Stimmloser glottaler Frikativ

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Stimmloser glottaler Frikativ
IPA-Nummere 146
IPA-Zeiche h
IPA-Bildli Xsampa-h.png
Teuthonista h
X-SAMPA h
Kirshenbaum h
Hörbiispiil?/i

De stimmlosi glottali Frikativ isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. S Zeiche im Internationale Phonetische Alphabet defür isch h, wie au de Buechstab im latiinische Alphabet. Im Alemannische wird de Luut au mit <h> gschribe, wie im Wort "Huus".

Trotz dass de Luut als „glottale Frikativ“ bezeichnet wird, isch de Luut weder en richtige Frikativ, noch isch glottal als Artikulationsort e bsunders träffendi Beschrybig. Träffender isch vilmool e Definition als stimmlose Vokal.

In vile Sprooche gits de Luut nit, wie zum Byspil in fascht allene Dialäkt vum Französische, wo de Buechstab <h> nie ussgsproche wird.

Artikulation[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Es wird traditionel als en Frikativ beschribe. Tatsächli wird in de meischte Sprooche aber niene im Mund e Engi bildet. Wege dem meint mer hüt inzwüsche, dass de Luut bloss ei artikulatorischs Merchmool het: dass er stimmlos isch.
  • De Artikulationsort wird oft als glottal definiert. Tatsächli aber chönne d Artikulatore alli möglichi Positione ynämme, ohni dass d Luutqualität sich duet verändre.
  • D Phonation isch stimmlos; d Stimmbänder vibriere bi dr Artikulation nit.
  • Es isch en orale Konsonant; d Luft entwycht durch de Mund.
  • Es isch en egressiver Konsonant; er wird durch s Ussatme durch d Lunge erzeugt derwyyl d Glottis gschlosse blybt.

Verbreitig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Sprooch Wort IPA-Transkription Bedütig Bemerkig
Alemannisch Huus [huːs]
Dütsch Hut [huːt] 'Huet'
Arabisch Standard[1] هاتِف [ˈhaːt̪if] 'Telefon'
Armenisch հայերեն [hajɛɹɛn] 'Armenisch'
Baskisch hirur [hiɾur] 'des' in vilene Dialäkt stumm
Tschetschenisch kyrillisch: хIара/latiinisch: hara [hara] 'des'
Änglisch high [ˈhaɪ] 'hoch' imene Deil Dialäkt stumm, bsunders im Norde vo Ängland.
Färöisch Hon [hoːn] 'si'
Finnisch hammas [hɑmːɑs] 'Zaan'
Georgisch[2] ავა [hɑvɑ] 'Klima'
Hawaiianisch[3] haka [haka] 'Regal'
Hebräisch הר [haʁ] 'Bärg'
Ungarisch helyes [hɛjɛʃ] 'richtig'
Japanisch Kana: すはだ/suhada [sɯhada] 'nackti Huut'
Koreanisch 호랑이/horang-i [hoɾaŋi] 'Tiger'
Malaiisch hari [hari] 'Daag'
Norwegisch hatt [hɑtː] 'Huet'
Paschtunisch هو [ho] 'joo'
Persisch هفت [hæft] 'sibe'
Pirahã hi [hì] 'er'
Spanisch Amerikanischs Spanisch hijo [iho] 'Sohn' in andri Dialäkt /x/.
Thailändisch ห้า [haː˥˩] 'fümf'
Türkisch halı [häˈɫɯ] 'Deppich'
Ubychisch [dwaha] 'Gebet'
Vietnamesisch hư [hɯ] 'dekadent'

Fuessnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Thelwall, Robin (1990), "Illustrations of the IPA: Arabic", Journal of the International Phonetic Association 20 (2): 37–41
  2. Shosted, Ryan K.; Vakhtang, Chikovani (2006), "Standard Georgian", Journal of the International Phonetic Association 36 (2): 255–264
  3. Ladefoged, Peter (2005). Vowels and Consonants (Second ed.). Blackwell.


  Konsonante Lueg au: IPA, Vokale  
Bilabial Labiodental Dental Alveolar Postalv. Retroflex Palatal Velar Uvular Pharyngal Epiglottal Glottal
Nasal m ɱ n ɳ ɲ ŋ ɴ
Plosive p b t d ʈ ɖ c ɟ k ɡ q ɢ ʡ ʔ  Schnalzluut  ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ
Affrikat p̪f b̪v ts dz kx  Implo­siv  ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ
Frikativ ɸ β f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ ʜ ʢ h ɦ  Ejektiv 
   Approximante    ʋ ɹ ɻ j ɰ andri Laterale  ɺ ɫ
Vibrante ʙ r ʀ

lab. Approximante

ʍ w ɥ
Flap/Tap ѵ ɾ ɽ co-artikulierti Frikativ  ɕ ʑ ɧ
lat. Frikativ ɬ ɮ
lat. Approximante l ɭ ʎ ʟ
Bi de Spalte wo grau sin, goot mer devo uss, dass si nit artikuliert werde chönne; wysi Spalte hen kei offiziels IPA-Zeiche un/oder sin uss keinere Sprooch bekannt.