Khûr

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Chur
Wappe vo Chur
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Graubünde (GR)
Region: Plessurw
Kreis: Chur
BFS-Nr.: 3901i1f3f4
Poschtleitzahl: 7000–7007
UN/LOCODE: CH CHR
Koordinate: 759742 / 19089546.8500019.533331593Koordinaten: 46° 51′ 0″ N, 9° 32′ 0″ O; CH1903: 759742 / 190895
Höchi: 593 m ü. M.
Flächi: 28,09 km²
Iiwohner: i34'652 (31. Dezämber 2015)[1]
Stadtpräsident: Christian Boner (BDP)
Website: www.chur.ch
Charte
MapraggseeHeidseeUrdenseeGrünsee (Arosa)DavoserseeObersee (Arosa)Untersee (Arosa)Stausee ArosaKanton SanggalleRegion AlbulaRegion ViamalaRegion ImbodeRegion AlbulaRegion LandquartRegion Prättigau/DavosChurChurwaldeTschiertsche-PraadeArosaMaladersHaldastaiCharte vo Chur
Iber des Bild
ww

Khûr (amtlich Chur, rät. Cuera?/i (Surselvisch), Coira (Surmeirisch), Cuira?/i (Oberengadinisch), Cuoira?/i (Unterengadinisch), ital. Coira) isch d Hauptschtatt vom Schwizzer Khantôn Graubünda.

Khûr het mee als 34'000 Iiwonar (2012). Ggreedati Schprôcha sind vor allem s Alemannisch, s Italienisch und s Românisch.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Khûr isch dia eltischt Schtatt vur Schwizz. Die eerschta Füürschtella sölland vu 11'000 vor Christus sii. D Röömar sind im Jôr 15 vor Chrischtus über d Bärgpäss iimarschiart und hend a paar Hüüsar und a Rössarwäggslschtell für d Splüügaschtrôss bbaut.[2] Schpöötischtans sit am Jôr 451 hets z Khûr an Bischof, wo s Bischtum Khûr leitet. Syni Chile isch d Katedraala im Schloss oba.

Im Mittalaltar hets immar öppa 1'200 Seela innerhalb vu da Schtattmuura ghaa. Erscht ab 1858 mit am Isabaanbau vo Roorschach uff Khûr isch d Schtatt rasant gwaggsa. Dua isch au dia aalt Schtattmuura abgrupft khoo. Vu 1970 bis öppa 1990 hät Khûr immer öppa 33'000 Iiwooner ghaa. Nohana het’s denn a Huufa Zuazüüg ggee. Endi 2006 sind’s mee als 35'000 und Endi 2011 über 36'000 Iiwooner gsii.

Geografii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Khûr liit grad döt im Khûrer Rhiital, wo dr Rhii vum Oberland und vo Bonaduz här a Khnigg noch Norda id Bündner Herrschaft macht. D Schtatt isch uffam Schuttkheegl vur Plessur bbaut. Dia flüüsst vu Arosa här ds Tschilfigg aaba tiräggt dur Khûr in da Rhii. Im Nordoschte chömet d Hüüser fascht bis an Fürschtawald.

Dia höggschta Bärga zringumm sind im Nordweschta dr Galanda änet em Rhii, im Oschta dr Montalin oben a Malooders und im Süüda dr Dreibündaschtai.

D Nochbergmainda sind im Nordweschta Haldaschtai, im Weschta Feldschpärg, im Südweschta Domat/Ems, im Süüda Khurwaalda, im Oschta Malooders und im Norda Haldeschtai und Trümmis.

Würtschaft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Z Khûr het’s a paar Induschtriibetriib, Bangga, Versihariga und a Huufa Khliigwärb. Puurabetriib het’s fasch khaini mee, und au Räbbärga sind nu no wenig. Vor allem d Induschtrii häd sich 1963 sehr drfüür iigsetzt, zum dia hüttigi Hochschual für Tächnigg und Würtschaft gründa.

Di Räätisch Baan het Glais vo Khûr us bis uf Disentis, Arosa und ids Engadin.

Galerii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Persönlichkaita[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Luag no[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Weblink und Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Chur – Sammlig vo Multimediadateie

Fuessnota[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Statistik Schweiz – STAT-TAB: Ständige und Nichtständige Wohnbevölkerung nach Region, Geschlecht, Nationalität und Alter (Ständige Wohnbevölkerung)
  2. Archäologii z Khûr