Stimmloser palataler Frikativ

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Stimmloser palataler Frikativ
IPA-Nummere 138
IPA-Zeiche ç
IPA-Bildli Xsampa-C2.png
Teuthonista X
X-SAMPA C
Kirshenbaum C
Hörbiispiil?/i

De stimmlosi palatali Frikativ (au „ich-Luut“) isch e Konsonant vo dr menschliche Sprooche. Er isch als Phonem relativ sälte, un chunt numme in öbe 5% vo allene Sprooche vor[1]. Als Allophon vo [x] oder [j] isch er wyter verbreitet. S Zeiche im IPA defür isch ç, un in dr Teuthonista es grosses X. In ere strängi Usslegig vo dr Dieth-Schrybig schrybt mer defür ĉh.

Artikulation[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Verbreitig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Sprooch Wort IPA-Transkription Bedütig Bemerkig
Alemannisch Deil vum Niideralemannische
(lueg doo; Syte 197)
ich [ɪç]
Schwäbisch richtig [ʁɪçd̥ɪç]
Walliserdütsch chennu  ?
Hochdütsch dicht [dɪçt] 'dicht'
Aserbaidschanisch[2] mangi Dialäkt çörək [tʃœˈɾæç] 'Brot' Allophon vo /c/.
Niiderländisch acht Nl-acht (South).ogg [ˈɑçt] 'acht' in belgischi un südholländischi Dialäkt[3]
Änglisch hue [çjuː] 'Farbton' Allophon vo /h/; in mangi Dialäkt im Oschte vo de USA au abgfalle.
Finnisch vihko [ˈʋiçko̞] 'Heftli' Allophon vo /h/.
Neugriechisch χιόνι} [ˈço̞ni] 'Schnee'
Haida xíl [çɪ́l] 'Blatt'
Ungarisch[4] kapj [ˈkɒpç] 'übecho (Imperativ)' Allophon vo /j/ zwüsche eme stimmlose Obstruent en ere Wortgränz.
Isländisch hérna [çɛrtna] 'doo'
Irisch-Gälisch a Sheáin [ə çaːnʲ] 'Johann (vokativ)'
Koreanisch Hangul:힘/him [çim] 'Sterchi' Allophon vo /h/.
Japanisch[5] Kanji:人/hito [çito] 'Person' Allophon vo /h/ vor /i/.
Kabylisch il [çil] 'abmesse'
Paschtunisch Ghilzai un Wardak Dialäkt[6] پښه [pça] 'Fuess'
Schottisch-Gälisch[7] eich [eç] 'Rösser'

Fuessnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Ladefoged, Peter; Maddieson, Ian, The Sounds of the World's Languages, Oxford: Blackwell, ISBN 0-631-19815-6. pp.167–68
  2. Damirchizadeh, A (1972), Modern Azerbaijani Language: Phonetics, Orthoepy and Orthography, Maarif Publ. pp.96
  3. Pieter van Reenen; Nanette Huijs (2000). De harde en de zachte g, de spelling gh versus g voor voorklinker in het veertiende-eeuwse Middelnederlands. (Dutch). Taal en Tongval, 52(Thema nr.), 159-181. Abgrüeft am 4. Mai 2009.
  4. Siptár, Péter; Törkenczy, Miklós (2007), The Phonology of Hungarian, The Phonology of the World's Languages, Oxford University Press
  5. Okada, Hideo (1991), "Phonetic Representation:Japanese", Journal of the International Phonetic Association 21 (2): 94–97
  6. Michael M.T. Henderson, Four Varieties of Pashto
  7. Oftedal, M. (1956) The Gaelic of Leurbost. Olso. Norsk Tidskrift for Sprogvidenskap.
  Konsonante Lueg au: IPA, Vokale  
Bilabial Labiodental Dental Alveolar Postalv. Retroflex Palatal Velar Uvular Pharyngal Epiglottal Glottal
Nasal m ɱ n ɳ ɲ ŋ ɴ
Plosive p b t d ʈ ɖ c ɟ k ɡ q ɢ ʡ ʔ  Schnalzluut  ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ
Affrikat p̪f b̪v ts dz kx  Implo­siv  ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ
Frikativ ɸ β f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ ʜ ʢ h ɦ  Ejektiv 
   Approximante    ʋ ɹ ɻ j ɰ andri Laterale  ɺ ɫ
Vibrante ʙ r ʀ

lab. Approximante

ʍ w ɥ
Flap/Tap ѵ ɾ ɽ co-artikulierti Frikativ  ɕ ʑ ɧ
lat. Frikativ ɬ ɮ
lat. Approximante l ɭ ʎ ʟ
Bi de Spalte wo grau sin, goot mer devo uss, dass si nit artikuliert werde chönne; wysi Spalte hen kei offiziels IPA-Zeiche un/oder sin uss keinere Sprooch bekannt.