
Italienisch[7] avare [aˈvare] ‚gyyzig‘
Kabardinisch вагъуэ Vaːʁʷa.ogg [vaːʁʷa] ‚Stern‘
Katalanisch[8] blava [ˈblavə] ‚blau (wyblig)‘
Ladino mueve [ˈmwɛvɛ] ‚nüün‘
Maltesisch iva [iva] ‚jo‘
Mazedonisch вода [vɔda] ‚Wasser‘
Neugriechisch βερνίκι / verníki [ve̞rˈnici] ‚Lack‘
Norwegisch vann [vɑn] ‚Wasser‘
Okzitanisch vol [vɔl] ‚Flug‘
Persisch Western ورزش [varzeʃ] ‚Sport‘
Polnisch[9] wór Pl-wór.ogg [vur] ‚Dasch‘
Portugiesisch[10] vinho Pt-vinho.ogg [ˈviɲu] ‚Wyy‘
Rumänisch val [väl] ‚Welle‘
Rùssisch[11] волосы Ru-волосы.ogg [ˈvoləsɨ] ‚Hoor‘
Schwedisch vägg Sv-vägg.ogg [ˈvɛɡ] ‚Muur‘
Serbokroatisch[12] гроф би / grof bi [ɡrô̞v bi] ‚de Groof würdi‘ Allophon vo /f/ vor stimmhafte Konsonante[12]
Slowakisch[13] vzrast [vzräst] ‚Hööchi‘ Nùmme am Silbeaafang vor stimmhafte Obstruente; sùnscht wird /v/ als en Approximant [ʋ] ussgsproche.[13]
Spanisch[14] afgano [ävˈɣ̞äno̞] ‚Afgan‘ Allophon vo /f/ vor stimmhafte Konsonante.
Tschetschenisch kyrillisch: ваша/latiinisch: vaṣa [vaʃa] ‚Brueder‘
Tschechisch voda Cs-voda.ogg [voda] ‚Wasser‘
Türkisch ev [ev] ‚Huus‘
Ungarisch veszélyes Hu-veszélyes.ogg [ˈvɛseːjɛʃ] ‚gföörlich‘
Vietnamesisch[15] và [vaː˨˩] ‚ùn‘ In de südliche Dialäkt ùn in freier Variation mit [j].
Westfriesisch weevje [ˈʋeɪ̯vjə] ‚wääbe‘
Walisisch fi [vi] ‚Ych‘
Yi ꃶ /vu [vu˧] ‚Därm‘

Fuessnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Dum-Tragut (2009:18)
  2. Basbøll (2005:62)
  3. Ladefoged (2005:156)
  4. Árnason, Kristján (2011). The Phonology of Icelandic and Faroese. Oxford University Press. ISBN 0199229317
  5. Shosted & Chikovani (2006:255)
  6.   , ISBN 978-1-901471-02-1, http://faculty.wcas.northwestern.edu/~jbp/publications/implications_hindi.pdf .Erreferentzia
  7. Rogers & d'Arcangeli (2004:117)
  8. Carbonell, Joan F.; Llisterri, Joaquim (1992), "Catalan", Journal of the International Phonetic Association 22 (1-2): 53–56
  9. Jassem (2003:103)
  10. Cruz-Ferreira, Madalena (1995), "European Portuguese", Journal of the International Phonetic Association 25 (2): 90–94
  11. Padgett, Jaye (2003), "Contrast and Post-Velar Fronting in Russian", Natural Language & Linguistic Theory 21 (1): 39–87
  12. 12,0 12,1 Landau et al. (1999:67)
  13. 13,0 13,1 Hanulíková & Hamann (2010:374)
  14. http://www.uclm.es/profesorado/nmoreno/compren/material/2006apuntes_fonetica.pdf; http://plaza.ufl.edu/lmassery/Consonantes%20oclusivasreviewlaurie.doc
  15. Thompson (1959:458–461)
  Konsonante Lueg au: IPA, Vokale  
Bilabial Labiodental Dental Alveolar Postalv. Retroflex Alveolopalatal Palatal Velar Uvular Pharyngal Epiglottal Glottal
Nasal m ɱ n ɳ ɲ ŋ ɴ
Plosive p b t d ʈ ɖ c ɟ k ɡ q ɢ ʡ ʔ  Schnalzluut  ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ ǃ˞
Affrikat p̪f b̪v ts dz ʈʂ ɖʐ ɟʝ kx  Implo­siv  ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ
Frikativ ɸ β f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ ɕ ʑ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ ʜ ʢ h ɦ  Ejektiv  ʈʼ
   Approximante    ʋ ɹ ɻ j ɰ θʼ ɬ’ ʃʼ ɕʼ χ’
Vibrante ʙ r ɽr ʀ t͡θʼ t͡sʼ t͡ɬʼ t͡ʃʼ ʈ͡ʂʼ c͡ʎ̝̥ʼ k͡xʼ k͡ʟ̝̊ʼ
Flap/Tap ѵ ɾ ɽ co-artikulierti Frikativ  ʍ w ɥ ɫ
lat. Frikativ ɬ ɮ co-artikulierti Plosiv  k͡p ɡ͡b ŋ͡m
lat. Approximante l ɭ ʎ ʟ
Bi de Spalte wo grau sin, goot mer devo uss, dass si nit artikuliert werde chönne; wysi Spalte, ùn Zeiche, wo nit verlinkt sin, hen kei offiziels IPA-Zeiche un/oder sin uss keinere Sprooch bekannt.