Stimmloser velarer Frikativ

Stimmlose velare Frikativ

Stimmloser velarer Frikativ
IPA-Nummere	140
IPA-Zeiche	x
IPA-Bildli
Teuthonista	x
X-SAMPA	x
Kirshenbaum	x
Hörbiispiil?/i

De stimmlose velare Frikativ isch e Lut wo in verschydene Sproche vorchunnt. Im Alemannische isch er näbe [χ] eini vo de Ussprooche vum <ch> wie in „Chind“. Trotz dr Annahm vo Laie dass de „rauhe“ Luut e Eigeart vum Dütsche oder Alemannische isch, chunt de Luut in de Sprooche vo dr Wält oft vor. Im internationale phonetische Alphabet wird er als [x] dargstellt.

In vilene Hochalemannische Dialäkt wie em Züridütsche, gits de Luut churz (Lenis) un lang (Fortis). Im Wort „Chuchi“ chömme beidi vor: [ˈxuxːi].

Artikulation

• Es isch e Frikativ; es wird e Engi im Mund bildet, wo de Luftstrom duredruggt wird.
• De Artikulationsort isch velar; er wird mit enere Engi zwüsche em hintere Zungerugge un em Gaumesegel produziert.
• D Phonation isch stimmlos; d Stimmbänder vibriere bi dr Artikulation nit.
• Es isch en orale Konsonant; d Luft entwycht durch de Mund.

Verbreitig

Sprooch		Wort	IPA-Transkription	Bedütig	Bemerkig
Hochalemannisch	Lenis	Chrut	[xrut]
	Fortis	lache	[lɑxːə]]		isch je nooch Sprecher au [χ]
Dütsch		Kuchen	[kuːxən]	'Chueche'	isch je nooch Sprecher au [χ]; nooch Vordervokal, Konsonante un in dr -chen-Silbe isch s <ch> de Luut [ç]
Afrikaans		goed	[xuˑt]	'guet'
Aleutisch	Atka Dialäkt	alax	[ɑlɑx]	'zwei'
Angor		hombo	[xombo]	'laufe'
Arabisch		خضراء	[xadˤraːʔ]	'grüen (wiiblich)'
Assamesisch		অসমীয়া	[ɔxɔmija]	'Assamesisch'
Awarisch		чeхь	[tʃex]	'Buuch'
Aserbaidschanisch		xoş	[xoʃ]	'aagnehm'
Bulgarisch		тихо	[tixɔ]	'leis'
Chinesisch	Mandarin	河/Pinyin: hé	[xɤ˧˥]	'Fluss'
Kroatisch		Hrvatski	[xř̩ʋaːtskiː]	'Kroatisch'
Tschechisch		chlap	[xlap]	'Cherl'
Änglisch	Schottischs Änglisch	loch	[lɔx]	'Sieswassersee'
Esperanto		monaĥo	[monaxo]	'Mönch'
Eyak		duxł	[tʊxɬ]	'Falle'
Georgisch		ჯოხი	[ˈdʒɔxi]	'Stecke'
Neugriechisch		χαρά	[xaˈra]	'Freud'
Irisch-Gälisch		deoch	[dʲɔ̝̈x]	'trinke'
Persisch		خواهر	[xaːhær]	'Schwöschter'
Polnisch		chleb	[xlɛp]	'Brot'
Portugiesisch	Brasilianischs Portugiesisch	rabo	[ˈxabʊ]	'Schwanz'
Russisch		хвост/khvost	[xvost]	'Schwanz'
Schottisch-Gälisch		drochaid	[troxadʒ]	'Brugg'
Serbisch		kyrillisch:храст/latiinisch: hrast	[xrast]	'Eiche'
Slowakisch		chlap	[xlap]	'Cherl'
Somalisch		khad	[xad]	'Tinte'
Spanisch		ojo	[ˈo̞xo̞]	'Aug'
Xhosa		rhoxisa	[xɔkǁiːsa]	'absage'
Vietnamesisch		khê	[xe]	'verbrennt werde'
Walisisch		carchar	[kaɾxaɾ]	'Gfängnis'
Yagan		xan	[xan]	'hier'

Konsonante	Lueg au: IPA, Vokale
Bilabial Labiodental Dental Alveolar Postalv. Retroflex Palatal Velar Uvular Pharyngal Epiglottal Glottal Nasal m ɱ n̪ n ɳ ɲ ŋ ɴ Plosive p b t̪ d̪ t d ʈ ɖ c ɟ k ɡ q ɢ ʡ ʔ  Schnalzluut  ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ Affrikat p̪f b̪v ts dz tʃ dʒ kx qχ  Implo­siv  ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ Frikativ ɸ β f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ ʜ ʢ h ɦ  Ejektiv  pʼ tʼ kʼ qʼ sʼ    Approximante    ʋ ɹ ɻ j ɰ andri Laterale  ɺ ɫ Vibrante ʙ r ʀ lab. Approximante ʍ w ɥ Flap/Tap ѵ ɾ ɽ co-artikulierti Frikativ  ɕ ʑ ɧ lat. Frikativ ɬ ɮ lat. Approximante l ɭ ʎ ʟ
Bi de Spalte wo grau sin, goot mer devo uss, dass si nit artikuliert werde chönne; wysi Spalte hen kei offiziels IPA-Zeiche un/oder sin uss keinere Sprooch bekannt.