Stimmloser glottaler Frikativ

Stimmloser glottaler Frikativ
IPA-Nummere	146
IPA-Zeiche	h
IPA-Bildli
Teuthonista	h
X-SAMPA	h
Kirshenbaum	h
Hörbiispiil?/i

De stimmlosi glottali Frikativ isch en Konsonant vo dr mänschliche Sprooch. S Zeiche im Internationale Phonetische Alphabet defür isch h, wie au de Buechstab im latiinische Alphabet. Im Alemannische wird de Luut au mit <h> gschribe, wie im Wort "Huus".

Trotz dass de Luut als „glottale Frikativ“ bezeichnet wird, isch de Luut weder en richtige Frikativ, noch isch glottal als Artikulationsort e bsunders träffendi Beschrybig. Träffender isch vilmool e Definition als stimmlose Vokal.

In vile Sprooche gits de Luut nit, wie zum Byspil in fascht allene Dialäkt vum Französische, wo de Buechstab <h> nie ussgsproche wird.

Artikulation

• Es wird traditionel als en Frikativ beschribe. Tatsächli wird in de meischte Sprooche aber niene im Mund e Engi bildet. Wege dem meint mer hüt inzwüsche, dass de Luut bloss ei artikulatorischs Merchmool het: dass er stimmlos isch.
• De Artikulationsort wird oft als glottal definiert. Tatsächli aber chönne d Artikulatore alli möglichi Positione ynämme, ohni dass d Luutqualität sich duet verändre.
• D Phonation isch stimmlos; d Stimmbänder vibriere bi dr Artikulation nit.
• Es isch en orale Konsonant; d Luft entwycht durch de Mund.
• Es isch en egressiver Konsonant; er wird durch s Ussatme durch d Lunge erzeugt derwyyl d Glottis gschlosse blybt.

Verbreitig

Sprooch		Wort	IPA-Transkription	Bedütig	Bemerkig
Alemannisch		Huus	[huːs]
Dütsch		Hut	[huːt]	'Huet'
Arabisch	Standard	هاتِف	[ˈhaːt̪if]	'Telefon'
Armenisch		հայերեն	[hajɛɹɛn]	'Armenisch'
Baskisch		hirur	[hiɾur]	'des'	in vilene Dialäkt stumm
Tschetschenisch		kyrillisch: хIара/latiinisch: hara	[hara]	'des'
Änglisch		high	[ˈhaɪ]	'hoch'	imene Deil Dialäkt stumm, bsunders im Norde vo Ängland.
Färöisch		Hon	[hoːn]	'si'
Finnisch		hammas	[hɑmːɑs]	'Zaan'
Georgisch		ჰავა	[hɑvɑ]	'Klima'
Hawaiianisch		haka	[haka]	'Regal'
Hebräisch		הר	[haʁ]	'Bärg'
Ungarisch		helyes	[hɛjɛʃ]	'richtig'
Japanisch		Kana: すはだ/suhada	[sɯhada]	'nackti Huut'
Koreanisch		호랑이/horang-i	[hoɾaŋi]	'Tiger'
Malaiisch		hari	[hari]	'Daag'
Norwegisch		hatt	[hɑtː]	'Huet'
Paschtunisch		هو	[ho]	'joo'
Persisch		هفت	[hæft]	'sibe'
Pirahã		hi	[hì]	'er'
Spanisch	Amerikanischs Spanisch	hijo	[iho]	'Sohn'	in andri Dialäkt /x/.
Thailändisch		ห้า	[haː˥˩]	'fümf'
Türkisch		halı	[häˈɫɯ]	'Deppich'
Ubychisch		[dwaha]		'Gebet'
Vietnamesisch		hư	[hɯ]	'dekadent'

Fuessnote

Konsonante	Lueg au: IPA, Vokale
Bilabial Labiodental Dental Alveolar Postalv. Retroflex Palatal Velar Uvular Pharyngal Epiglottal Glottal Nasal m ɱ n̪ n ɳ ɲ ŋ ɴ Plosive p b t̪ d̪ t d ʈ ɖ c ɟ k ɡ q ɢ ʡ ʔ  Schnalzluut  ʘ ǀ ǃ ǂ ǁ Affrikat p̪f b̪v ts dz tʃ dʒ kx qχ  Implo­siv  ɓ ɗ ʄ ɠ ʛ Frikativ ɸ β f v θ ð s z ʃ ʒ ʂ ʐ ç ʝ x ɣ χ ʁ ħ ʕ ʜ ʢ h ɦ  Ejektiv  pʼ tʼ kʼ qʼ sʼ    Approximante    ʋ ɹ ɻ j ɰ andri Laterale  ɺ ɫ Vibrante ʙ r ʀ lab. Approximante ʍ w ɥ Flap/Tap ѵ ɾ ɽ co-artikulierti Frikativ  ɕ ʑ ɧ lat. Frikativ ɬ ɮ lat. Approximante l ɭ ʎ ʟ
Bi de Spalte wo grau sin, goot mer devo uss, dass si nit artikuliert werde chönne; wysi Spalte hen kei offiziels IPA-Zeiche un/oder sin uss keinere Sprooch bekannt.