Ebringen (Markgräflerland)

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Disambig.svg Dä Artikel bschäftigt sich mit dr Gmei Ebringe (amt. Ebringen) im Markgräflerland bzw. Brisgau, anderi Ortschafte wo Ebringe heisse findener under Ebringen


Wappe Dütschlandcharte
Wappe vo dr Gmei Ebringe
Ebringen (Markgräflerland)
Dütschladcharte, Position vo dr Gmei Ebringe fürighobe
47.9577777777787.7805555555556290Koordinate: 47° 57′ N, 7° 47′ O
Basisdate
Dialekt: Alemannisch
Hauptvariante: Hochalemannisch
Regionalvariante: Markgräflerisch
Lokalvariante: nördl. Markgräflerisch
vorderöstr. Variante
Verbreitig: mässig, Tendenz zum
Nideralemannisch
Bundesland: Bade-Württebärg
Regierigsbezirk: Friburg
Landkreis: Brisgau-Hochschwarzwald
Höchi: 290 m ü. NHN
Flächi: 8,18 km²
Iiwohner: 2739 (31. Dez. 2009)[1].
Bevölkerigsdichti: 335 Iiwohner je km²
Poschtleitzahl: 79285
Vorwahl: 07664
Kfz-Chennzeiche: FR
Gmeischlüssel: 08 3 15 028
Gmeigliderig: 3 Ortsdeile
Adress vo dr
Gmeiverwaltig:
Schlossplatz 1
79285 Ebringe
Webpräsenz: www.ebringen.de
Vogt: Rainer Mosbach
Lag vu dr Gmei im Landchreis
Charte
Dialäkt: Markgräflerisch (Ebringe)

Ebringe im Brisgau bzw. Markgräflerland (amtlich: Ebringen) isch e Gmei im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald in Bade-Württeberg (Dytschland) südlich vu Friburg im Brisgau.

Näbe Ebringe wird d'Ort uf alemannisch menkmol au Ebrige gnennt, allerdings nit vu dr Ebringer sälber.

Geographi[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Topographi

Lueg dodezue au dr Hauptartikel Schimberg (Ebringe)

Geographischi Lag[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Ebringe lit guet 4 Kilometer vum südweschtlige Stadtrand vu Friburg ewegg. Dr Ort lit in ere Dalmulde vum 644 m hoche Schimberg (amtl. Schönberg), isch uf Weschte hi zue dr oberrhinische Diefebeni uf un bitet dodemit im Wibau ideali Bedingige.

Geologi[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Die gsamt Ebringer Gmarkig lit im Schimbergmassiv, eme Vorgebirg vum Schwarzwald, wo geologisch zum Oberrhigrabe ghört.
Dr Schimberg zeichnet sich dur e sehr vilfältigi Oberflächegeologi us, wo s'gsamt Erdmiddelalder sowie tertiäre Vulkanismus un iiszittlichi Leesablagerige umfasst.
Dr Südgipfel vum Schimbergmassiv isch dr Hohfirscht. Säller isch geologisch nit so differenziert wie dr Schimberg sälber, het aber früeher bedütedi Steibrüch bi Pfaffewiler gha un in dr hittige Zitt noch e Chalchbergwerch bi Bollschwil.

Usdähnig vu dr Ortschaft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S'bebaut Gebiit vu Ebringe isch nooch Weschte hi bloss durch e schmali Sidligszäsur vu 200 Meter Breiti - durch die d'L125 goht un wo d'Rhidalbahn uf Weschte gege Wolfewiler abgrenzt - vu dr Nochberortschaft Wolfewiler trennt, so dass Schallsched, Wolfewiler un Ebringe praktisch ei Sidligsgebit vu 4 km Längi in Wescht-Oscht-Richtig bilde.

Nochbergmeinde[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D'Gmarkig grenzt - vu Norde im Uhrzeigersinn - an Friburg im Brisgau, Merzhüse, Au, Wittnau, Sailede, Bollschwil, Ehrechilche, Pfaffewiler un Schallsched.

Ortsdeile[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Ebringe glideret sich in d'Ortsdeile Ebringe, Dalhüse un Tirol. D'Hauptsidligsax in Ebringe ziegt sich vu dr weschtliche Gmarkigsgrenze iber e Längi vu guet 1700 Meter an die undere Häng vum Schimberg nuf, agfange bi ca. 240 Meter iber NN bis nuf uf guet 350 Meter. D'Hauptax glideret sich in d'Ebringer Ortsdeile Underdorf mit Gwerbegebiit, Middeldorf un Oberdorf sowie dr Ortsdeil Tirol. Südlich vu dr Umgehigsstross befindet sich, südweschtlich vu dr Ortsmiddi un fascht im rächte Winkel zue dr Hauptsidligsax, dr Ortsdeil Dalhüse, wo sich iber ca. 600 Meter Längi erstreckt. An dr Stell vu dr middelalderliche Sidlig Berghüse am Südhang vum Schimberg existiert nummenu die nooch Ufgab vu dr Sidlig mehfach erwitteret Chapelle. Uffem Schimberg befinde sich usserdem zwei Höf. Während dr Ober Schimberger Hof numme Viihwirtschaft betribt, isch dr Under Schimberger Hof e beliebts Usfluegslokal.

Klima[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S'Ebringer Klima isch typisch fier dr Oschtrand vum Oberrhigrabe. Die jährlich Durchschnittstemperatur lit bi 11,5 °C, mit em Minimum vu 2,3 °C im Jänner und em Maximum vu 21 °C im Juli in dr Zit vu 1983 bis 2011. Die durchschnittlich Mengi an Niderschläge lit bi guet 940 Millimeter jährlich.

Au die an dr private Wetterstation z'Ebringe gmessene Date len as Trend e Zuenahm vu dr jährliche Durchschnittstemperature erchenne. [2]

Politik[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Gmeirot[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Ebringer Gmeirot het 12 Mitglider us fümf Lischte. Dr Fraueadeil isch nooch dr Wahl 2009 wiider wie anno 1999 mit fümf Rätinne bi 42 % gläge. Durch Noochrucke fier e usgschidene Rot lit er sit em 8. Juli 2013 mit sechs Rätinne bi gnau dr Hälfti.

Lischte  %
2009
Sitz
2009
 %
2004
Sitz
2004
 %
1999
Sitz
1999
Bemerkig
CDU 27,1 3 27,5 3 31,0 4  
Bürgerlischte 23,5 3 24,7 3 29,5 4 stoht politisch bi dr Freie Wähler
Bürger fier Ebringe 23,3 3 21,6 3 17,6 2 stoht politisch bi SPD un Griene
Frauelischte 17,2 2 18,2 2 14,6 2  
FDP/DVP 8,9 1 8,0 1 - -  
SPD - - - - 7,3 0  

Vögt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • sit 2006 Rainer Mosbach
  • 1990–2006 Hans-Jörg Thoma
  • 1963–1990 Eugen Schüler
  • 1947–1962 Otto Mißbach
  • 1945-1947 Max Alfons Zimmermann (wiider)
  • 1933–1942 Josef Franz
  • 19??-1933 Max Alfons Zimmermann
  • 1904-19?? Josef Bechtold
  • 1892–1904 Julius Schüler
  • 18??-1892 Alois Linsenmeier
  • 1877-1880 Johann Männer
  • 1860-18?? Sebastian Schüler
  • 1825–1860 Aloys Mayer

Traditionell - bis 1832 isch es nämlig dr offiziell Titel vum Dorfvorsteher gsi - wird z'Ebringe dr Burgemeischter (vor allem an dr alemannische Fasnet) au als Vogt bezeichnet, was bi dr Wahle anno 2006 natürlich fier e gwissi Erheiterig im Wahlkampf, wo au in dr Fasnetzit gläge isch, gsorgt het.

Burgemeischterwahle[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bi dr Burgemeischterwahl 1998 isch dr Thoma Hansjörg mit 96% vu dr Stimme bi 70% Wahlbeteiligung wiidergwählt worre.

Bi dr Burgemeischterwahl am 26.03.2006 isch dr Rainer Mosbach us Waldkilche gli im erschte Wahlgang zum Noochfolger vum Thoma Hans-Jörg gwählt worre, wo nimmi aträtte isch. Bi ere Wahlbeteiligung vu 75,92% het er 50,25% vu dr gültige Stimme erreicht un isch demit um guet 3,5% vorem Zweitplatzierte Vogt Joachim gläge. Anderi Kandidate hän kei Rolle gspilt. Amtsatritt isch dr 01. Juni 2006 gsi.

Bi dr Burgemeischterwahl am 16. März 2014 isch dr Mosbach Rainer bi ere Wahlbeteiligung vu 70,52% mit 60,6% vu dr gültige Stimme wiidergwählt worre. Uf d'Thoma-Widmann Natascha sin 38,3% vu dr Stimme entfalle. Anderi Kandidate hän kei Rolle gspilt.

St. Gallemer Statthalter[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • 1795–1806 Beatus Schuhmacher
  • 1789–1795 Gerold Brandenberg
  • 1778–1789 Anton Gerwig
  • 1775–1778 Cölestin Schieß
  • 1769–1775 Ignaz Mösl
  • 1762–1769 Othmar Walser
  • 1741–1762 Pirmin Widle
  • 1731–1741 Augustin Hauser von Gleichenstein
  • 1725–1731 Roman Schertlin
  • 1705–1725 Lukas Graß
  • 1698–1705 Hermann Schenk
  • 1682–1698 Augustin Zagot
  • 1676–1682 Leodegar Bürgisser
  • 1662–1676 Tutilo Gebel
  • 1656–1662 Othmar Keßler
  • 1654–1656 Simon von Freiburg
  • 1648–1654 Ambrosius Negeli
  • 1647–1648 Basilius Renner
  • 1646–1647 Gallus Alt
  • 1637–1646 ohni Obrigkeit
  • 1634–1637 Robert Blöd (erneut)
  • 1633–1634 Hans Dietrich Müller
  • 1624–1633 Jakob Schepeli
  • 1621–1624 Robert Blöd

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D'Gmei cha uf dr äldischt urchundlich erwähnt Wibau im Markgräflerland zruckblicke. In ere Schenkigsurchunde vu Räbland ans Chloster St. Galle wird Ebringe näbeme "Openwilare" erwähnt: Propterea vernacula terra juris mei in loco, qui dicitur Openwilare, tradimus sancto Galloni viginti juchos, et in Eberingen unum juchum de vinea. D'Urchunde datiert vume 16. Jänner in dr Herrschaftszitt vum Frankechenig Chilperich II., wo vu Juni 715 bis März 721 regiert het, ohni e Johragab, s'wird nummenu e herrschende Chenig Chilperich erwähnt. D'Regierigszitt vu Chilperich I. (561-584) schiidet us, wil zue sällere Zitt s'Chloster St. Galle no nit bestande het. Witteri Chilperichs het's nit gä, so dass d'Datierig in d'Zitt 716-721 igrenzbar isch. Die innere Verhältniss vum Frankeriich mache e Errichtig vu dr Urchunde in dr Johre 717/718 am wohrschiinlichste. D'Ebringer Nochberort Pfaffewiler wie Wolfewiler erhebe dr Aspruch, mit Openwilare identisch z'si. Klärt isch säll nit un d'Forschig goht bi Openwilare vume undergangene Wiler im nördliche Schnäggedal us. [3]

Vorgschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Die äldiste Sidligsspure uf dr Ebringer Gmarkig finde sich uffem Gipfelplateau vum Schimberg. Sälli werre in d'Jungstaizitt (ca. 5000 v.Chr.) datiert.

Antike[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Us de Keltezitt sin keini archäologische Zügnis bechannt, degege het's in dr Römerzitt uf dr Ebringer Gmarkig e Guetshoft gä. In d'Zitt vu dr Römerherrschaft (etwa vu Christi Geburt bis 260 n.Chr.) dürft doher au d'Ifüehrig vum Wibau falle.

Völcherwanderig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

260 nooch Christus yberrenne d'Alemanne de Limes. D'Römer ziege s'Miltär an d'Rhigränze zruck, beherrsche aber witerhi d'Rhibeni bis an dr Schwarzwald ani. D'Alemanne gründe chleineri Sidlige. Ebringe dürft nit bloss ufgrund vu dr Nammeendig -inge zue dr erste alemannische Sidlige ghört ha, denn im südwestliche Beriich vum Ort lege d'Alemanne e grössers Gräberfeld a, wo vu circa 300 bis 700 nooch Christus als Fridhof benutzt werre duet.

Fränkischi Zitt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bi der mit dr Igliderig vu dr Alemanne ins Frankeriich afangende Christianisierig gwinnt s'Chloster St. Galle rasch an Ifluss. Säll beleggt au die igangs erwähnt Schenkigsurchunde us dr Johre 716 bis 721. Die Urchunde stellt s'äldist schriftlich Zügnis fer dr Wibau zwische Friburg un Basel dar.

Middelalder[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Ifluss vum Chloster St. Galle iber Ebringe sott währendem gsamte Middelalder un dr früehe Neizitt bis zue dr vu Napoleon veralosste Säkularisation anno 1806 besto blibe. Im Middelalder het s'Chloster Adelsfamilie mit dr Herrschaft belähnt, bis anno 1621, nummenu under östriichische Oberhoheit, d'Herrschaft wiider direkt ybernu het.

Anno 817 wird dr Ortsdeil Dalhuse s'erschtmol erwähnt.

Nöizitt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Reformation 1520 - 1618[ändere | Quälltäxt bearbeite]

In dr Reformation isch Ebringe - anderscht wie d'Noochberortschaft Wolfewiler - katholisch blibe, was zue ere Nejornig vu dr Pfarreigrenze gfüehrt het. Vor dr Reformation isch s'Ebringer Underdorf pfarrlich Wolfewiler zuegordnet gsi. Die als Resultat vum Augsburger Religionsfride gfunde Formel cuius regio eius religio het no z'Ebringe as Uswirkig gha, dass numme die Biete vu dr weltliche Herrschaft un vu dr Pfarrei deckigsgliich worre sin. Dr Dorfvogt isch dodezue högschtselbscht mit em Ross an dr Ortsigang gstande un het d'Underdörfler under Adrohig vu Waffegwalt dra ghinderet, witter uf Wolfewiler in d'Chilche z'go.

Drissigjähriger Chrieg 1618-48[ändere | Quälltäxt bearbeite]

1621 erwirbt d'Fürstabtei Sanggalle die udeilt Herrschaft iber Ebringe zruck.

Im Drissigjährige Chrieg isch dr Weschthang vum Schimberg Schauplatz vum erste Dag vu dr am 03., 05. un 09. August 1644 zwische Franzose un Bayere ustragene Schlacht bi Friburg. S'isch bsunders fer Frankriich die verlustriichst Schlacht im ganze Chrieg gsi. Ebringe wird, wie alli Dörfer rund um de Schimberg, bi dr Chämpf starch in Mitliideschaft zoge.

S'Schlachtechrüz erinneret an d'Schlacht am 03. August. S'stoht an dr Stell vum Beihus, wo mer erst 30 Johr noch dr Schlacht die bis derthi uffem ganze Berg verstrait ligende Chnoche vu dr Gfallene bestattet het. S'Massegrab het sich - nit zue dr Fraid vu de Chilche - zueme Wallfahrtsort vu dr Iwohner vu dr chatholische Ort vu dr Umgäbig entwicklet un es sin offebar au immer wiider Chnoche als Reliquie entwendet worre. Wil d'Chilche d'Wallfahrte nit het underbinde chänne, het dr St. Galler Dorfgeistlich Ildefons vu Arx schliessli anno 1791 dr Abtransport vu dr verblibene Chnoche vu dr Gfallene veralosst, wodur in dr folgende Johrzehnte d'Verehrig langsam zum Erlige chu isch.

Ufchlärig 1648–1789[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Währendem Holländische Chrieg wird Ebringe vum 16- bis 18. Oktober 1676 vu franzeesische Truppe (strenischs Regiment) plünderet. Däbi chummt's au zue Beschädigunge an Bauwerche un zue Vergewaltigunge, wo ei Frau däbi stirbt. E Grossdeil vu dr Bevölkerig isch gflohe un im Ort e Vierteljohr fernblibe.
Bi dr Belagerig vu Friburg im November 1677 flieht d'Bevölcherig wiider. D'Franzose verlange vu Ebringe d'Liferig vu Eiche im Wert vu 20.000 Gulde zum Usbau vu dr Feschtig Friburg. Dodefir wird dr herrschaftliche Wald uf em Schimberggipfel abgholzt. Dr Wiherbscht 1678 wird vu Soldate gerubt. Anno 1679 sin d'Räbe no brooch gläge, wil dr Ort gröschtedeils verwiist gsi isch. Erscht ab 1679 isch au Iwohnerschaft nooch un nooch heimkehrt.
1m Spohtjohr 1690 sin d'Lit no wägenem Irucke vu eme grosse französische Heer im Brisgau erneut fier einigi Wuche ussem Ort gflohe.[4] 1711/13 wird s'Ebringer Schloss (s'hitig Rothus) as Verwaltigssitz vu dr St. Galler Herrschaft baut.
Im Früehherbscht 1713 wird gegen End vum Spanische Erbfolgechrieg Friburg vu fascht 160.000 franzeesische Soldaten siibe Wuche lang belageret. Säll riisig Heer het sich wie domals üblich durch Plünderig vu dr Umgegend versorgt. Z'Ebringe wird alles Essbar, s'Viih un s'Hai plünderet, Hiiser werre niderbrennt. D'Bevölkerig flieht, u.a. uf Bartene im elsässische Sundgau.
In dr nächschte drei Johrzehnte isch no e relativi Rueh ikehrt, wo dr Ort sich erholt. 1742 füehrt dr vu dr Fürschtabtei St. Galle us Wisstanne uf Ebringe versetzt Dorfpfarrer Jospeh Benedikt Müller wie scho in sinere vorige Gmei[5] au z'Ebringe die allgemein Schuelpflicht i. 1744 belagere franzeesischi Truppe im Rahme vum Österreichische Erbfolgekrieg erneut Friburg und es kummt wiider zu Plünderige au z'Ebringe.
Denooch chehrt e guet vier Johrzehnte bis zue dr Franzeesische Revolution durendi relativ fridlichi Zit i.

Französischi Revolution[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Tetradelphionbrunne z'Ebringe vu 1790, womit sich u.a. dr Pankraz Vorster un dr Ildefons von Arx e Denkmol gsetzt hän

Die franzeesisch Revolution beditet fier Ebringe e diefe Ischnitt. Unter em Idruck vu dr Vorgänge in Frankrich het dr vu dr Fürschtabtei St. Galle uf Ebringe wäge Opposition zum Fürschtabt 1788-96 verbannt Pater Ildefons von Arx e erschti Dorfchronik mit em Titel 'Geschichte der Herrschaft Ebringen' verfasst, wo in dr nächschte Johrzehnte bis 1860 noch mehfach fier d'Zit 1792-1860 ergänzt worre isch. D'Chronik fangt miteme zimli anti-revultionäre Satz a: "Gottes Vorsehung verpflanzt jeden Menschen an den Ort, an dem er leben soll" un spart im Vorwort nit mit Verurteilige vu dr chenigsmordende Franzose.

Im Riichsdeputationshauptschluss vu 1803 cha d'Fürschtabtei St. Galle ihri Besitzige z'Ebringe un z'Norschige bhalte - alli andere, au s'Stammland, gehn degege verlore. Dr us St. Galle vertribe ledscht Fürschtabt Pankraz Vorster goht uf Ebringe ins Exil, wo er scho vu 1788-96 as Oppponent zue sinem Vorgänger in dr Verbannig gsi isch. Un versuecht vu dert us, au sini Besitzige z'St. Galle wiider zruckzchriege. Am 08. Mai 1805 löst aber dr Kanton St. Galle d'Fürschtabtei uf un konfisziert ihri Besitzige. Demit ghöre Ebringe un Norschige zwar formell zum Kanton, aber es isch scho bschlosse gsi, dass Bade die beide Ortschafte im Kanton St. Gallen abchaufe derf. 1806 wird dorum Ebringe mit Norschige ans neubildet Grossherzogtum Bade fier 140.000 Gulde verchauft. wobi die beide Ortschafte z'erscht in dr Privatbesitz vu Mitglider vu dr grossherzogliche Familie ibergange sin. 1809 sin si no im badische Staat vermacht worre. Bade het sich s'Geld fier dr Chauf vu St. Galle bi dr nejbildete Gmeinde Ebringe un Norschige gholt.

Vormärz 1815-1847[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Im Gfolg vum verheerende Usbruch vum Tambora 1815 in Indonesie goht s'Johr 1816 als Johr ohni Summer in d'Gschicht i. Grossi Hungersnöt un hochi Chindersterblichkeit sin zwische 1815 un 20 in ere chleine Iiszitt in ganz Europa d'Folg, was au in Ebringe Spure hinderlosst.

Nooch 1820 chummt no aber e gwisse Wohlstand, abzläse noch hit in dr Pfarrbüecher an dr Burte- un Dodesfäll. Dr Burgemeischter Aloys Mayer (offizieller Titel bis 1832 Vogt, sit dert Bürgermeister)[6] un Dorflehrer wagt e Machtprob mitem Dorfpfarrer Martin Walser, wo s'Dorf politisch spaltet, un wo dr Pfarrer schliessli verliert. 1838 glingt's nämli im Vogt d'Abberuefig vum Pfarrer z'erwirke. Mitem Pfarrer verlen au e baar vu sinene Ahänger fer einigi Johr s'Dorf, so dr Schmiid Meinrad Speri mit Familie, wo fier vier Johr uf Grisse ziegt.

In der 1840er/50er Johre stigt aber no wäge Krankete d'Sterblichkeit merkli a. Bsunders die junge Lit um 20 Johr sin devu betroffe. Au chunnt's zue Uswanderigswelle. D'Iwohnerzahl, wo anno 1792 bi guet 1000 Lit gläge isch, goht wiider uf guet 700 zruck.

1847-49[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Die badisch Revolution isch auch an Ebringe nit vorbi gange. Yberall in Bade sin politischi Debattierclubs entstande, wo sich als Gsangverein tarnt hänn. Under dem Aspekt isch au die 1847 erfolgt Gründig vum Männergsangverain Ebringe (MGV) z'sähne. Nooch dr Niderschlagig vu dr Revolution dur praissischi Truppe het dr MGV doher au s'Schicksal vu dr andere Gsangverein ereilt: Er isch verbotte worre un het erst iber einehalb Johrzehnt später wiider gründet werre düerfe.

1933-45 - Nationalsozialismus[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Nationalsozialiste glingt es nooch ihrer Machtibernahm schnell, d'Ebringer Jugend fier sich z'gwinne. Hitler-Jugend un Bund Deutscher Mädel sorge defir, dass die junge Lit zwische 14 un 20, wo vorher noch voll under dr Fuchtel vu ihrene Eltere gsi sin, in ihrer Freizitt nit nur uffem Feld oder dr Räbe hän schaffe miesse sondern au ohni ihri Eltere hän emol ebbis zämme mache chänne. Dezue muess mer wisse, dass jungi Männer, wo vor em Muschterigsalter hän in e Wirtshüs go welle, vu dr Rekrute (mit em Säge vum Dorfvogt) verprügelet worre sin. Anno 1937 isch no z'Ebringe au e Freibad eröffnet worre, wo 1945 wiider gschlosse worre isch. S'Freibad het im Summer bis um zwölfi z'Nacht ufga (im Zweite Weltchrieg sin d'Uhre im Summer un zwei Stund gegeniber vu dr Zonezitt vorgstellt worre).

Demgegeniber het mer geischtig Behinderti us Ebringe offiziell in Sanatorie uf dr Schwäbische Alb verbrocht, wo si angeblich an Lungeentzündig verstorbe sin, was e Euphemismus fier ihri Ermordig durch Kohlemonoxidvergiftig durch Ileitig vu dr Autoabgase in dr Transportrüm während em Transport gsi isch.

Im Chrieg sin au z'Ebringe Chriegsgfangeni bi dr Büre igsetzt worre. Mindischtens ein devu isch vermuetlich um 1942 ermordet un hintere Schiire in dr Dorfmiddi verscharrt worre. 1982 - muetmasslich hän noch Mitwisser gläbt - het mer nämlig e kopfloses Skelett us dr Zit vu 1940-44 bim Ushub fier e Baugruebe gfunde. Isch dr Fund anno 1982 erscht e grosses Dorfgspräch gsi, so isch nooch em Ergebnis vu dr forensische Undersuechig s' Schweigen im Walde gsi.[7]

Wo no am 22. April 1945 d'Franzose s'Dorf praktisch champflos besetzt hän, hän si starch zwische sälle Familie underschide, wo die Gfangene aständig behandelet, und sälle, wo si misshandelet hän. Sälle, wo die Gfangene aständig behandelet hän, isch nit bassiert, was mer vu dr andere Sorte nit sage cha. Interessant isch au, dass dr katholische Gfangene us Pole wie Frankrich dr Bsuech vom Gottesdienscht vu dr Nazis undersait worre isch. Es zeigt nämlig, dass die katholisch Religion as e verbindends Element zwische Gfangene und Iheimische ähnlich starch wie s'Nationalgfüehl gsi si muess.

Nooch em Sturz vu dr Nationalsozialiste het es im Ort die ibliche Wendehäls gä - so het d'Frau vum Bürefüehrer, weller sich mit dr andere Nazis e baar Munet devor iberworfe gha het, bim Izug vu dr Franzose gruefe "jetz chumme unseri Befreier".

sit 1945[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Ebringe um 1900

1951 initiiert dr Max Schüler (1904-95) d'Gründig vu dr Winzergnosseschaft Ebringe un tribt massgebli d'Inagriffnahm vu dr Flurbereinigung vu dr Ebringer Räbberg a. Dur die zue chlei Parzellierig wäge Realdeilig, Stützmure, sowie veraldete Räbsorte wär suscht dr Nidergang vum Wibau ufgrund ere nimmi konkurrenzfähige Wirtschaftswiis absähbar gsi.

In d'Amtszitt vum Vogt Eugen Schüler (1963-90, *1922, †2012) falle no d'Flurbereinigunge vu dr drei Ebringer Räbberg (1964-74), was dr Ebringer Landschaft ä völlig nöis Gsicht gä het.

Am 1. Jänner 1975 isch Ebringe im Zug vu dr Bietsreform gmeinsam mit Menge zue Schallsched-Wolfewiler igmeindet worre. Us Ebringe isch Schallsched-Wolfewiler 4 worre. Dr Namme Ebringe isch us amtliche Dokumente verschwunde. Allerdings isch e Wettbewerb fier e nöie Namme vu dr Gsamtgmei usglobt worre, wo dr Namme „Wigau“ Siger worre isch.

Ebringe het noch vorem Vollzug vu dr Igmeindig Widerspruch bim Staatsgrichtshof vu Bade-Württeberg iglegt, wil es im Igmeindigsvertrag bloss under dr Prämisse zuegstimmt het, dass au Pfaffewiler dr nöie Gsamtgmei biträtte dät. Pfaffewiler isch aber selbständig bliibe. Bis zue dr Chlärig vum Rächtsstritt isch dr Schallsched-Wolfewilermer Vogt Oskar Hanselmann zum Ortsverweser igsetzt worre. Am 6. Februar 1976 het no dr bade-württembergisch Staatsgrichtshof in Manne d'Igmeindig vu Ebringe fier nichtig erklärt un d'Gmei het ihri politisch Selbständigkeit zruckerhalde.

Bevölchrig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Sproch[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr ald Ebringer Dialekt ghert zum Hochalemannische, wird aber so guet wie nimmi gsproche bzw. isch numme in Reschte vorhande (wiewohl wird's vu Lit am Ort, wenn si uf alemannische dichte un au in dem Artikel do benutzt), neis Ebringer Alemannisch isch Nideralemannisch. Umgangssproch isch aber e dialektal gfärbts Umgangsdytsch. D'Alemannischchenntnis sin grad under dr jüngere au Iheimische numme gring. Im Gegesatz zum Francais regional isch d'Ebringer Umgangssproch aber noch stärcher vum Dialekt gefärbt, un Zuezogeni (wie au viili Iheimischi) halde d'Umgangssproch au scho fier dr richtige Dialekt.

Wenn Familie aber ihrene Chinder dr Dialekt wittergä wenn, no werre si au vu Iheimische scheel agluegt. Scho in dr Chinderschuel wird alles defir due, in dr Chinder dr Dialektgebruuch usz'triibe. Wemmer bi Possessivpronomina z.B. mi/di/si sait oder au Firwehr, chas eim scho emol bassiere, dass dr Gegeniber meint, eim korrigiere z'müesse un dr Satz oder s'Wort diphthongiert wiiderholt.

An dr Ebringer Fasnet wird e Umgangshochdytsch verwendet wo vu dr niideralemannische Ussproch prägt isch. E bsunders Chennzeiche isch, dass, liist mer s'Fasnetblättli, viili Lit, wenn si dert drin meine, im Dialekt z'schribe, nit bewusst isch, was dr Unterschid zwischem Dialekt un em Standard usmacht. Do werre no nit Vokale monophthongiert bzw. diphthongiert, sundern lediglich am Wortend -en zue -e, un -er zue -a gmacht, dezue noch e baar Vokale usglo, un scho isch dr vermeintlich Dialekttext fertig.

Allerdings wird die alemannisch Nammenskonvention durchus pflägt. D.h. mer stellt dr Noochnamme in dr Regel vor, wemmer vu ebberm ussem Dorf schwätzt.

Religione[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dominierendi Konfession isch als Erb vu dr St. Galler Herrschaft die Römisch-katholisch Chilche.


Wappe[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S'Ebringer Gmeiwappe zeigt uf gälem Grund zwei nooch usse drillti, schwarzi Hifthörner, dezwische e Räbmesser in blau un rot, drunter e griene Dreiberg. S'Wappebild isch erschtmols anno 1471 verwendet worre, wie dr Ebringer Vogt Hans Steinhuser e Urteilsbrief gsiegelt ger.

S'devu abgleitet Wappe erinneret an d'Ortsherrschaft vu dr Familie vu Hornberg (1349 -1458), wo in sällere Form au no hit s'Stadtwappe vu Hornberg isch. S'Räbmesser isch as Unterschidig vum Adelswappe un as Zeiche fier dr Wibau in dr Gmei dezue gfüegt worre.

Während de St. Galler Herrschaft nooch 1621 isch s'Wappe vu dr Vogtey Ebringen aber no dur dr St. Galler Bär abglöst worre, wo glägentlich mit eme Rebstock abbildet gsi isch. Au s' "Kanton St. Gallische Amt" het noch die alde Hoheitszeiche bibehalte. Under dr badische Herrschaft ab 1806 isch no wiider s'us dr Hornberger Herrschaft abgleitet Wappe igfüehrt worre.

Sähnenswürdigkaite[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bauwercher[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Denkmoler / Grenzstei[ändere | Quälltäxt bearbeite]

archäologischi Stätte[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Scharreteacker (alemannischs Gräberfeld)

S'alemannisch Gräberfeld im Südweschte vu Ebringe isch dr Usgrabige z'folg zwische 300 un 700 nooch Chrischtus in Bruch gsi, also bis zue dr Zitt vu dr erschte urchundliche Erwähnig vu Ebringe. Es isch 1825 wiiderentdeckt worre. Noch 1990 isch zum eine d'Ortsumgehig mitte dur s'Gräberfeld gfüehrt worre, zum andere het mer im Oschtdeil s'Gwerbebiet druf errichtet.

  • Schimberggipfel

S'Gipfelplateau vum Schimberg het e jungsteizittlichi Sidlig beherbergt.

Naturdenkmoler[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Jennidal (Naturschutzgebit)

S'besunder am Naturschutzgebiit Jennidal isch si Vilfalt an heimische Orchideearte. In ere in Ditschland eimolige Viilfalt sin guet 75% vu allene in Ditschland heimische Orchideearte uf dr Ebringer Gmarkig aztreffe. Zum Schutz vu dr Orchidee isch e Beträtte vu dr Matte un Gärte im Naturschutzgebit Jennidal nit erwünscht.

Kultur, Brüchttum, Gsellschaft un Sport[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Ebringer Palme (Palmsundig)


Regelmäßigi Verastaltige[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Ebringer Fasnet
    • Schmutziger Dunnschdig mit Hemmglunkiumzug
    • Fasnetfridig mit Juckihu-Party vu de Guggemüsige
    • Fasnetsamschdig mitem Ebringer Narreobe
    • Fasnetsunndig mitem Ebringer Fasnetumzug
    • Rosemändig mit de Ebringer Wiibürefasnet
    • Fasnetzischdig mit de Ebringer Chinderfasnet un de obendliche Fasnetverbrennig
  • Ebringer Widäg (jährlich am 3. Augustwocheend) in historische Cheller un Höft
  • Wi- und Sektfestival (jährlich am 3. Juliwocheend) ums Ebringer Schloss


Bildig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Karitativi Verein / Organisatione[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Malteser Hilfsdienst Ortsgruppe Ebringe

Kulturelli Verain[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Katholischer Chilchechor Ebringe
  • Männergsangverain Ebringe 1847 i.V.
  • Müsigverain Ebringe i.V.
  • Musischs Zentrum Ebringe i.V.
  • Trachtegruppe Ebringe

Sport- un Spilverein[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Fasnetszümft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Wirtschaft un Infrastruktur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Wibau[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Wibau dominiert die landwirtschaftlich Nutzig in Ebringe. Die abaute Sorte, de so daift Sortespiegel, sin lut Uschunft vum Badische Wibauverband anno 2000 gsi: 33% Spotburgunder (Pinot Noir), 29% Guetedel (Chasselas/Fendant), 21% Müller-Thurgau (Rivaner), 4% Nobling, 3% Wisser Burgunder (Pinot Blanc), 3% Ruländer (Grauer Burgunder/Pinot Gris), 7% anderi Sorte wie Edelsorte oder Neizüchtige, under anderem Dornfelder, Frisamer, Gwirztraminer, Kerner, Merzling, Muskateller, Chardonnay, Regent, Risling, Bronner. Siterher heän sich Gwicht verschobe. So isch dr Freisamer verschwund un dr Nobling lit bi under einem Prozent. Anderi Sorte wie dr Sauvignon Blanc sin degege dezue chumme.

Die gröschte örtliche Wibauverainigige sin d'Winzergnosseschaft mit ihre beidene Betriib Winzerhof und Schlossguet Ebringe un s'Wiguet-Wichellerai Mißbach.

Verchehr[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Strossenetz[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Ebringe isch mit sinere Umgehigsstross an d'L 125 / B3 abunde. D'Innestadt vu Friburg isch mitem Auto in ere Virtelstund erreichbar, s'Gwerbgebit Haid in öppe 6 Minute. Noch Wittnau füehrt e Stross yber d'Bergmatte uffem Schimberg. Nächstglägeni Autobahn isch d'A5/E35. Aschluss in Nordrichtig isch Friburg-Süd, nooch Süde Bad Chrozige.

Radwäg[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dur Ebringe goht dr Markgräfler Radwanderwäg un dr Fernradwäg Friburg-Milhüse. Beliebt fer Radrennfahrer isch dr Astiig vu dr Umgehigsstross zue dr Berghuser Chapelle (Bergwertig vu dr Dytsche Strosseradmeisterschafte 2004 un vu dr alljährliche Räblandtour).

Öffentlichi Verchehrsmiddel[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr DB-Haltepunkt Ebringe lit uf dr Gmarkig vu Wolfewiler. Si Bedienig erfolgt im Ramme vum Integrale Taktverchehr Bade-Württeberg. Z'Friburg (Fahrzit ca. 10 Minute) isch dr Ybergang uf dr Fernvercher sittem Fahrplanwechsel im Dezember 2006 uff yber e halbi Stund usdähnt worre, degege sin d'Ybergäng uf die andere Regionalbahne chürzer worre.

Mitem Bus erreicht mer dr vu acht Haltestelle erschlosse Ort yber d'Linie 7240 Friburg-Bad Chrozige. Dagsyber an Werchdige bestoht zwische Ebringe un Friburg e Halbstundetakt mit witterer Verdichtig in dr Stosszitte, Am Obend und am Samschdig sowie nooch Bad Chrozige bestoht e Stundetakt, an Sunn- un Firdige e Zweistundetakt.

Flueghäfe[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Nächstglägener internationaler Verchehrsflueghafe isch Basel/Mulhouse, circa 50 km südsüdwestlich vu Ebringe.


Persönlichkeite[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Ehrebürger[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Eugen Schüler (Ald-Vogt), 1922-2012, Ehrebürger sit 1991
  • Otto Goldschmidt (Gründer vu de Ortsgruppe vum Malteser Hilfsdienst), 1918-2013, Ehrebürger sit 2002

Söhn un Döchter vu dr Gmei[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Julius Schüler (1850-1914), Vogt, Riichsdags- un Landdagsabgordneter
  • Franz Sales Kuhn (1864-1938), Architekt, Ehrebürger vu Heidelberg, isch z'Ebringe uf d'Welt ku un ufgwaxe
  • Natascha Thoma-Widmann, *1971, Badischi Wichenigi 1996/97, Dytschi Wichenigi 1997/98,

witteri Persönlichkeite[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Geschichte der Herrschaft Ebringen - Ildefons von Arx und Joseph Booz (Hrsg.), Verlag von Franz Xaver Wangler, Freiburg, 1860
  • Ebringen, Herrschaft und Gemeinde, Band 1 - Claus-Dieter Schott und Edmund Weeger (Hrsg.), Rombach-Verlag Freiburg, ISBN 3-9802758-0-9
  • Helge Körner (2006): Der Schönberg – Natur- und Kulturgeschichte eines Schwarzwald-Vorberges. 472 S., 48 Farbtafeln und 200 sw-Abb. Lavori-Verlag, Freiburg. ISBN 3-93573-753-X.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Ebringe – Sammlig vo witere Multimediadateie

Quelle[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Statistisches Landesamt Baden-Württemberg: Bevölkerungsstand
  2. Messdate vu ere private Wetterstation im weschtliche Beriich vu Ebringe uf 250m
  3. Ebringen, Herrschaft und Gemeinde, Band 1 vu Claus-Dieter Schott un Edmund Weeger, Rsg, - Syte 45)
  4. Edmund Weeger in Der Schönberg, Dr. Helge Körner (Hrsg.), Lavori-Verlag, Freiburg (2006), ISBN 3-935737-53-X, S.294f
  5. Schuelgschicht vu Wisstanne
  6. Ebringen, Herrschaft und Gemeinde, Band 1 vu Claus-Dieter Schott un Edmund Weeger, Rsg, - Syte 45)
  7. Ein Skelett hinter der Scheune in: Arbeitsgemeinschaft Ebringer Dorfgeschichte (Hrsg.): Ebringer Dorfgschichten Nr. 2. Ebringen unterm Hakenkreuz. Zeitzeugenberichte, Ebringen 2008, S. 50
  8. Stadtlexikon der Stadt Wil