Kanton Tessin

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Wappe vor Schwiiz
Republik und Kanton Tessin
Repubblica e Cantone Ticino
Wappe vum Republik und Kanton TessinRepubblica e Cantone Ticino

Basisdate
Staat: Schwiiz
Abchürzig: TI
Amtssproche: Italienisch
Hauptort: Bellinzona
Gröschter Ort: Lugano
Flächi: 2812 km²
(Rang 5)
Iwohner: 341'652[1] (31. Dezämber 2012)
(Rang 8)
Bevölkerigsdichti: 121 Iw./km²
(Rang 19)
Bitritt zuem Bund: 1803
Websyte: www.TI.ch
Lag
Lag vum Republik und Kanton TessinRepubblica e Cantone Ticino in dr Schwyz
Charte
Charte vum Republik und Kanton TessinRepubblica e Cantone Ticino
Gmeinde
Gmeinde im Republik und Kanton TessinRepubblica e Cantone Ticino

Ds Tessin isch de südlichschte Kanton vor Schwyz. Uf Italienisch, de Amtssprooch im Kanton, heisst s Tessin Ticino. De Hauptort isch Bellinzona, de gröscht Ort isch Lugano.

Geografy[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Tessin erstreckt sich südlich vom Alpekamm und bestoht us vil Täler, Gebirge und Hügelzüüg, wo noch Süde allmälich uuslaufed. Gmainsami Gränze hät s Tessin im Nordoste mit em Wallis, im Norde mit em Kanton Uri, im Oste mit Graubünde und im Süde mit den italienische Regione Lombardei und Piemont.

Grossi Flüss im Kanton sind de Ticino, d Maggia de Brenno und d Verzasca. Im Tessin liege au die schwyzerische Tail vo de beide Seee Langesee (Lago Maggiore) und Luganersee (Lago di Lugano).

Verfassig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Verfassig vom Kanton Tessin isch vo 1997. Im Staatsroot, der Exekutive, sitzed füf Mitglider; de Grooss Root, d Legislative, hät nünzg Mitglider. Beed Rööt wäred all vier Johr vom Volch nach em Proporzwahlrächt gwählt. D Judikative wird mit der Usnahm vo de Fridesrichter vom Groosse Root gwählt, und zwor amel uf zäh Johr.

Obligatorisch vor s Volch müend Änderige vo de Verfassig; fakultiv abgstumme wird über Gsetz, wänns 7000 Stimmbirächtigti verlanged. Di glych Zahl Lüt cha mit ere Initiative Gsetzesänderige vorschloh; für Verfassigsänderige bruchts 10 000 Underschrifte.

De Kanton Tessin isch in Bezirk (z. B. Leventina), Chrais (z. B. Giubiasco) und Gmainde (z. B. Cugnasco) uftailt. Alles i allem gits acht Bezirk un 38 Chrais. D Bezirk spiled aber nu ganz e chlyni Rolle, und d Chrais umschrybed nu d Rayon vo de Fridesrichter.

Sproche[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Offizielli Amtssproch im Tessin isch italienisch. S Tessin bildet drum de gröscht Tail vo de italienischsprochigi Schwyz. En grosse Tail vo de yhaimische Bevölkerig redt underenand en Tessiner Dialäkt, wo mit em Italienisch vo de Lombardei, em Lombardisch, verwandt isch. Wills im Tessin vil elteri Dütschschwizer hät, wo do ihren Läbesobig verbringed, und au vil Touriste us em dütsche Sprochruum, chönd nöd wenig Tessiner au Dütsch.

Im Tessin git s ai ditschsprochigi Gmai, nämli Gurin.

Tourismus[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Tessin läbt starch vom Tourismus. Vil Bsuecher chömed i d Südschwiz wägem milde Klima und em italienische Flär. Me sait em Tessin au «Sunnestube» vo de Schwyz. Es chan aber au starch rägne, vorallem dänn, wänn uf de Alpenordsyte de Föhn goht.

Verchehr[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Tessin isch verchehrsmässig guet erschlosse. Da isch emol d Gotthard-Linie (ehemols Gotthardbahn) vo de SBB und d Autobahn A2, wo au dur de Gotthard is Tessin chunnt. Baidi Linie chömed us em Ruum Basel, Züri oder Luzern und verlönd z Chiasso de Tessin i Richtig Italie wider. E wyteri Schwyzer Nord-Süd-Achse isch d San-Bernardino-Route (A13), wo us em Misox churz vor Bellinzona i d A2 mündet. Im Tessin isch au s Südportal vom Gotthard-Basistunnel, wo im Zämehang mit de NEAT baut werd und im 2017 fertig werde söll.

Drü Päss, wo allerdings im Winter e gwüssi Zyt gschlosse sind, verbindet de Norde mit em Tessin. Da isch de Nufene, de Gotthard und de Lukmanier. Im wytere Sinn chönnt me au no de San Bernardino dezue zelle.

Vo Locarno us fahrt e Schmalspurbahn durs Centovalli noch Italie bis uf Domodssola. I vil bewohnte Sytetäler vom Tessin häts Bus- oder Postauto-Linie, uf de Seeä verchehred je noch Johreszyt fahrplanmässig Schiff, und uf mänge Usichtsbärg fahrt e Stand- oder Luftsailbahn.

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Artikel Kanton Tessin im Historische Lexikon vo dr Schwiiz.
  • Marcello Sorce Keller: Canton Ticino: una identità musicale? Cenobio, LII(2003), April-June, pp. 171–184; au später veröffentlicht im Bulletin – Schweizerische Gesellschaft für Musikethnologie und Gesellschaft für die Volksmusik in der Schweiz, October 2005, pp. 30–37.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Kanton Tessin – Sammlig vo witere Multimediadateie

Referänze[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Popolazione residente permanente al 31 dicembre, secondo la nazionalità, per cantone, in Svizzera, dal 2001 al 2010 (XLS). Ufficio di statistica. Republik und Kanton Tessin.