Stimmloser uvularer Frikativ

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Stimmloser uvularer Frikativ
IPA-Nummere 142
IPA-Zeiche χ
IPA-Bildli Xsampa-x2.png
Teuthonista x?
X-SAMPA X
Kirshenbaum X
Hörbiispiil?/i

De stimmlosi uvulari Frikativ isch e Luut wo in verschideni Sprooche vorchunnt. Im Alemannische isch de Luut in freier Variation mit [x] in Wörter wie „Chind“ oder „Chuchichäschtli“. Je nooch Dialekt un Person bruucht mer also eine vo de beide Luut, oder öbis derzwüsche. Au im Hochdütsche sin die zwoo Luut in freier Variation. Im internationale phonetische Alphabet wird er als [χ] dargstellt.

In vilene Hochalemannische Dialäkt wie em Züridütsche, gits de Luut churz (Lenis) un lang (Fortis). Im Wort „Chuchi“ chömme beidi vor: [ˈχuχːi].

Artikulation[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Verbreitig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Sprooch Wort IPA-Transkription Bedütig Bemerkig
Hochalemannisch Lenis Chrut [χrut]
Fortis lache [lɑχːə]] isch je nooch Sprecher au [x].
Dütsch Dach [daχ] 'Dach' isch je nooch Sprecher au [x]; nooch Vordervokal, Konsonante un in dr -chen-Silbe isch s <ch> de Luut [ç].
Abchasisch хпа /χpa/ 'drei' Chunt grundet, entspannt un palatalisiert vor.
Afrikaans goed [χuˑt] 'guet' In mangi Dialäkt
Aleutisch Atka Dialäkt hati [hɑtiχ] '10'
Armenisch խնդրեմ [χndɾɛm] 'bitte'
Awarisch орх [orχ] 'lupfe'
Chilcotin [ʔælaχ] 'Ich ha es gmacht'
Niiderländisch nördlichi Dialäkt Scheveningen [ˈsχeːvəniŋən] 'Scheveningen'
Eyak da. [daːχ] 'un'
Französisch trois [tχa] 'drei' als Allophon vo /ʁ/.
Haida ḵ'aláaan [qʼʌlɑ́χʌn] 'Zaun'
Hebräisch אוכל [oχel] 'ässe'
Kabardinisch нэхъ [nɑχ] 'mee' Chunt grundet un entspannt vor.
Kabylisch axxam [aχχam] 'Huus'
Klallam saʔqʷaʔ [sχaʔqʷaʔ] 'Wirbelsäule vumene Lachs'
Lakota ȟóta [ˈxota] 'grau'
Lesgiscg хат [χatʰ] 'Brot' Chunt grundet un entspannt vor.
Ongota [χibiɾi] 'Fledermuus'
Nez Perce [ˈχǝχɑˑt͡s] 'Grizzlybär'
Portugiesisch brasilianischs Portugiesisch carro [kaχu] 'Auto'
Salish WEXES [wəχəs] 'chlyni Frösch' Chunt grundet un entspannt vor.
Seri xeecoj [χɛːkox] 'Wolf' Chunt grundet un entspannt vor.
Tlingit tlaxh [tɬʰɐχ] 'sehr' S Tlingit het vier verschidni Artikulationsarte vo dem Luut.
Ubychisch [asfəpχa] 'ich muess es ässe' S Ubychisch het 10 verschidni Artikulationsarte vo dem Luut.
Uigurisch یاخشی [jɑχʃi] 'guet'
Jiddisch בוך [bʊχ] 'Buech'
  Konsonante Lueg au: IPA, Vokale  
Bilabial Labiodental Dental Alveolar Postalv. Retroflex Palatal Velar Uvular Pharyngal Epiglottal Glottal
Nasal m ɱ n ɳ ɲ ŋ ɴ
Plosive p b t d ʈ ɖ c ɟ k ɡ q ɢ ʡ ʔ  Schnalzluut  ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ
Affrikat p̪f b̪v ts dz kx  Implo­siv  ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ
Frikativ ɸ β f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ ʜ ʢ h ɦ  Ejektiv 
   Approximante    ʋ ɹ ɻ j ɰ andri Laterale  ɺ ɫ
Vibrante ʙ r ʀ

lab. Approximante

ʍ w ɥ
Flap/Tap ѵ ɾ ɽ co-artikulierti Frikativ  ɕ ʑ ɧ
lat. Frikativ ɬ ɮ
lat. Approximante l ɭ ʎ ʟ
Bi de Spalte wo grau sin, goot mer devo uss, dass si nit artikuliert werde chönne; wysi Spalte hen kei offiziels IPA-Zeiche un/oder sin uss keinere Sprooch bekannt.