Spanische Sprache

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy

Hops zue: Navigation, Suech
Spanisch (español, castellano)
Gschwätzt z: Spanie, Mexiko, Peru, Kolumbie, Argentinie, Chile, Venezuela, Nicaragua, USA, Costa Rica, Kuba und 34 andere Länder
Sprecher: 360 Millionen (Muettersprochler)
417 Millionen (Zweitsprachler)
Linguistischi
Klassifikation:
Offizieller Status
Amtssproch i: Spanie, Mexiko, Peru, Kolumbie, Argentinie, Chile, Venezuela, Nicaragua, Costa Rica, Kuba und 13 weitere Länder sowie vo de Europäischen Union, de UNO und de OAS
Sprochchürzel
ISO 639-1

es

ISO 639-2

spa

ISO 639-3

spa

SIL

SPN

Dialäkt: Vorarlbärgisch

D spanische Schproch (Spanisch; span. español, castellano) kört zum romanischa Zweig vo da indogermanischa Schprocha und wird mankmol mit portugiesisch und katalan als oagane Gruppa (Iberoromanische Schprocha) xäna. Andere Kategorisierunga ordnen s Schpanische zäm mit französisch, katalan, portugiesisch, okzitanisch und sus no a paar klenere romanische Schprocha als Weschtromania i.

Wil d spanische Schriftschproch vo da zentralspanischa Region Kastilien prägt isch, und zum dia „offizielle“ vo andera in Spanien vawendete romanische Idiomen (vor allem galicisch und katalan) abzgrenza, findet ma oft o dia Bezeichnung castellano („kastilische Schproch“). Während der Begriff in Hispanoamerika neutral isch, wird a in Schpanien vawendet, zum da Vorherrschaftsanspruch als s „offzielle und oanzige schpanisch“ gegenüber da andara schpanischa Schprocha (Katalan, Galicisch, Baskisch) zruckzdränga.

Spanisch wird mit lateinischa Buachstaba gschrieba. Im modernen Spanisch werend der Akut-Akzent für Vokale und die zwoa Zoacha ñ und ü vawendet. In vielna Wörtabüacha findt ma o s ch und s ll als oagane Buachschtaba.

Inhaltsverzeichnis

[ändere] Verbreitung

Spanisch wird als offizielle Schproch vawendet vo da EU, da Organisation Amerikanischer Staaten und da Vereinta Nationa. Es isch Amtsschproch in folgenda Lända (in Klammer schtoht d’Zahl vo da Muttaschprochla):

In da britischa Kolonie Gibraltar isch Spanisch näbs Englisch Amtsschproch.

Danäbs redet zum Toal no us Zita vo da Kolonialherrschaft an großa Toal vo da Bevölkerung shanisch in: Andorra, Belize, Marokko, Niederländische Antillen, Philippinen, Trinidad und Tobago, Westsahara, Brasilien (Portunhol), Puerto Rico.

Momentan hond eppa 360 Milliona Lüt spanisch als Muttersproch – des sind eppa 20 Millionen Muttersprachler meh als im Englischa. Da gröschte Toal vo da Spanischschprochiga läbt in Süd- und Mittelamerika. Wenn ma dia zwoaschprochiga Lüt no dazuazählt, kummt ma uf meh eppa 420 Millionen. Damit isch Spanisch – noch Mandarin-Chinesisch, Hindi und Englisch - die am vierthäufigschta gschprochene Sproch uf da Wält.

[ändere] Benamsung

D Spanier säl sägend zu eana Schproch español zum se vo andra Schprocha wia Französisch oda Englisch zum untascheida, zum se aba vo andra Schpanischa Schprocha wia Galicisch oda Baskisch abzgrenza, sägend se castellano (Kastillien isch a Region im Zentrum vo Schpanien).

D Spanische Vafassung vo 1978 definiert castellano als d’offizielle Amtsschproch vom Schtaat Schpanien, im Untaschied las demás lenguas españolas (d'andra Schpanischa Schprcha). Artikel III hot folgendes feschtglegt:

"El castellano es la lengua española oficial del Estado. (…) Las demás lenguas españolas serán también oficiales en las respectivas Comunidades Autónomas…" "Castellano isch dia offizielle schpanische Schproch vom Schtaat. (...) Andere schpanische Schprocha gälten o als offizielle Schprocha in da Autonoma Kummuna…"

Manche Linguischta definieren "Castellano" nur als dia Schproch, wo im Mittlalta in Kastilien gredet wora sich, und vaträten dia Mainung, dass für dia hütige Schproch da Begriff "Schpanisch" vawendet wera sött. "Castellano" ka o xäna wera als an Dialekt vom gredeta Schpanisch, mit na Usschproch, wo andasch isch als die in Andalusien oda Aragon zum Bieschpiel.

Da Rescht vo da Wält, wo schpanisch redet, seht zum Toal español, oda castellano. Castellano seht ma o däm Schpanisch, wo in Argentina, Bolivia, Chile, Ecuador, Paraguay, Peru, and Uruguay gredet wird.

[ändere] Ussproch

Wo in de folgende Liste nüt anders stoht, entspricht d Ussproch derre vom Dütsche.

  • D Vokal a, e, i, o, u ßin immer halblang und werre [a, e, i, o, u] usgsproche.
  • Die Diphthong git's:
    • Diphthong vo gheie: ey, ai, oy, eu, au, ou, usgsproche [ei, ai, oi, eu, au, ou].
    • Diphthong vo styge: ia, ie, io, iu, ua, ue, ui, uo, usgsproche [ja, je, ji, ju, wa, we, wi, wo]
  • S uei wird als Triphthong [uei] usgsproche
  • In gue, gui wird s u nit usgsproche; wenn doch, no cha mer säll durch e Trema (ü) kennzeichne.
  • S c wird vor e und i als [θ]1 (wie änglischs th) usgsproche, ansunschte wie-n-e k
  • S ch isch ähnlig wie tsch uff Alemannisch, d Zunge litt aber witer hinde im Mul
  • S d sait mer [ð] wie im änglische "this"
  • S g wird vor e und i als [x] (wie alemannisch "ch") usgsproche, ansunschte wie-n-e g
  • S h isch normalerwis stumm; in Främdwörter cha's im j entspräche.
  • S j spricht mer wie s g vor e/i us.
  • S ll [ʎ] entspricht im idaliänische gl, ähnlig dütsch lj
  • S ñ [ɲ] entspricht im idaliänische und französische gn, ähnlig dütsch nj
  • S qu entspricht im dütsche k [k].
  • E einzels r wird am Wortafang und -änd starch, im Wortinnere weniger starch grollt. rr im Wortinnere isch aber länger.
  • E s isch immer stimmlos [s̺], d Zunge litt aber witer hinde im Mul.
  • S v [b,β] entspricht völlig im b.
  • S x wird numme im Wort "México" wie [x] gsait (ansunschte wie uff Dütsch).
  • S y entspricht im dütsche j.
  • S z [θ] isch glych wie s c vor e/i.1

1 - Im amerikanische Spanisch git's s [θ] nit; 's wird zum stimmlose s [s].

D Betonig litt normalerwis uff de zweitletschte Silbe. Wenn s Wort uff -d, l, r, y oder z ändet, no verschiebt si sich uff di letschti. Abwychige dodevo werre durch de Akzänt Akut kennzeichnet.

[ändere] Vom Schpanischa abgleitete Schprocha

[ändere] Spanischbasierte Kreolschprocha

[ändere] Hybriddialekte

Hybriddialekte (Mischschprocha) findet ma döt, wo, wo Spanisch und Portugiesisch ufannandatroffa sin

[ändere] Judenspanisch/Ladino

Judenspanisch isch dia Schproch, wo dia Juden, wo 1492 us Spanien vatrieba wora sin reden Sephardim. Deana Nochfahra (eppa 150.000 Muttaschprochla) läben hüt in Griechenland, da Türkei, Israel, Nordmarokko und in da USA.

[ändere] Andare

[ändere] Literatur

[ändere] Spanischi Sprachgeschicht

  • Antonio Tovar: Einführung in die Sprachgeschichte der Iberischen Halbinsel. 1983
  • Annegret Alsdorf-Bollee: Spanische Sprachgeschichte. 2003
  • Wolf Dietrich/ Horst Geckeler: Einführung in die spanische Sprachwissenschaft. 2004

[ändere] S Spanisch z'Amerika

  • Volker Noll: Das amerikanische Spanisch. 2001
  • Hugo Kubarth: Das lateinamerikanische Spanisch. 1987
  • Hans-Dieter Paufler: Lateinamerikanisches Spanisch. 1977

[ändere] Netzgleicher (Weblinks)

Wikiquote-logo.svg
s Wikiquote-Projäkt hät Zitate zum Thema „Spanischi Sprichwörter“.

Wikipedia-logo.png D Wikipedia uff Spanisch — e freii Enzyklopädy
Wiktionary-logo-de.png S Wiktionary uff Spanisch — e freis Wörterbüech
Wikibooks-logo.png Wikibooks uff Spanisch — Lern- und Lehrmaterialie
Wikinews-logo.svg Wikinews uff Spanisch — Aktuälli Nochrichte
Wikiquote-logo.svg Wikiquote uff Spanisch — Zitate

Wikisource-logo.svg Wikisource uff Spanisch — Quälletekscht
Wikiversity-logo.svg Wikiversity uff Spanisch — Kursmaterialie, Forschigsprojäkt und wüsseschaftlige Usdusch

Wikibooks: Spanisch — Lern- und Lehrmaterialie
Wiktionary: Spanisch — Wortherkunft, Synonym und Übersetzige
Commons
 Allmänd (Commons): Spanischi Sproch — Witeri Mulitimediadateie zum Artikel
Commons
 Allmänd (Commons): Spanischi Ussproch — Witeri Mulitimediadateie zum Artikel

[ändere] Lernhilfe

[ändere] Sprochwisseschaft und Grammatik

Persönlichi Wärkzüg
Anderi Sprooche