Gämf

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Zur Navigation springen Zur Suche springen
Disambig.svg Dä Artikel beschäftigt sich mit de Stadt Gämf. Anderi Artikel verzeled über de gliichnamigi Kanton.
Gämf
Wappe vo Gämf
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Gämf (GE)
Bezirk: (De Kanton Gämf kennt ke Bezirk.)
BFS-Nr.: 6621i1f3f4
Poschtleitzahl: 1200–1299
UN/LOCODE: CH GVA
Koordinate: 500532 / 11732546.2000136.149985375Koordinaten: 46° 12′ 0″ N, 6° 9′ 0″ O; CH1903: 500532 / 117325
Höchi: 375 m ü. M.
Flächi: 15,9[1] km²
Iiwohner: i201'164 (31. Dezämber 2015)[2]
Uusländeraateil: 48,0 % (31. Dezember 2013)[3]
Stadtpräsident: Sami Kanaan (SP), 2014/15
Website: www.ville-geneve.ch
Blick uf Gämf vom Mont Salève

Blick uf Gämf vom Mont Salève

Charte
GenferseeFrankreichCélignyKanton WaadtAire-la-VilleAnièresAvullyAvusyBardonnexBellevue GEBernex GECarougeCartigny GECélignyChancyChêne-BougeriesChêne-BourgChoulexCollex-BossyCollonge-BelleriveColognyConfignonCorsier GEDardagnyGenfGenthodGy GEHermanceJussy GELaconnexLancyLe Grand-SaconnexMeinierMeyrinOnexPerly-CertouxPlan-les-OuatesPregny-ChambésyPresingePuplingeRussinSatignySoral GEThônexTroinexVandœuvresVernierVersoixVeyrier GECharte vo Gämf
Iber des Bild
w

Gämf ([g̊æɱf]; hochdütsch Genf; fr. Genève [ʒəˈnɛv]; Patois: Zenéva [ðənəva]; it. Ginevra; rät. Genevra) isch die zwäitgröscht Stadt vo de Schwiiz und d Hauptstadt vom gliichnamige Kanton.

Geografi[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Gämf liit am Gämfersee (Lac Léman). Us dem See chunnt au de Fluss, wo dur d Stadt flüsst, d Rhone. De ander Fluss, wo vom französische Hinderland vo Hochsavoie her chunnt und z Gämf i d Rhone mündet, isch d Arve. D Stadt Gämf hät öppe 202'000 Iiwohner, im ganze Kanton sind’s öppe so 470'000 Iiwohner und i de Metropolregion wohned gut 1'250'000 Persone.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Gämfer Altschtadt im Winter.

Gämf isch scho i de jüngere Staizitt bisidlet gsii, wie Füürstele us dere Zitt biwiiset. I de Bronzezitt isch den d Geged um Gämf dicht bisidlet gsii, spöter aber het d Bivölkerig abgnoo.

D Allobroger, en keltische Stamm, hend spötistens um 200 v.Chr. uf em Hügel Saint-Pierre zwüschet em See, de Rhone und de Arve e bifestigts Oppidum errichtet, wo de Seehafe und d Flussöbergeng öberwacht het. D Römer hend 122/120 v.Chr. d Allobroger underworfe und i d Provinz Gallia Narbonensis iiglideret. Di alt Sidlig Genava und de Hafe sind usbaue wore. Um 100 v.Chr. isch öber d Arve e Holzbrugg baue und de Hafe isch verstärcht wore. Um 80 v.Chr. isch bim Hafe e 3 Meter höchi Statue us Aicheholz ufgstellt wore, wo derbi vermuetli en Kultort gsi isch. D Brugg öber d Rhone aber het de Julius Cäsar im März 58 v.Chr. abriisse loo, zum verhindere, as d Helvetier dör d Provinz Narbonensis züchet.

Denn het sich d Stadt zumene wichtige Handelszentrum entwicklet und de Hafe isch immer mee uusbaut wore. Wo d Alemane um 260 Genava plünderet hend, het me e Stadtmuur baut. I de zwaite Hälfti vom 4. Joorhundrt isch Gemf Bischofssitz wore mit eme prächtige Palast, de erst bikannt Bischof isch de Isaac gsii (um 400). Wo ane 443 d Burgunder i de Sapaudia agsidlet wore sind, isch Gemf Sitz vom burgundische König gsii, nebet Lyon und Vienne. Wo de König Gundobad mit sim Brüeder Godigisel, wo z Genf residiert het, Striit öbercho het, het de Gundobad Gemf abebrännt, aber noch em Tod vom Godigisel wider ufbaue lo. Im Joor 534 isch s Burgunderriich vo de Merowinger underworfe und Tail vom Fränkische Riich wore. Ane 563 het e Tsunami, uusglöst dör e Bergsturz am obere Gemfersee, s Hafeviertel vo Gemf öberfluetet.

D Machtverhältnis im Mittelalter sind kompliziert gsii, und zwöschet em Bischof vo Gemf und de Groofe vo Gemf het s Spannige gee. Um 1250 hend d Groofe vo Savoye d Herrschaft öbernoo und sich mit de Gemfer Börgerschaft agfründet, um di politisch Macht vom Bischof z schwäche. Aber au d Äidgnosse und de König vo Burgund hend probiert, immer mee Iifluss uf die wichtigi Stadt z nee, so as d Börgrschaft vo Gemf immer wider nöiji Vertreg het müese uufsetze.

I de Renaissance hät de Reformator Johannes Calvin (1509–1564) z Gämf sini Lehre verbräitet. As Folg vo de Reformation isch im Joor 1535 de Bischof entmachtet wore und er het müese d Stadt verloo.

1815 hät sich Gämf de Äidgnosseschaft agschlosse und isch 1848 e Kantoon vo dr Schwiiz wore.

Im 20. Jaarhundert sind vil international wichtigi Organisatione uf Gämf cho; zum Bispiil d UNO, di Europäischi Freihandelsassoziazioon EFTA, di Internazionali Arbeitsorganisazioon IAO, d Wältgsundhäitsorganisazioon WHO und d WIPO, d Wältorganisazioon für geischtigs Eigetuum, oder au dr Ökumenisch Root vo de Chilene.

S CERN, wo di Europäischi Organisazioon für Chärnforschig isch, macht wichtegi internazionali Projäkt. Vom CERN uus isch au s World Wide Web entwiklet worde.

Bevelkerigsentwicklig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Johr 1850 1860 1870 1880 1888 1900 1910 1920 1930
Yywohner 37'724 54'009 60'004 70'355 75'709 97'359 115'243 126'626 124'121
Johr 1940 1950 1960 1970 1980 1990 2000 2010 2011
Yywohner 124'431 145'473 176'183 173'618 156'505 171'042 177'964 187'295 191'803

De Uusländeraateil isch anne 2013 bi 47,7 % gläge.[3]

Religion[ändere | Quälltäxt bearbeite]

14,6 % vu dr Yywohner sin anne 2000 reformiert gsi, 37,4 % remisch-katholisch.

Politik[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bi dr Nationalrotswahle 2011 het s des Ergebnis gee: FDP 16,1 %, CVP 7,3 %, GLP 2,8 %, GP 14,4 %, MCR 9,4 %, SP 22,4 %, SVP 15,3 %, Sunschtigi 12,2 %.

Gmaindspresidänt isch vo 2014 bis 2015 de Sami Kanaan (SP).[4]

Sproch[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bi dr Volkszellig 2000 hän vu dr 177'964 Yywohner 128'622 Franzesisch as Hauptsproch aagee, 7'050 Dytsch, 7'320 Italienisch un 34'972 anderi Sproche.

De alt frankoprovenzaalisch Patois vo Gämf isch wahrschiins Endi 19./Aafangs 20. Jh. uusgstorbe. Ergebnis us de Volkszellige vo 1990 un 2000, wo Deil Lüt Patois als Sproch aagchrüzlet häi, sind eventuell so z’verstoo, dass d Lüt unter «Patois» ihr Regionalfranzösisch verstande häi.[5][6]

Lüüt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Lueg no[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Gämf – Sammlig vo Multimediadateie

Wikisource Genff in der Topographia Helvetiae, Rhaetiae et Valesiae (Matthäus Merian) im dütschsprochige Wikisource

Fuessnoote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Bundesamt für Statistik
  2. Population résidante du canton de Genève, selon l'origine et le sexe, par commune, en juillet 2015 (XLS, 115 kB). Office cantonal de la statistique (OCSTAT). Republik und Kanton Genf. Abgerufen am 10. April 2016.
  3. 3,0 3,1 Population résidante du canton de Genève, selon l'origine et le sexe, par commune, en décembre 2013 Archivlink (Memento vom 14. Mai 2013 im Internet Archive) (XLS-Datei, 311 kB), Office cantonal de la statistique (OCSTAT), Republik und Kanton Genf
  4. Mairie de Genève – Sami Kanaan
  5. Andres Kristol: Que reste-t-il des dialectes gallo-romans de Suisse romande?. In: Jean-Michel Eloy (Hg.).: Evaluer la vitalité. Variétés d’oïl et autres langues. Université de Picardie / Centre d’Etudes Picardes, Amiens 1998, S. 101–114
  6. Pierre Knecht: Die französischsprachige Schweiz. In: Hans Bickel, Robert Schläpfer (Hg.): Die viersprachige Schweiz. Sauerländer, Aarau/Frankfurt/Salzburg 2000, S. 139–176