Stimmloser glottaler Plosiv

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Stimmloser glottaler Plosiv
IPA-Nummere 113
IPA-Zeiche ʔ
IPA-Bildli Xsampa-questionmark.png
Teuthonista
X-SAMPA ?
Kirshenbaum ?
Hörbiispiil?/i

De stimmlosi glottali Plosiv (au Glottisschlag oder Knackluut gnännt) isch en Konsonant vo dr menschliche Sprooch. S Zeiche im IPA defür isch ʔ. De Luut isch lycht z imitiere: mer muess numme de Mund uffmache un uff ei Mool Luft usstoose.

Im Hochdütsche chunt de Luut oft vor; in vile Sprooche, wie em Hawaiianische oder Arabische isch es sogar en wichtige Luut. Im Alemannische gits de Luut numme in Verneinige wie nöh öh [nœʔœ] oder äänlichem. Z Süddütschland, Öschtriich un de Schwiiz, spricht mer s Hochdütsch meischt au ohni Glottisschlag.

Im Hochdütsche vo Norddütschland tritt de Luut doo uff, wo e Wort miteme Vokal aafängt, z.B acht [ʔaxt]. Des trifft au allgemein uf de Silbeaafang zue, z.B in beachten [beˈʔaxtən] oderBeamter [beˈʔamtɐ].

Im Schwiizer Hochdütsch un allgemein z Süddütschland, spricht mer s Hochdütsch meischt ohni Glottisschlag uss. S Wort „Verein“ wird deno statt als „Ver-ein“ [fɐˈʔaɪn] im Norde vo Dütschland, als „Ve-rein“ [fəˈraɪn] ussgsproche.

De Glottisschlag isch e uffälligs Merchmool vum Akzent vo Dütsche wo Sprooche wie Änglisch oder Französisch spreche.

Artikulation[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Es isch en Verschlussluut; dr Luftstrom im Mund wird ganz blockiert, un deno uff eimool durch de Mund glööst.
  • De Artikulationsort isch glottal; er wird durch e Verschluss vo de Stimmbänder bildet.
  • D Phonation isch stimmlos; d Stimmbänder vibriere bi dr Artikulation nit. Des wär körperlich au gar nit mögli, wyl d Stimmbänder natürli nit schwinge chönne, wenn si en Verschluss bilde. En stimmhafte Glottisschlag isch also physiologisch uumögli.
  • Es isch en orale Konsonant; d Luft entwycht durch de Mund.
  • Es isch en egressiver Konsonant; er wird durch s Ussatme durch d Lunge erzeugt wääred d Glottis gschlosse blybt.

Verbreitig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Sprooch Wort IPA-Transkription Bedütig Bemerkig
Alemannisch nöh-öh [nœʔœ]
Dütsch Norddütschland Beamter [bəˈʔamtɐ] 'Beamter'
Arabisch Standard الله [ʔɑlˤˈlˤɑːh] 'Allah'
Burmanesisch မ္ရစ္‌မ္ယား [mjiʔ mjà] 'Flüss'
Chamorro halu'u [həluʔu] 'Haifisch'
Tschetschenisch kyrillisch: кхоъ / latiinisch: qo' [qoʔ] 'drüü'
Dänisch hånd [hɞnʔ] 'Hand'
Niiderländisch beamen [bəʔamən] 'bstätige'
Änglisch Cockney cat [kʰɛ̝ʔ] 'Chatz' Allophon vo /t/.
Britischs Änglisch button [b̥ɐʔn̩] 'Chnopf'
Hawaiianisch ʻeleʻele [ˈʔɛlɛˈʔɛlɛ] 'schwarz'
Hebräisch מאמר [maʔamaʁ] 'Artikel'
Kabardinisch Iэ [ʔɛ] 'verzähle'
Maltesisch qattus [ˈʔattus] 'Chatz'
Mohawk kanienkeha [ganjʌ̃ʔˈgɛha] 'Mohawk Sprooch'
Nez Perce yáakaʔ [ˈjaːkaʔ] 'Schwarzbär'
Persisch معني [maʔni] 'Sinn'
Pirahã baíxi [ˈmàí̯ʔì] 'Elterndeil'
Seri he [ʔɛ] 'Ich'
Tahitianisch puaʻa [puaʔa] 'Sau'
Võro piniq [ˈpinʲiʔ] 'Hünd'
Wolaytta [ʔirʈa] 'nass'

Fuessnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]


  Konsonante Lueg au: IPA, Vokale  
Bilabial Labiodental Dental Alveolar Postalv. Retroflex Palatal Velar Uvular Pharyngal Epiglottal Glottal
Nasal m ɱ n ɳ ɲ ŋ ɴ
Plosive p b t d ʈ ɖ c ɟ k ɡ q ɢ ʡ ʔ  Schnalzluut  ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ
Affrikat p̪f b̪v ts dz kx  Implo­siv  ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ
Frikativ ɸ β f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ ʜ ʢ h ɦ  Ejektiv 
   Approximante    ʋ ɹ ɻ j ɰ andri Laterale  ɺ ɫ
Vibrante ʙ r ʀ

lab. Approximante

ʍ w ɥ
Flap/Tap ѵ ɾ ɽ co-artikulierti Frikativ  ɕ ʑ ɧ
lat. Frikativ ɬ ɮ
lat. Approximante l ɭ ʎ ʟ
Bi de Spalte wo grau sin, goot mer devo uss, dass si nit artikuliert werde chönne; wysi Spalte hen kei offiziels IPA-Zeiche un/oder sin uss keinere Sprooch bekannt.