Böze

Böze
	Wappe vo Böze
Basisdate
Staat:	Schwiiz
Kanton:	Aargau (AG)
Bezirk:	Laufeburg (vor de Fusion Brugg)
Gmeind:	Böztal
Poschtleitzahl:	5076
Koordinate:	648684 / 260919Koordinate: 47° 29′ 50″ N, 8° 5′ 5″ O; CH1903: 648684 / 260919
Höchi:	407 m ü. M.
Flächi:	3.96 km²
Iiwohner:	662 (31. Dezember 2007)
Website:	www.boezen.ch
Charte
	Charte vo Böze

Böze (amtlich Bözen) isch es Dorf und früehner en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg im Schwiizer Kanton Aargau gsi. S Dorf isch öpper nün Kilometer weschtlich vo Brugg im obere Fricktal, wo s sträng gno aber ned derzu ghört. Am 1. Jänner 2022 hend d bishärige Gmeinde Bööze, Efige, Elfige (vom Bezirk Brugg) und Hornusse (vom Bezirk Laufeburg) zu de Gmeind Bööztal fusioniert, wo zum Bezirk Laufeburg ghört.

Geographii

Böze isch uf de Weschtsiite vom Bözbärg a de Sissle zwüsche de Hügel vom Tafeljura. Im Norde isch de Schemel (615 m ü. M.), im Nordoschte de Hessebärg (507 m ü. M.) un im Südweschte de Mülibärg (473 m). Es Sitetal führt uf Elfige. Am Südhang vom Schemel u vom Hessebärg hets mehreri Räbbärg. De Gmeindsbann het e Flächi vo 396 Hektare, dodervo si 92 Hektare Wald u 43 Hektare überbaut. Di höchschti Stell isch de Gipfel vom Schemel, di tüfschti isch uf 397 Meter.

Nachbargmeinde sin Elfige im Norde, Effige im Oschte, Zeihe im Süde u Hornusse im Weschte.

Blick uf Böze
Chile

Gschicht

S erschti Mol taucht s Boze in ere Urkund us em Johr 1284 uf. De Näme duet me vom keltische Wort botia ableite, wo Schtall odr Huus bedütet. Verschideni Fund zeiget, dass d Gegend scho i de Jungsteiziit bsidelt gsi isch. Zu de Zit vo de Römer hets uf em hütige Gmeindsbann en Gutshof gha. Zwüsche 1923 u 1928 het me de Grundriss archäologisch erforscht.^[1]

Im Mittelalter isch s Dorf en Teil vom Dinghof Elfige gsi u het zum Chloschter Murbach im Elsass ghört. De Dinghof het verschidnigi Rächt i de nöchere Umgebig gha un isch im 1291i a d Habsburger verkauft worde. D Agnes von Ungarn het dann im 1322i de Bsitz em Chloschter Königsfälde gschenkt.

Im Johr 1460 hei d Bärner d Herrschaft Schänkebärg, wo au Böze derzu ghört het, übercho. So hei si sich de Pass über de Bözbärg chönne sichere, wo a de Gränze zu Vorderöschtriich gläge-n-isch. Böze isch Hauptort vom Grichtsbezirk vom Amt Schänkebärg worde. D Reformation isch, wi überall z Bärn, im 1528i iigführt worde.

Im März 1798 sin d Franzose in d Schwiiz iimarschiirt u-n-hei di Helvetisch Republik usgruefe. Böze ghört sither zum Kanton Aargau.

Bsundrigs

I de 1667i iigweihte Chile, wo a de Schtell vo de ehemalige Mariekapelle bauet worde-n-isch, isch sit em Juni 2009 de Rüedi-Kelch usgschtellt, wo i de Ziit um 1640 vom damalige Pfarrer i de Chilegmeind bruucht worde-n-isch.