Türkische Sprache

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy

D Sproch, wu do bsproche wird, isch s Türkei-Türkisch. Des isch eini vu dr Turksproche. D Sälbschtbezeichnig vu däre Sproch isch Türkçe. Mit Türkisch isch in däm Artikel Türkei-Türkisch gmeint.
Die türkischi Sproch (Türkei-Türkisch) isch d Müttersproch vo ca. 80% vo Bevölkerig in dr Türkei.

Inhaltsverzeichnis 1 Verbreitig 2 Alphabet 3 Ussproch 4 Grammatik 4.1 Allgemein 4.2 Fäll 4.3 Witers zu de Suffix 5 Links

[ändere] Verbreitig

Türkisch isch Amtssproch vo de Türkei und vo me Deil vo Zypre. Wæltwit isch es noch em Stand vo 2007 d Müetersproch vo 58 Millione Lüt (vor allem in de Türkei und in de Länder drum umme, z.B. Griecheland, Zypre un Bulgariä) und wird vo insgsamt über 80 Millione Mensche gschwätzt.

[ändere] Alphabet

Dr Schriftsproch in Anatoliä un im Herrschaftsbereich vu dr Osmane isch Osmanisch-Tirkisch gsii, si isch mit dr arabische Schrift gschriibe wore. Wo 1926 de Mustafa Kemal Atatürk an me Turkologe-Kongress teilgnoh hät, hät er die latynischi Schrift für die türkischi Orthografy gfordert. Des hät sich 1928 au chönne durchsetze.

Sit 1928 isch de Dialækt vo Istanbul d Hochsproch vom Türkische. D Schrift isch e Lutschrift, des heißt, dass jedem Lut genau ei Büchstabe züegordnet isch. S Alphabet hät 29 Büchstabe:
a b c ç d e f g ğ h ı i j k l m n o ö p r s ş t u ü v y z

[ändere] Ussproch

D Büechstabe, wo in de folgende Tabelle nit uffgfiehrt ßin, werre glych wie im Dütsche usgsproche.

Büechstabe	IPA-Zeiche	Beschrybig
c	[dʒ]	Affrikate: d + stimmhafts sch
ç	[tʃ]	Affrikate: t + stimmloses sch
e	[ɛ]	wie s churze e oder z.D. ä uff Alemannisch und Dütsch
ğ	[:], [j]	Noch de helle Vokal wie j ußgsproche, sust zur Dehnig brucht
ı	[ɯ]	ungrundete gschlossene dunkle Lut
j	[ʒ]	stimmhafts sch (j chunnt numme in Fræmdwörter vor)
o	[ɔ]	churzes, dunkels o wie uff Alemannisch
ö	[œ]	kurzes, dunkels ö wie uff Alemannisch
r	[r]	grollts r mit mehrere Zungeschläg
s	[s]	stimmloses s wie alemannischs Doppel-S oder ß
ş	[ʃ]	stimmloses sch
v	[v]	wie w und deilwis v
y	[j]	wie Alemannischs j
z	[z]	stimmhafts s

[ändere] Grammatik

[ändere] Allgemein

Türkisch isch e aggluntinierendi Sproch. Des heißt, dass Suffix de Fall, d Person etc. azeige. Wie in e paar andere Sproche (z.B. Ungarisch) isch d Vokalharmony entscheidend für d Suffix. Zwüsche Gschlæchter wird nit underschyde. Deilwis chunnt zwüschem Wort und de Ændig no e Hiatustilger, wo d Ussproch erlychtert (z.B. araba - arabanın statt arabaın, n isch de Hiatustilger) S Türkische kennt die folgende sechs Fäll (diä verschiidene Variante sin wäge dr Voklaharmonii - je noch dr Vokal in dr Stammsilbe mueß dä oder sälle Vokal in dr Ändig folge):

[ändere] Fäll

Name	Erchlärig	Ændig
Nominativ	wer?	‹ ›
Akkusativ	wen?	ı / i / u / ü
Dativ	wem?	e / a
Genitiv	wem sy, hochdütsch wessen	ın / in / un / ün
Lokativ	in öbbs dinne	de / da
Ablativ	vo öbbs weg, uss öbbs use	e / a

[ändere] Witers zu de Suffix

Au de Bsitz cha mer durch Suffix azeige, woby s vorcho cha, dass s Wort mehreri Suffixe annenand hät:
ev - s Hus
evde - im Hus
eviniz - Ihr Hus
evinizde - in Ihrem Hus
evinizdeyiz - myr ßin in Ihrem Hus.

Am letschte Bispyl cha mer seh, dass au d Persone durch Suffix azeigt werde.

Durch die vyle Funktione vo Suffix ßin die türkische Wörter oft lang, aber in de Azahl letschtendlich weniger. Des cha mer am folgende Filmtitel seh:

Uçurtmayı vurmasınlar. (2 Wörter mit durchschnittlich 10 Büchstabe)

zum Verglych die alemannischi Übersetzig:

Sie solle de Drache nit abschieße. (6 Wörter mit durchschnittlig 5,7 Büchstabe)

[ändere] Links

D Wikipedia uff Türkisch — e freii Enzyklopädy
S Wiktionary uff Türkisch — e freis Wörterbüech

Wikiversity uff Türkisch — Kursmaterialie, Forschigsprojäkt und wüsseschaftlige Usdusch