Brugg

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Disambig.svg Dä Artikel behandlet d Stadt Brugg. S gliichnaamige Bauwärch wird under Brugg beschribe.
Brugg
Wappe vo Brugg
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Aargau (AG)
Bezirk: Bruggw
BFS-Nr.: 4095i1f3f4
Poschtleitzahl: 5200
UN/LOCODE: CH BGG
Koordinate: 658010 / 25982947.4866638.208342352Koordinaten: 47° 29′ 12″ N, 8° 12′ 30″ O; CH1903: 658010 / 259829
Höchi: 352 m ü. M.
Flächi: 6.38 km²
Iiwohner: i11'171 (31. Dezämber 2015)[1]
Website: www.stadt-brugg.ch
Brugg vom Bruggerberg

Brugg vom Bruggerberg

Charte
Dütschland Kanton Solothurn Bezirk Aarau Bezirk Bade Bezirk Bremgarte Bezirk Laufeburg Bezirk Lenzburg Bezirk Zurzach Auenstein AG Birr AG Birrhard Böze Brugg Effinge Elfinge Gallenkirch Habsburg AG huuse Linn AG Lupfig Mandach Mönthal Mülige Oberözberg Oberflachs Remige Rinike Rüfenach Scherz AG Schinznach-Bad Schinznach-Dorf Thalheim AG Unterbözberg Veltheim AG Vilige Villnachern Windisch AGCharte vo Brugg
Iber des Bild
w
Dialäkt: Aargauerdüütsch

Brugg isch e chlini Stadt im Kanton Aargau i de Schwiiz. Sie isch de Houptort vom Bezirk Brugg. D Stadt liegt bim Wasserschloss vo de Schwiiz, em Zämmefluss vo de Aare, de Rüüs un de Limmat. Sie isch 16 Kilometer vo Aarau, 27 Kilometer von Züri un 45 Kilometer von Basel entfernt (jewils Luftlinie). Sit em 1. Januar 2010 ghört au Umike, wo vorher e selbschtändigi Gmeind isch gsi, zu Brugg.

D Altstadt vo Brugg a de Aare

De Name vo de Stadt bedütet uf Dütsch «Brücke». Das isch en Hiwiis uf de Grund vo de Gründig vo de Stadt dur d Habsburger: Brugg isch an de engschte Stell vo de Aare im ganze Mittelland entstande, wo scho lang e Brügg bout gsi isch. Bis zur Verlagerig vo ihrer Macht nach Öschtriich isch Brugg s Zentrum vom habsburgische Kernland gsi.

Vo 1415 bis 1798 isch Brugg e Berner Untertanestadt gsi und ghört sither zum Kanton Aargau.

Hüt isch in Brugg de Sitz vom Schwiizerische Buureverband, d Stadt isch Standort vo de Fachhochschuel Nordweschtschwiiz un si het e Genietruppe-Kaserne vo de Schwiizer Armee.

Geografy[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Stadtgebiet isch vo Südweschte nach Nordoschten meh als sechs Kilometer lang, a de breiteschte Stell aber nur grad öppe en Kilometer breit. D Aare trennt do zwei ganz verschiede prägti Landschafte, s Schwiizer Mittelland uf de Südsiite un de Tafeljura mid em Bruggerberg uf de Nordsiite.

Im Südweschte vo de Stadt gits Flussaue im Gebiet «Wildischache» zwische de Aare un em Fuess vom Wülpelsberg. Nach ugfähr zwei Kilometern chömmed die beide trennte Flussarme bi Alteburg wider zäme. Nach ere Biegig vom Fluss chunnt vo Nord nach Süd die ugfähr 200 Meter langi Schlucht. D Aare isch dert numme 12 Meter breit (un ugfähr 16 Meter tüüf), wo si doch sunscht bis zu 130 Meter breit isch. Im Süde folgt dann e Ebeni, wo fascht vollständig überbaut isch. An dere Südsiite isch au die Insle «Geissenschachen».

An de öschtliche Stadtgrenze isch s Wasserschloss vo de Schwiiz, wo die drei wichtige Flüss zämme chömmed: Zerscht mündet d Rüüs i d Aare, e paar hundert Meter wiiter im Norde d Limet. Ganz im Nordoschte, an ere Engstell zwische em Reinerbärg (522 m ü. M.) un de Limetmündig, ligt s Dorf Lauffohr, wo jetz zu Brugg ghört.

De Chreisel z Lauffohr

D Flächi vo der Gmeind isch 558 Hektare, dervo sin 167 Hektar Wald un 270 Hektar überbaut. Die höchsti Stell isch mit 516 Meter de Bruggerberg, de tiefschti Punkt isch a de Aare bi de Limetmündig uf 328 Meter.

Nachbargmeinde sind Rüfenach un Villige im Norde, Undersigetal und Gäbischtorf im Nordoschte, Windisch im Oschte, Huse im Süde, Hapschbrg und Schinznach-Bad im Südweschte, Vellnachere und Underbözbrg im Weschte un Rinike im Nordweschte. D Bebauig vo Brugg isch mit dene vo Umike un vo Windisch zämmegwachse.

Verchehr[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Vo Brugg füere wichtegi Landschtrosse in alli Richtige, übere Bözberg nach Basel, de Aare no nach Koblenz, nach Oschte uf Bade un Züri, über Huse zum Birrfeld und a d Autobahn, im Südweschte uf Wildegg und Länzbrg.

Bim Bahnhof Brugg träffe sech d Bahnlinie vo Basel, Züri, Aarau un Rotchrüz; vom Bözbergtunnel dur Brugg und über Rotchrüz fahre vil Güeterzüg zum Gotthard und nach Italie.

Gebäud und Sehnswürdikeite[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Altstadt
  • Schwarze Turm
  • Stadtchille
  • Latynschuel
  • s Rote Huus
  • Alteburg

Fuessnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. [https://www.ag.ch/media/kanton_aargau/dfr/dokumente_3/statistik/statistische_daten_3/statistische_daten_nach_themen/02_test_2/kantonale_bevoelkerungsstatistik/AG_Gemeinden_Bevoelkerungsmutionen_Halbjahresstatistiken.xlsx