Appenzell (Dorf)

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Disambig.svg Dä Artikel behandlet s Dorf Appezöll. För wiiteri Bedüütige lueg onder Appezäll.
Appenzell
Wappe vo Appenzell
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Appezell Innerrhode (AI)
Bezirk: (Bezirk und Gmaind send identisch)
Gmeind: Appezöll
Schwendi
Rüütii2
Poschtleitzahl: 9050
Koordinate: 748891 / 24408747.3308289.408615780Koordinate: 47° 19′ 51″ N, 9° 24′ 31″ O; CH1903: 748891 / 244087
Höchi: 780 m ü. M.
Iiwohner: 5751 (31. Dezember 2006)
Website: www.appenzell.org
Karte
Karte von Appenzell
wwww

S Dorf Appezöll, amtlig Appenzell, isch de Hoptort vom Kanton Appezöll Inneroode i de Schwiz.

Geografii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Bezirk (politischi Gmeinde) Appezäll, Schwende und Rüte deile sich s Dorf, wobii dr grösst Deil vom Dorf zum Bezirk Appezäll ghört. S Dorf lit uf ere Höchi vo 780 m ü.M. am Fuess vom Alpsteimassiv und werd vo de Settere dorflosse.

Regionalpolitische Sonderstatus[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Wil sich verschiidnigi Bezirk s Dorf ufdeile, isch scho im 16. Johrhundert für Ufgoobe, wo die ganzi Gmeind beträffe wie Baubolizei, Füürwehr oder Wasser- und Energiiversorgig, eigens e Spezialgmeind gründet worde, d Füürschaugmeind, wo s ganze Dorf Appezäll mit siine Ussequartier umfasst.

Dr Name[ändere | Quälltäxt bearbeite]

1071 isch s Dorf under em Name Abbacella erwähnt worde, 1223 as Abbatiscella, was Abts Zelle (Parzälle vom Abt) bedütet.

Seheswördigkeite[ändere | Quälltäxt bearbeite]

I de Gasse vom Dorf Appezöll häts en Huufe schöni alti Hüüser, wo zum Teil Moolereie oder Verzierige a de Fassade händ. En gschichtsträchtige Ort isch de Landsgmäändsplatz mit em Landsgmäändsbronne ond de Lende. Uf em Fridhof stood uf jedem Grab e Holzchrüütz mit ere Schleife dra. Wiiteri Gebäu, wo sichs lohnt zum verbii luege sind folgendi:

  • d Pfarrcherche Sankt Maurizius (Bau- und Gstaltigsfaasene vom 16. bis 18. Johrhondert)
  • s Kapuzinnerchloster Mariä Liechtmäss mit de Chlostercherche us em 17. Johrhondert
  • s Kapuzinnerinnechloster Maria der Engel
  • s Schloss, e Patrizierhuus us em 16. Johrhondert
  • s Rodhuus, en spootgotische Bau
  • d Landeskanzlei (20. Johrhondert)

Vill vo däne Baute send uf de Liste vo de Kulturgüeter vo nationaler Bedüütig.

Wertschaft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Dorf Appezöll häd en Huufe chlinneri ond grösseri Läde, wo Artikel för dä täglich Bedarf, aber ou vil Sache för d Turiste zom Verchauf aabüütid. Onder anderem natürli d Appezöller Spezialitäte, wie de Appezöller Chääs, de Appezöller Biberflade, d Appezöller Südworst, de Appezöller Pantli usw.

Rond oms Dorf häd sech ou verschidnigs Chliigwerb aagsidled. Zu de bekanntere Firmene ghörd d Firme Ebneter & Co., wo näbed em Appezöller Alpebetter no anderi Schnäps destiliert. E wiiteri Firme isch d Brauerei Locher AG, wo s Appezöller Bier ond de Säntis Malt, en Wisky herstöllt.

Galerii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Lueg ou[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Appezöll – Sammlig vo witere Multimediadateie

Wikisource S dütschsprochig Wikisource hät Originaltegscht zum Thema „Appenzell in der Topographia Helvetiae, Rhaetiae et Valesiae (Matthäus Merian)“.