Stimmloser velarer Frikativ

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Stimmloser velarer Frikativ
IPA-Nummere 140
IPA-Zeiche x
IPA-Bildli Xsampa-x.png
Teuthonista x
X-SAMPA x
Kirshenbaum x
Hörbiispiil?/i

De stimmlose velare Frikativ isch e Lut wo in verschydene Sproche vorchunnt. Im Alemannische isch er näbe [χ] eini vo de Ussprooche vum <ch> wie in „Chind“. Trotz dr Annahm vo Laie dass de „rauhe“ Luut e Eigeart vum Dütsche oder Alemannische isch, chunt de Luut in de Sprooche vo dr Wält oft vor. Im internationale phonetische Alphabet wird er als [x] dargstellt.

In vilene Hochalemannische Dialäkt wie em Züridütsche, gits de Luut churz (Lenis) un lang (Fortis). Im Wort „Chuchi“ chömme beidi vor: [ˈxuxːi].

Artikulation[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Verbreitig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Sprooch Wort IPA-Transkription Bedütig Bemerkig
Hochalemannisch Lenis Chrut [xrut]
Fortis lache [lɑxːə]] isch je nooch Sprecher au [χ]
Dütsch Kuchen [kuːxən] 'Chueche' isch je nooch Sprecher au [χ]; nooch Vordervokal, Konsonante un in dr -chen-Silbe isch s <ch> de Luut [ç]
Afrikaans goed [xuˑt] 'guet'
Aleutisch Atka Dialäkt alax [ɑlɑx] 'zwei'
Angor hombo [xombo] 'laufe'
Arabisch خضراء [xadˤraːʔ] 'grüen (wiiblich)'
Assamesisch অসমীয়া [ɔxɔmija] 'Assamesisch'
Awarisch чeхь [tʃex] 'Buuch'
Aserbaidschanisch x [xoʃ] 'aagnehm'
Bulgarisch тихо [tixɔ] 'leis'
Chinesisch Mandarin 河/Pinyin: hé [xɤ˧˥] 'Fluss'
Kroatisch Hrvatski [xř̩ʋaːtskiː] 'Kroatisch'
Tschechisch chlap [xlap] 'Cherl'
Änglisch Schottischs Änglisch loch [lɔx] 'Sieswassersee'
Esperanto monaĥo [monaxo] 'Mönch'
Eyak duxł [tʊxɬ] 'Falle'
Georgisch ჯო [ˈdʒɔxi] 'Stecke'
Neugriechisch χαρά [xaˈra] 'Freud'
Irisch-Gälisch deoch [dʲɔ̝̈x] 'trinke'
Persisch خواهر [xaːhær] 'Schwöschter'
Polnisch chleb [xlɛp] 'Brot'
Portugiesisch Brasilianischs Portugiesisch rabo [ˈxabʊ] 'Schwanz'
Russisch хвост/khvost [xvost] 'Schwanz'
Schottisch-Gälisch drochaid [troxadʒ] 'Brugg'
Serbisch kyrillisch:храст/latiinisch: hrast [xrast] 'Eiche'
Slowakisch chlap [xlap] 'Cherl'
Somalisch khad [xad] 'Tinte'
Spanisch ojo [ˈo̞xo̞] 'Aug'
Xhosa rhoxisa [xɔkǁiːsa] 'absage'
Vietnamesisch khê [xe] 'verbrennt werde'
Walisisch carchar [kaɾxaɾ] 'Gfängnis'
Yagan xan [xan] 'hier'
  Konsonante Lueg au: IPA, Vokale  
Bilabial Labiodental Dental Alveolar Postalv. Retroflex Palatal Velar Uvular Pharyngal Epiglottal Glottal
Nasal m ɱ n ɳ ɲ ŋ ɴ
Plosive p b t d ʈ ɖ c ɟ k ɡ q ɢ ʡ ʔ  Schnalzluut  ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ
Affrikat p̪f b̪v ts dz kx  Implo­siv  ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ
Frikativ ɸ β f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ ʜ ʢ h ɦ  Ejektiv 
   Approximante    ʋ ɹ ɻ j ɰ andri Laterale  ɺ ɫ
Vibrante ʙ r ʀ

lab. Approximante

ʍ w ɥ
Flap/Tap ѵ ɾ ɽ co-artikulierti Frikativ  ɕ ʑ ɧ
lat. Frikativ ɬ ɮ
lat. Approximante l ɭ ʎ ʟ
Bi de Spalte wo grau sin, goot mer devo uss, dass si nit artikuliert werde chönne; wysi Spalte hen kei offiziels IPA-Zeiche un/oder sin uss keinere Sprooch bekannt.