Palataler lateraler Approximant

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Palatale laterale Approximant
IPA-Nummere 157
IPA-Zeiche ʎ
IPA-Bildli Xsampa-L2.png
Teuthonista
X-SAMPA L
Kirshenbaum l^
Hörbiispiil?/i

De palatali laterali Approximant isch en Luut vo dr mänschliche Sprooch. Im Alemannische git es de Luut nit; die Sprooche mit däm Luut, wo em Alemannische geografisch am nööggschte sin, sin s Rätoromanisch ùn s Italienisch. S Zeiche im IPA defür isch [ʎ].

Artikulation[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Es isch en Approximant, er wird ohni Verschlùss oder Engi im Muul bildet.
  • Es isch en Lateral; mit de Mitte vo de Zùng wird e Verschlùss bildet, aber aa de Syte blybt e Öffnig, wo d Lùft cha ussegoo.
  • De Artikulationsort isch palatal; d Zùng duet sich em harte Gaume aanööchere.
  • D Phonation isch stimmhaft; derwyylscht er produziert wird, vibriere d Stimmbänder.
  • Es isch en orale Konsonant; d Lùft goot dur s Muul usse.
  • Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut.

Verbreitig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Sprooch Wort IPA Bedütig Bemerkig
Rätoromanisch Surselvisch sulegl roh-sursilvan-sulegl.ogg [suleʎ] ‚Sùn‘
Putèr glüna Roh-putèr-glüna.ogg [ˈʎynɐ] ‚Moo‘
Vallader glia Roh-vallader-föglia.ogg [ˈføʎɐ] ‚Blatt‘
Frankoprovenzalisch Greyerzerisch la filye [la ˈfiʎə] ‚s Maidli‘ im ältere Patois, hüt mit /j/ zämmegfalle
Aymara llaki [ʎaki] ‚truurig‘
Katalanisch[1] ull [ˈuʎ] ‚Aug‘ bi mangi Sprecher mit /j/ verschmùlze.
Färöisch fylgja [fɪʎd​͡ʒa] ‚folge‘
Galizisch ollo [ˈoʎo] ‚Aug‘
Neugriechisch ήλιος Ell-Hlios.ogg [ˈiʎos] ‚Sùn‘ Postalveolar.[2]
Ungarisch nördlichi Dialäkt[3] lyuk [ˈʎuk] ‚Loch‘ im Standardungarische mit /j/ verschmùlze.
Italienisch[4] figlio [ˈfiʎːo] ‚Sohn‘
Norwegisch nördlichi un zentrali Dialäkt[5] alle [ɑʎːe] ‚alli‘
Portugiesisch[6] olho [ˈoʎu] ‚Aug‘
Okzitanisch miralhar [miraˈʎa] ‚reflektiere‘
Gaskonisch hilh [hiʎ] ‚Sohn‘
Quechua[7] qallu [qaʎu] ‚Zùng‘
Schottisch-Gälisch[8] till [tʲʰiːʎ] ‚Rùggkehr‘
Spanisch[9] millón [miˈʎo̞n] ‚Million‘ in de meischte Dialäkt mit /ʝ/ verschmùlze; däm sait mer yeísmo.
Slowakisch ľúbiť SK-lubit.ogg [ˈʎuːbɪc] ‚gärn ha‘ in südliche Dialäkt mit /l/ verschmùlze.

Fuessnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Carbonell, Joan F.; Llisterri, Joaquim (1992), "Catalan", Journal of the International Phonetic Association 22 (1-2): 53–56
  2. Arvaniti (2007:20)
  3. BENKŐ Loránd; IMRE Samu (ed.): The Hungarian Language. Janua Linguarum, Series Practica, No. 134. The Hague: Mouton de Gruyter (1972).
  4. Rogers, Derek; d'Arcangeli, Luciana (2004), "Italian", Journal of the International Phonetic Association 34 (1): 117–121
  5. Skjekkeland, Martin (1997), Dei norske dialektane: Tradisjonelle særdrag i jamføring med skriftmåla, Høyskoleforlaget (Norwegian Academic Press)
  6. Cruz-Ferreira, Madalena (1995), "European Portuguese", Journal of the International Phonetic Association 25 (2): 90–94.
  7. Ladefoged, Peter (2005), Vowels and Consonants (Second ed.), Blackwell. pp. 149.
  8. Oftedal, M. (1956) The Gaelic of Leurbost. Olso. Norsk Tidskrift for Sprogvidenskap.
  9. Martínez-Celdrán, Eugenio; Fernández-Planas, Ana Ma.; Carrera-Sabaté, Josefina (2003), "Castilian Spanish", Journal of the International Phonetic Association 33 (2): 255–259
  Konsonante Lueg au: IPA, Vokale  
Bilabial Labiodental Dental Alveolar Postalv. Retroflex Alveolopalatal Palatal Velar Uvular Pharyngal Epiglottal Glottal
Nasal m ɱ n ɳ ɲ ŋ ɴ
Plosive p b t d ʈ ɖ c ɟ k ɡ q ɢ ʡ ʔ  Schnalzluut  ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ ǃ˞
Affrikat p̪f b̪v ts dz ʈʂ ɖʐ ɟʝ kx  Implo­siv  ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ
Frikativ ɸ β f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ ɕ ʑ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ ʜ ʢ h ɦ  Ejektiv  ʈʼ
   Approximante    ʋ ɹ ɻ j ɰ θʼ ɬ’ ʃʼ ɕʼ χ’
Vibrante ʙ r ɽr ʀ t͡θʼ t͡sʼ t͡ɬʼ t͡ʃʼ ʈ͡ʂʼ c͡ʎ̝̥ʼ k͡xʼ k͡ʟ̝̊ʼ
Flap/Tap ѵ ɾ ɽ co-artikulierti Frikativ  ʍ w ɥ ɫ
lat. Frikativ ɬ ɮ co-artikulierti Plosiv  k͡p ɡ͡b ŋ͡m
lat. Approximante l ɭ ʎ ʟ
Bi de Spalte wo grau sin, goot mer devo uss, dass si nit artikuliert werde chönne; wysi Spalte, ùn Zeiche, wo nit verlinkt sin, hen kei offiziels IPA-Zeiche un/oder sin uss keinere Sprooch bekannt.