Luzern

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Luzern
Wappe vo Luzern
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Lozärn (LU)
Wahlchreis: Luzern-Stadtw
BFS-Nr.: 1061i1f3f4
Poschtleitzahl: 6000–6009, 6014–6015
UN/LOCODE: CH LZN (Luzern)
CH LIT (Littau)
CH RBU (Reussbühl)
Koordinate: 665450 / 21135647.058.3436Koordinaten: 47° 3′ 0″ N, 8° 18′ 0″ O; CH1903: 665450 / 211356
Höchi: 436 m ü. M.
Flächi: 37,4 km²
Iiwohner: i80'501 (31. Dezämber 2013)[1]
Stadtpräsident: Stefan Roth (CVP)
Website: www.stadtluzern.ch
Stadtzentrum

Stadtzentrum

Charte
Bannalpsee Ägerisee Lauerzersee Rotsee Sarnersee Soppensee Seelisbergsee Vierwaldstättersee Wichelsee Zugersee Kanton Aargau Kanton Nidwalden Kanton Obwalden Kanton Schwyz Kanton Uri Kanton Zug Kanton Zürich Amt Entlebuch Amt Hochdorf Amt Sursee Willisau (Amt) Adligenswil Buchrain LU Dierikon Ebikon Gisikon Greppen Honau LU Horw Kriens Luzern Luzern Malters Meggen LU Meierskappel Root LU Schwarzenberg LU Udligenswil Vitznau WeggisCharte vo Luzern
Iber des Bild
w
s Logo vo de Stadt Lozärn

Lozärn (dt. Luzern, frz. Lucerne, it./rät. Lucerna) esch e Stadt i de Zentralschwiiz. Si esch Hauptstadt vom glichnamige Kanton ond bes Endi 2012 ou Houptort vom Amt Lozärn (Bezerk). Sed 1. Januar 2013 belded Stadt allei de Wahlchreis Lozärn-Stadt innerhaub vom Kanton.

Lozärn esch de wertschaftlechi ond kulturelli Mettelponkt vo de Zentralschwiiz. D Laag am Vierwaldstettersee, met Bleck i d Bärge (Pilatus, Rigi ) macht en bsonders grosse Iidrock. Drom esch Lozärn scho sehr früe (ab 1840) zonere Höchborg för de Tourismus worde.

Geografii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Lozärn liid am Nordweschtändi vom Vierwaldstettersee. Ond zwar gnau det, wo d Rüüs us em See useflüsst. D Rüüs teilt d Stadt uf: Rächts vo de Rüss liid d Altstadt ond e Teil vo de neuere Quartier (Maihof, Brambärg, Wäsmeli, Halde etc.), lenggs vom Floss esch d Chlii- ond d Neustadt. D Chliistadt esch s eltischte Quartier. Wiiteri Quartier wie Onder- ond Obergrond, Gütsch, Bruch, Trebsche ond no meh Quartier ghöred zom lengge Ufer.

D Flechi vom Lozärner Stadtgebiet betreid 37,4 km² (bis Endi 2009; 24,15 km²). Do devo send 60,4 % Sedligsflechi, 11,6 % Landwertschaftszone ond 25,9 % Wald (Stand 2009). Am 1. Januar 2010 hed d Stadt Lozärn met de Gmeind Littau zu de «noie» Stadt Lozärn fusioniert.

Lozärn gränzt im Norde a d Gmeinde Mauters, Nöiechöuch ond Ämme, im Oschte a Äbike ond Adlige, im Südoschte a Megge, im Süde a Horb ond im Weschte a Chriens.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Lozärn esch zom erschte Mau gnamsed worde om 750 aus Luciaria.

Bevölkerig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Jahr 1850 1860 1870 1880 1888 1900 1910 1920
Iiwohner 11 382 13 166 16 450 20 419 23 607 32 954 43 611 48 394
Jahr 1930 1941 1950 1960 1970 1980 1990 2000
Iiwohner 52 102 59 847 66 170 76 148 83 374 78 274 76 466 75 425

Dr Uusländeraateil esch 2014 bi 24,2 % gläge.

Religion[ändere | Quälltäxt bearbeite]

60,8 % vo dr Iiwooner send im Jahr 2000 römisch-katholisch gsii, 14,4 % evangelisch-reformiert.

Politik[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bi dr Nationauraatswahle 2015 hät s das Ergebnis gää: BDP 1,4 %, CVP 13,6 %, FDP 14,8 %, GLP 7,6 %, GP 12,3 %, SP 22,8 %, SVP 18,6 %, Süschtigi 8,9 %.

Dr Stadtpresidänt vo Lozärn esch bis Ändi Ougschte 2016 dr Stefan Roth (CVP), ab em 1. Settämber dr Beat Züsli (SP).

Kultur ond Sport[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Kultur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Di bekanntischte Kulturveraaschtaltige send:

  • d Fasnacht (vom Schmotzige Donnschtig bes am Güdisziischtig; d Woche vor em Äschelimettwoch = Aschermittwoch)
  • s Lozärner Stadtfäscht (17 Fäschtböni met Blues, Jazz, Rock, Musicals, Pop; Ändi Juni)
  • s Blue-Balls-Festival (Blues, Jazz, Rock, Pop; Ändi Juli)
  • d Musigfäschtwoche (Klassischi Musig)

Lozärn het mereri Theater ond Kinos. Em KKL, ede Schüür, em Sädel, em noie Kulturzentrom Südpol z Chriens (sit 2008, anstatt de Boa) ond em Kulturpavillon am See chammer go Konzärt lose.

Z Lozärn hets au mereri Musigschuele. Di wechtigschte send s Konservatorium (för klassischi Musig) ond d Jazzschuel (Jazz, aber au Blues)

Sport[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De bekanntischti Sportverein vo Lozärn esch de FCL (Fuessball-Club Lozärn). Är spelt ide höchschte Schwiizer Liga (Raiffeisen Super League).

Anderi populäri Sportarte send Tennis, Ruedere, Handball, Schwemme, Volleyball ond Iishockey met etleche Klubs, wo ide oberste Lige speled. Osserdem geds au de alljörlechi Stadtlauf ond neu de "Lucerne Marathon".

Wertschaft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Frömdevercheer (Tourismus) esch met grossem Abstand de wechtigschti Wertschaftszwiig. Vo eem läbed (diräkt oder endiräkt) rond 30'000 Lüüt. Mänge Industriibetreeb, wo e früenere Johre z Lozärn dehäi gsi esch (z.B. d Liftfirma Schindler), esch us de Stadt wägzoge. Höt schaffed d Lüüt fascht alli em Gwärb- ond Dienschtleischtigssektor. Z Lozärn hets aber sed dä Fusion met Littau au weder es paar Puurehööf, bsonders im Gebiet Littauerbärg.

D Arbetslosigkeit esch im Jahr 2011 bi 2,7 % gläge.

Partnerstedt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Lozärn hed sächs Partnerstedt:

Sehenswördigkeite[ändere | Quälltäxt bearbeite]

de Wassertorm met em Pilatus
  • d Lozärnerbocht vom Vierwaldstättersee
  • d Rüüs, die chame onder anderem of de ältischte deckte Holzbrogg vo Europa öberquere (Chappelbrogg)
  • d Chappelbrogg (noch emene Brand am 18. Auguscht 1993 weder nöi ufbout)
  • s Löwedänkmol (au Leuedänkmol)
  • s Konscht- ond Kongrässhuus Lozärn (KKL)
  • s Vercheershuus
  • de Gletschergarte
  • d Schpröierbrogg
  • d Museggmuur
  • s Bourbakipanorama
  • s Rothuus
  • d Hofchele
  • d Jesuitechele
  • s Nodelwehr i de Rüüss

Sprach ond Dialäkt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bi dr Volkszellig 2000 hend vo de 57'023 Iiwohner 82,6 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 1,1 % Französisch, 3,5 % Italienisch ond 12,8 % anderi Sprache.

Z Lozärn redt me s hochalemannisch Lozärntütsch.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Lozärn – Sammlig vo witere Multimediadateie

Fuessnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Ständige Wohnbevölkerung)