Stimmlosi alveolari Affrikate

Stimmlosi alveolari Affrikate
IPA-Nummere	103
IPA-Zeiche	t͡s
IPA-Bildli
Teuthonista
X-SAMPA	ts
Kirshenbaum	ts
Hörbiispiilⓘ

Di stimmlosi alveolari Affrikat isch e Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. Es isch de Luut, wo im Alemannische meischt mit <z> gschriibe wird, wie in „Zytig“. S Zeiche im Internationale Phonetische Alphabet für de Luut isch [ts], oder [t͡s] wemmer eidütig wott kennzeichne, dass es e Affrikate isch.

Artikulation

• Es isch e Affrikate; d Artikulation fängt wie bimene Verschlùssluut demit aa, dass d Lùft im Muul ùffgstaut wird, ùn s Lööse vùm Lùftstrom duuret lang gnue, dass en Frikativ entstoot.
• De Artikulationsort isch alveolar; si wird dur diräkte Kontakt vo de Zùng mit de Alveole produziert.
• D Phonation isch stimmlos; derwyylscht si produziert wird, vibriere d Stimmbänder nit.
• Es isch en orale Konsonant; d Lùft goot dur s Muul usse.
• Es isch en egressive Konsonant; er wird allei dur s Usstoosse vo Lùft mit de Lunge ùn em Zwerchfell erzüügt, wie die meischte mänschliche Sproochluut.

Verbreitig

Sprooch		Wort	IPA-Transkription	Bedütig	Bemerkig
Alemannisch	Joutütsch	zwìi	[tsʋɪi̯]	‚zwei‘
	Markgräflerisch	Zydig	[ˈtsid̥ɪg̊]	‚Zytig‘
	Oberelsässisch	Kàtz	[kʰɑts]	‚Chatz‘
	Oberschwäbisch	s Kraiz	[skʁ̞aɪ̯ts]	‚de ùntre Rùgge‘
	Solothurnisch	Schätzeli	[ˈʒ̊ætsəli]	‚Schätzli‘
	Ùnterelsässisch	zwelf	[ts͡ʋɛlf]	‚zwölf‘
	Züritüütsch	Hitzgi	[ˈhits͡g̊i]	‚Glùggser‘
Rätoromanisch	Surselvisch	canzun	[kənˈtsun]	‚Lied‘
	Putèr	zop	[tsɔp]	‚Verstegg‘
	Vallader	hoz	[ɔts]	‚hüt‘
Frankoprovenzalisch	Greyerzerisch	la hyotse	[la ˈçɔtsə]	‚d Glogge‘
	Walliser Patois (Nendaz)	tsou	[tsu]	‚Chabbis‘
Albanisch		cung	[tsuŋg]	‚Baumstùmpe‘
Katalanisch		tots	[tots]	‚alli‘
Cherokee		ᏣᎳᎩ/tsa-la-gi	[tsalaɡi]	‚Cherokee‘
Chinesisch	Kantonesisch	妻/cai1	[tsʰɐi˥˥]	‚Wyb‘
	Mandarin	早餐/zǎocān	[tsɑʊ˨˩ tsʰan˥˥]	‚z Nüüni‘
Kroatisch		cilj	[tsiːʎ]	‚Zyyl‘
Tschechisch		co	[tso]	‚was‘
Französisch	Québec-Französisch	petit	[pəˈtsi]	‚chly‘	Allophon vo /t/ vor /i/ ùn /y/.
Dütsch		zehn	[tseːn]	‚10‘
Neugriechisch		κορίτσι	[ko̞ˈritsi]	‚Maidli‘
Hebräisch		צבע	[ˈtseva]	‚Farb‘
Ungarisch		cica	[ˈtsitsa]	‚Chätzli‘
Italienisch		grazia	[ˈɡrat̪s̪ja]	‚Gnade‘
Japanisch		Hiragana: つなみ/tsunami	[tsɯnamʲi]	‚Tsunami‘
Kabylisch		iḥeşşeḇ	[iħətstsəβ]	‚er zäält‘
Lettisch		cik	[tsik]	‚wie viili‘
Maltesisch		zokk	[tsokk]	‚Baumstamm‘
Nez Percé		cíickan	[ˈtsiːt͡skan]	‚Decki‘
Paschtunisch		څلور	[tsaˈlor]	‚vier‘
Polnisch		co	[tsɔ]	‚was?‘
Rumänisch		preț	[pret̻͡s̪]	‚Prys‘
Russisch		царь	[tsarʲ]	‚Zar‘
Serbisch		kyrillisch: цвет/latiinisch: cvet	[tsvet]	‚Blueme‘
Slowakisch		cudzí	[tsudziː]	‚främd‘
Yi	nit-behuucht	ꊪ/zy	[tsɿ˧]	‚pflanze‘
	behuucht	ꋌ/cy	[tsʰɿ˧]	‚er/si/es‘

Fuessnote

Konsonante	Lueg au: IPA, Vokale
Bilabial Labiodental Dental Alveolar Postalv. Retroflex Alveolopalatal Palatal Velar Uvular Pharyngal Epiglottal Glottal Nasal m ɱ n̪ n ɳ ɲ ŋ ɴ Plosive p b t̪ d̪ t d ʈ ɖ c ɟ k ɡ q ɢ ʡ ʔ  Schnalzluut  ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ ǃ˞ Affrikat pɸ bβ p̪f b̪v tθ dð ts dz tʃ dʒ ʈʂ ɖʐ tɕ dʑ cç ɟʝ kx ɡɣ qχ ɢʁ  Implo­siv  ɓ ɗ ᶑ ʄ ɠ ʛ Frikativ ɸ β f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ ɕ ʑ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ ʜ ʢ h ɦ  Ejektiv  pʼ tʼ ʈʼ cʼ kʼ qʼ ʂʼ q͡χʼ    Approximante    ʋ ɹ ɻ j ɰ fʼ θʼ sʼ ɬ’ ʃʼ ɕʼ xʼ χ’ Vibrante ʙ r ɽr ʀ t͡θʼ t͡sʼ t͡ɬʼ t͡ʃʼ ʈ͡ʂʼ c͡ʎ̝̥ʼ k͡xʼ k͡ʟ̝̊ʼ Flap/Tap ѵ ɾ ɽ co-artikulierti Frikativ  ʍ w ɥ ɫ lat. Frikativ ɬ ɮ co-artikulierti Plosiv  k͡p ɡ͡b ŋ͡m lat. Approximante l ɭ ʎ ʟ
Bi de Spalte wo grau sin, goot mer devo uss, dass si nit artikuliert werde chönne; wysi Spalte, ùn Zeiche, wo nit verlinkt sin, hen kei offiziels IPA-Zeiche un/oder sin uss keinere Sprooch bekannt.