Palataler Nasal

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Palatale Nasal
IPA-Nummere 118
IPA-Zeiche ɲ
IPA-Bildli Xsampa-J.png
Teuthonista ?
X-SAMPA J
Kirshenbaum n^
Hörbiispiil?/i

De palatali Nasal isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch, wo in mange Sprooche vorchùnt. Di bekannteschte devo sin Spanisch ùn Französisch. S Zeiche im IPA defür isch [ɲ].

Artikulation[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Es isch en Verschlùssluut; dr Lùftstrom im Muul wird ganz blockiert. Im Gägesatz zue orale Verschlùssluut wird d Lùft aber nit ùff eimool dur s Muul glööst, sùndern ohni Ùnterbrächig dur d Noos abgloo.
  • De Artikulationsort isch palatal; er wird dur diräkte Kontakt vo de Zùng mitem harte Gaume produziert.
  • D Phonation isch stimmhaft; derwyylscht er produziert wird, vibriere d Stimmbänder. Es git aber au ganz weenigi Sprooche, wo stimmhafti ùn stimmlosi Nasal ùnterscheide. Dezue ghöre zum Byspil s Birmanesisch oder s Angami.
  • Es isch en nasale Konsonant; d Lùft goot dur d Noos usse.
  • Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut.

Verbreitig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Sprooch Wort IPA-Transkription Bedütig Bemerkig
Albanisch një [ɲə] ‚eis‘
Baskisch ekaina [ekaɲa] ‚Juni‘
Birmanisch[1] stimmhaft [ɲǎ] ‚rächts‘
stimmlos [ɲ̥ǎ]] ‚rùggsichtsvoll‘
Dinka nyɔt [ɲɔt] ‚sehr‘
Französisch montagne [mɔ̃taɲ] ‚Berg‘ statt em palatale Nasal cha es au [nj] sy
Frankoprovenzalisch Greyerzerisch la punya Frp-greverin-la punya.ogg [la ˈpyɲa] ‚d Fuuscht‘
Galizisch leña [ˈleɲa] ‚Bränholz‘
Italienisch bagno [baɲɲo] ‚Bad‘
Kroatisch konj [koɲ] ‚Ross‘
Malaiisch banyak [baɲaʔ] ‚sehr viil‘
Malayalam [ɲan] ‚Ich‘
Okzitanisch nördlichi un südlichi Dialäkt Polonha [puˈluɲo] ‚Pole‘
Gaskonisch banh [baɲ] ‚Bad‘
Polnisch[2] koń Pl-koń-2.ogg [kɔɲ̟] ‚Ross‘
Portugiesisch arranhar [ɐʀɐ'ɲaɾ] ‚chratze‘
Quechua ñuqa [ˈɲɔqɑ] ‚Ich‘
Rätoromanisch Surselvisch bogn Roh-sursilvan-bogn.ogg [bɔɲ] ‚Bad‘
Putèr chavagna Roh-putèr-chavagna.ogg [tɕɐˈvaɲɐ] ‚Chorb‘
Vallader bazegner Roh-vallader-bazegner.ogg [bɐˈtseɲər] ‚Grossvater‘
Schottisch-Gälisch seinn [ʃeɲ] ‚singe‘
Serbokroatisch питање / pitanje Hr-pitanje.ogg [pǐːt̪äːɲ̟e̞] ‚Froog‘
Slowakisch pečeň [ˈpɛtʃɛɲ] ‚Läber‘
Spanisch enseñar [ẽ̞nse̞ˈɲar] ‚ùnterrichte‘
Tschechisch ň [kuːɲ] ‚Ross‘
Ungarisch anya [ɒɲɒ] ‚Mueter‘
Vietnamesisch nhai [ɲaɪ] ‚chaue‘

Literatur/Quelle[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Ladefoged, P., Meddieson, I. The Sounds of the World's Languages. Blackwell Publishing. Malden, MA (USA). 1996. Syte 18
  2. Jassem 2003.pp 103–104
  Konsonante Lueg au: IPA, Vokale  
Bilabial Labiodental Dental Alveolar Postalv. Retroflex Alveolopalatal Palatal Velar Uvular Pharyngal Epiglottal Glottal
Nasal m ɱ n ɳ ɲ ŋ ɴ
Plosive p b t d ʈ ɖ c ɟ k ɡ q ɢ ʡ ʔ  Schnalzluut  ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ ǃ˞
Affrikat p̪f b̪v ts dz ʈʂ ɖʐ ɟʝ kx  Implo­siv  ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ
Frikativ ɸ β f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ ɕ ʑ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ ʜ ʢ h ɦ  Ejektiv  ʈʼ
   Approximante    ʋ ɹ ɻ j ɰ θʼ ɬ’ ʃʼ ɕʼ χ’
Vibrante ʙ r ɽr ʀ t͡θʼ t͡sʼ t͡ɬʼ t͡ʃʼ ʈ͡ʂʼ c͡ʎ̝̥ʼ k͡xʼ k͡ʟ̝̊ʼ
Flap/Tap ѵ ɾ ɽ co-artikulierti Frikativ  ʍ w ɥ ɫ
lat. Frikativ ɬ ɮ co-artikulierti Plosiv  k͡p ɡ͡b ŋ͡m
lat. Approximante l ɭ ʎ ʟ
Bi de Spalte wo grau sin, goot mer devo uss, dass si nit artikuliert werde chönne; wysi Spalte, ùn Zeiche, wo nit verlinkt sin, hen kei offiziels IPA-Zeiche un/oder sin uss keinere Sprooch bekannt.