Alveolarer Vibrant

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Stimmhafte alveolare Vibrant
IPA-Nummere 122
IPA-Zeiche r
IPA-Bildli Xsampa-r.png
Teuthonista r
X-SAMPA 4
Kirshenbaum r<trl>
Hörbiispiil?/i

De (stimmhaft) alveolar Vibrant isch e Konsonant vo dr mänschliche Sprooch, wommer au „Zùngespitze-R“ oder „grollts R“ sait. Im internatíonale phonetische Alphabet wird er dur s Zeiche [r] dargstellt. Des Zeiche wird aber in viilene Transkriptione für jede R-artige (rhotische Konsonant) bruucht, au wenn die Sprooche en andre Konsonant für s R hen. Des hängt demit zämme dass s Zeiche <r> eifacher zum ytippe isch.

Vo de zirka 75 % Sprooche vo dr Wält, wo en R-artige Luut hen, het d Mehrzaal en alveolare Vibrant.[1]

In dänne Sprooche, wo de Luut hen, hen hängt di gnaui Ussprooch vùm Sprecher, vùm Wort ùn andre Faktore ab.[2] De Grùnd isch d Präzision, wo für d Zùngeschleg nöötig isch, vorallem d Aazaal vo Zùngeschleg isch verschiide. So wird dr Vibrant oft zumene alveolare Tap [ɾ], oder de Artikulationsort isch statt alveolar änder dental oder postalveolar.

Artikulation[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Verbreitig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Sprooch Wort IPA Bedütig Bemerkig
Alemannisch Joutütsch re Gsw-jounertütsch-female-bǜre.ogg [ˈb̥ʏrə] ‚lùpfe‘ in dänne Dialäkt, wo e Zùngespitze-r hen; in viile Dialäkt in freier Variation mit eme Zäpfli-r.
Solothurnisch Rǜgge Gsw-solothurnisch-wasseramt-Rügge.ogg [ˈrʏkə] ‚Rùgge‘
Dütsch Schmarren, Haar Schmarrn.ogg [ʃmaːrn] , Haar.ogg [haːr] ‚Schmarre‘, ‚Hoor‘ in freier Variation mit [ʁ] un [ʀ].
Rätoromanisch Putèr cour Roh-putèr-cour.ogg [kɔːr] ‚Härz‘
Vallader bavronda Roh-vallader-bavronda.ogg [bɐvˈrɔndɐ] ‚Getränk‘
Afrikaans[3] rooi [rɔɪ] ‚root‘
Albanisch rrush [ruʃ] ‚Truube‘
Änglisch Schottisch curd [kʌrd] ‚Chääsbruch‘ nùmme in einzelne Dialäkt, sùnscht en [ɹ].
Arabisch رأس [rɑʔs] ‚Chopf‘
Armenisch Ostarmenisch[4] ռումբ rumb.ogg [rumb] ‚Kanonechugel‘
Baskisch errota [eˈrota] ‚Mühli‘
Bengalisch রা [rat] ‚Nacht‘
Bretonisch roue [ruːe] ‚Chönig‘ vorallem in de Gegend vo Léon ùn Morbihan; in viile andre Dialäkt isch es dergäge en Zäpfli-r.
Estnisch narr [nɑrː] ‚Dubel‘
Finnisch purra [purːɑ] ‚bysse‘
Französisch Français régional vo Südfrankrych ùn Korsika rouge [ruʒ] ‚root‘ in freier Variation mit [ʁ] ùn [ʀ].
Québec
Afrika
Neugriechisch Standardgriechisch[5] άρτος [ˈartos] ‚Hostie‘ Allophon vo /r/, meischt in Konsonantehuufe, sùnscht en alveolare Tap oder en alveolare Approximant[5]
Zypriotisch[6][7] βορράς [voˈrːas] ‚Norde‘ Wird vo eme /ɾ/ ùnterschide.
Hindustani पत्थ / پتھر [pət̪t̪ʰər] ‚Stai‘
Italienisch[8] terra [ˈtɛrra] ‚Erd‘
Katalanisch[9] esborrar [əzβuˈra] ‚lösche‘
Kele[10] [ⁿrikei] ‚Bai‘
Kirgisisch[11] ыр [ɯr] ‚Lied‘
Lettisch[12] rags [räks̪] ‚Horn‘
Niiderländisch rood Nl-rood-alvtril.ogg [roːt] ‚root‘ regional arg verschide.
Malaiisch kurang [kuräŋ] ‚weeniger‘
Polnisch[13] krok Pl-krok.ogg [ˈkrɔk] ‚Schritt‘
Portugiesisch carro [ˈkäru] ‚Auto‘
Rumänisch r [mər] ‚Öpfel‘
Russisch[14] играть [ɪˈɡr̠atʲ] ‚spiile‘
Scots bricht [brɪçt] ‚hell‘
Schottisch-gälisch ceart [kʲarˠʃd] ‚woor‘ wird es am Wortaafang, oder vor d, t, l, n, s ussgsproche, sùnscht als [ɾ]. Wird vo /ɾʲ/ ùn /ɾ/ am Wortänd ùn zwüsche Vokal ùnterschide.
Slowenisch[15] r [ríːʃ] ‚Rys‘ Cha au en [ɾ] sy,[16]
Serbokroatisch[17] рт / rt [r̩t] ‚Ùmhang‘
Slowakisch ryba [riba] ‚Fisch‘
Spanisch[18] perro [ˈpe̞ro̞] ‚Hùnd‘ wird vo eme /ɾ/ ùnterschide
Tadschikisch арра [ʌrrʌ] ‚gsänne‘
Tagalog rambutan [rɐmbuˈtan] Rambutan Allophon vùm hüüfigere [ɾ].[19]
Tschechisch chlor [xlɔ̝ːr] ‚Chlor‘ wird vo eme frikatisierte Vibrant /r̝/ ùnterschide.
Ungarisch[20] arra [ɒr̪ːɒ] ‚eso‘ isch dental.
Walisisch Rhagfyr [ˈr̥aɡvɨr] ‚Dezämber‘

Fuessnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Ladefoged, P., Meddieson, I.: The Sounds of the World’s Languages. Blackwell Publishing. Malden, MA (USA). 1996.
  2. Ladefoged, P., Meddieson, I.: The Sounds of the World’s Languages. Blackwell Publishing. Malden, MA (USA). 1996.
  3. Lass (1987:117)
  4. Dum-Tragut (2009:19)
  5. 5,0 5,1 Arvaniti (2007:14–18)
  6. Arvaniti (2010:3–4)
  7. Vorlage:Citation
  8. Rogers, Derek; d'Arcangeli, Luciana (2004): Italian. Journal of the International Phonetic Association 34 (1): 117–121
  9. Carbonell, Joan F.; Llisterri, Joaquim (1992): Catalan. Journal of the International Phonetic Association 22 (1-2): 53–56
  10. Ladefoged, Peter (2005): Vowels and Consonants (Second ed.), Blackwell pp.165
  11. Kara (2003:11)
  12. Nau (1998:6)
  13. Jassem, Wiktor (2003): Polish. Journal of the International Phonetic Association 33 (1): 103–107
  14. Skalozub, Larisa (1963): Palatogrammy i Rentgenogrammy Soglasnyx Fonem Russkogo Literaturnogo Jazyka, Izdatelstvo Kievskogo Universiteta. Zitiert in Ladefoged, Peter; Maddieson, Ian (1996), The Sounds of the World’s Languages. Blackwell Publishing, ISBN ISBN 0-631-19815-6
  15. Pretnar & Tokarz (1980:21)
  16. Šuštaršič, Komar & Petek (1999:135)
  17. Kordić (2006:5), Landau et al. (1999:66)
  18. Martínez-Celdrán, Eugenio; Fernández-Planas, Ana Ma.; Carrera-Sabaté, Josefina (2003): Castilian Spanish. Journal of the International Phonetic Association 33 (2): 255–259
  19. Schachter and Reid (2008)
  20. Siptár & Törkenczy (2000:75–76), Szende (1999:104)
  Konsonante Lueg au: IPA, Vokale  
Bilabial Labiodental Dental Alveolar Postalv. Retroflex Alveolopalatal Palatal Velar Uvular Pharyngal Epiglottal Glottal
Nasal m ɱ n ɳ ɲ ŋ ɴ
Plosive p b t d ʈ ɖ c ɟ k ɡ q ɢ ʡ ʔ  Schnalzluut  ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ
Affrikat p̪f b̪v ts dz ʈʂ ɖʐ ɟʝ kx  Implo­siv  ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ
Frikativ ɸ β f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ ɕ ʑ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ ʜ ʢ h ɦ  Ejektiv 
   Approximante    ʋ ɹ ɻ j ɰ andri Laterale  ɺ ɫ
Vibrante ʙ r ɽr ʀ

lab. Approximante

ʍ w ɥ
Flap/Tap ѵ ɾ ɽ co-artikulierti Frikativ  ɕ ʑ ɧ
lat. Frikativ ɬ ɮ
lat. Approximante l ɭ ʎ ʟ
Bi de Spalte wo grau sin, goot mer devo uss, dass si nit artikuliert werde chönne; wysi Spalte, ùn Zeiche, wo nit verlinkt sin, hen kei offiziels IPA-Zeiche un/oder sin uss keinere Sprooch bekannt.