Türkei

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Türkiye Cumhuriyeti

Republik Tirkei

Fahne vu dr Tirkei
Wappe vu dr Tirkei
Fahne Wappe
Wahlspruch: „Yurtta Sulh, Cihanda Sulh“

(Tirkisch fir „Friden in dr Haimet, Friden in dr Wält“)[1]

Amtspraach Tirkisch
Hauptschtadt Ankara
Schtaatsform Barlemäntarischi Republik
Schtaatsoberhaupt Bresidänt Recep Tayyip Erdoğan
Regierigschef Minischterbresidänt
Binali Yıldırım
Flächi (Platz 36) 779.452 km²
Iiwohnerzahl 75.863.600 (Schetzig 2007)[2]
Bevölkerigsdichti (Platz 82) 88,25 Iiwohner pro km²
Bruttoinlandsprodukt 392 Mrd US-Dollar (2006)
Bruttoinlandbrodukt 5.407 US-Dollar (2006)
Währig Türk Lirası
Gründig Osmanischs Rych: 1299

Republik Türkei: 29. Oktober 1923

Nationalhymne İstiklâl Marşı
Zitzone UTC+2
Kfz-Kennzeiche TR
Internet-TLD .tr / com.tr / org.tr / gov.tr / mil.tr
Vorwahl +90
Turkey in its region.svg
Turkey topo.jpg

D Tirkei (amtli Türkiye Cumhuriyeti (T.C.), alemannisch ‚Republik Türkei‘) isch e Republik z Vorderasien un z Sidoschteuropa. Dr Staat isch syt syre Grindig anne 1923 laizistisch un kemalistisch bregt. Är isch noch em Erschte Wältchrieg dr Noofolgstaat vum Osmanische Rych wore. Noch em Vorbild vu verschidene europäische Nationalstaate het dr Staatsgrinder Mustafa Kemal Atatürk e Modärnisierig vu dr Tirkei dur gsellschaftligi un rächtligi Reformen yyglaitet.

Geografy[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Lag[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Tirkei goht geografisch iber zwee Kontinänt. Anatolie, dr asiatisch Dail vum tirkische Staatsbiet, umfasst rund 97 % vu dr Flechi, dr europäisch Dail im Nordweschte (Oschtthrakie) rund 3 %.

Mit ere Kischtelinie vu rund 7.200 km lyt d Tirkei im Weschten am Ägäische Meer, im Siden am Mittelmeer un im Norden am Schwarze Meer. S Marmarameer lyt zwisch em Ägäische Meer un em Schwarze Meer, je verbunde dur e Meerängi: im Weschte vum Marmarameer di rund 65 Kilometer lange Dardanelle, im Oschte dr Bosporus. Am Bosporus lyt d Millione-Metropole Istanbul.

D Landgränze zue dr acht Nochberländer het e Gsamtlengi vu 2.648 km. Im Nordweschte gränzt d Tirkei an Friecheland (206 km) un Bulgarie (240 km), im Nordoschten an Georgie (252 km), Armenie (268 km), Aserbaidschan (Exklav un autonomi Republik Nachitschewan, 9 km), im Oschten an dr Iran (499 km) un im Siden an dr Irak (331 km) un Syrie (822 km).[3] Di bolitisch dailt Insle Zypern mit er Republik Zypern un dr international nit anerkännte Tirkische Republik Nordzypern lyt rund 70 Kilometer vu dr Sidkischten ewäg. Au di griechische Insle Chios, Kos, Symi un Rhodos lige nit wyt ewäg vum tirkische Feschtland.

Das verlegte Grab Suleiman Schahs (vorher am Qalʿat Dschaʿbar) in der Nähe der syrischen Stadt Sarrin ist (Stand Mitte 2014) eine offizielle Exklave. Sie wurde als Hoheitsgebiet durch türkische Soldaten bewacht. Im Februar 2015 verlegte ein Kommandotrupp der türkischen Streitkräfte das Grab erneut und schleifte das Grabmal.

Geology[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Tirkei lyt zum greschte Dail uf dr Anatolische Platte, wu im Norden un Oschten an di Eurasisch Platte, im Siden an di Arabisch Platte un im Sidweschten an di Afrikanisch Platte gränzt. Dur di Nordanatolisch Verwärfig, e Transformsterig, ghert vor allem dr Norde vu dr Tirkei zue dr Regionen uf drÄrd, wu am sterkschte vu Ärdbidem gfehrdet isch.In dr letschte Johr het s e barr scwäri Ärdbidem gee. Wel s e gwissi Oscht-Wescht-Afolg in dr Chronology vu dr Ärdbidem in dr Nordtirkei git, vermuete Experte, ass bal au z İstanbul e groß Ärdbidem git. Di letschte große Bidem het s in dr Provinz Kocaeli gee, weniger wie 100 km vu İstanbul ewäg.

Landschaftsbild[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Regione vu dr Tirkei:
1 Marmararegion, 2 Zäntralanatolie, 3 Ägäisregion, 4 Mittelmeerregion, 5 Schwarzmeerregion, 6 Sidoschtanatolie, 7 Oschtanatolie

D Tirkei wird geografisch in sibe Biet oder Regionen unterdailt. Vier Regione sin np dr Meer gnännt, wu si draa gränze: Schwarzmeerregion, Marmararegion, Ägäisregion un Mittelmeerregion. Drei Regione sin no ihre Lag z Anatolie gnännt: Zäntralanatolie, Oschtanatolien un Sidoschtanatolie. Die Regionen unterschaide si stark in dr Vegetation un dr Wätterbedingige

D Marmara-Region umschließt s Marmarameer un lyt dodermit zum Dail, z Europa, zum Dail z Anatolie, wu zue Asie ghert. Dr europäisch Dail im Norden isch tirkisch Thrakie (Oschtthrakie). Uf dr thrakische Hochebeni bildet der Fluss Meriç d Gränze zue Griecheland. D Landschaft vu dr Marmararegion isch bucklig un mit Hirsch tun Wälder deckt. Dr fruchtbar Ackerbode wycht im Oschte ere Steppelandschaft. D Metropolregion Istanbul bildet s wirtschaftli Zäntrum vu dr Tirkei. D Millionestadt Bursa isch Kurort un beriemt fir ihri Schwäfel- un Thermalquälle. Si lyt am Fueß vum Uludağ-Gebirg. Dr Bärg isch s ganz Johr e beliebt Uusflugszil.

Au in dr Ägäis-Region wird intänsiv buurt. Di stark bucklig Landschaft goht an dr Weschtkischte lang zwische Çanakkale un Bodrum. Näb Zypresse un Elbaim brege Rääbe d Landschaft. Die Kischteregion zellt zue dr turistisch am beschte erschlossene Regione vu dr Tirkei. In däre Region het s e Huffe antiki Stätte us dr Zyt vu dr griechische Bsidlig, z. B. Troja, Assos (Behramkale), Pergamon (Bergama), Ephesus (Efes), Priene, Milet, Didyma un Euromos.

D Schwarzmeer-Region umfasst dr nerdli Kischtestraife vu dr Tirkei. Si isch bregt dur e mild, fycht Klima, un in däre bärgige Landschaft het s großi Wälder. Uf em seli fruchtbare Bode wäre Tee, Dubak, Wälschchorn un Haselnuss aaböut.

Di zäntralanatolisch Region umfasst di inneranatolische Hochebene. Do lige dr Salzsee Tuz Gölü un Gebirgschette, wu stellewys bis zue 3900 m uffegehn. Im Oschte lyt Kappadokie, wu wäg syre in Tuffstai dribene Wohnhehline un Felsechilche in bis zue 2000 m hoche Bärgchaigel beriemt isch. Inneranatolien isch zum große Dail dur e eine Steppelandschaft bregt un ghert zue drdruckeschte Biet z Anatolie. In dr Region um dr Tuz Gölü isch d Landschaft wieschtenartig. Wäge däm wir din däre Region weniger buurt wie in andre Regione. Vor allem Waise, Gärschte, Hilschefricht, bsunderesch Chicherärbsen, un Obs wäre do aaböut. S Klima vu däre Region isch bregt dur haißi, druckeni Summer mit chalte Nächt. D Winter sin mit Tämperature bis unter −20 Grad Celsius arg chalt.

In dr Hochgebirgslandschaft z Oschtanatolie het s ebaar vu dr hegschte Bärg vu dr Tirkei, wie dr Ararat un dr Süphan Dağı. Au het s do d Quällfliss vum Euphrat, dr Murat un dr Karasu, derzue dr Oberlauf vum Aras, wu am Ararat durelauft un no Oschte in s Kaspisch Meer goht. Dr 1640 Meter hoch gläge Vansee isch dr greschte Binnesee vum Land. Di greschte Stedt in dr Region sin Elazığ, Erzincan, Erzurum, Malatya un Van.

D Mittelmeerregion wird im Norde vumTaurus- un im Oschte vum Amanosgebirg begränzt. In däre Region wäre vor allem Zitrusfricht, Banane, Tomate, Ärdnuss un Böuwulle aaböut.

Sidoschtanatolien isch di eltscht Kulturregion vu dr Tirkei. Si wird vum Taurus-Gebirg umschlosse. Do verlaufe di beede Fliss Euphrat un Tigris. In däre Region wäre vor allem Waise, Gärschte-, Rääbe, Oliven un Pischtazien aaböut. Eschtli vum Euphrat isch d Gegnig dur e Hochplatoo bregt. Am euphrat un am tigris sin e Huffe Stasudämm böut wore.

di hegschte Bärg:

  • Große Ararat (Büyük Ağrı Dağı) – 5137 m
  • Buzul Dağı – 4135 m
  • Süphan Dağı – 4058 m
  • Chlaine Ararat (Küçük Ağrı Dağı) – 3896 m
  • Kaçkar Dağı – 3932 m
  • Erciyes Dağı – 3891 m

Wichtigi Fliss:

  • Kızılırmak 1355 km
  • Euphrat (Fırat)
  • Sakarya
  • Murat un Karasu
  • Tigris (Dicle)
  • Seyhan
  • Ceyhan
  • Göksu
  • Große Mäander (Büyük Menderes)

Wichtigi See:

  • Vansee 3713 km²
  • Tuz Gölü 1500 km² (Salzsee)
  • Beyşehir Gölü 656 km²
  • Eğirdir Gölü 468 km²
  • Akşehir Gölü 353 km²
  • İznik Gölü 298 km²

Wichtigi Insle

  • Gökçeada 279 km²
  • Marmara Adası 117 km²
  • Bozcaada 36 km²
  • Uzunada 25 km²
  • Alibey 23 km²
  • Paşalimanı 21 km²
  • Avşar 21 km²

Klima[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Klimadate vu drTirkei je no Region[4]
Region Durschnittligi Tämperatur (°C) Hegschttämperatur (°C) Diefschttämperatur (°C) Durschnittligi Fychtigkait (%) Durschnittlige Niderschlag (mm)
Marmararegion 13,5 44,6 −27,8 71,2 569,0
Ägäisregion 15,4 48,5 −45,6 60,9 654,3
Mittelmeerregion 16,4 45,6 −33,5 63,9 706,0
Schwarzmeerregion 12,3 44,2 −32,8 70,9 828,5
Zäntralanatolie 10,6 41,8 −36,2 62,6 392,0
Oschtanatolie 9,7 44,4 −45,6 60,9 569,0
Sidoschtanatolie 16,5 48,4 −24,3 53,4 584,5

Flora un Fauna[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Binefrässer in dr Provinz Diyarbakır, Sidoschtanatolie

D Flora vu dr Tirkei giltet as vylfältigscht un abwächsligsrychscht vum Noche Oschte. Mittlerwyl sin iber 9.000 Arten us iber 850 Gattige bstimmt wore. Eppe ne Drittel vu däne Arten isch endemisch.[5] Grind fir die extrem hochi Endemiterot sin s Zämmedräffe vu verschidene phytogeografische Regione, di klimatisch Vylfalt un e gebirgsrychi Landschaft; Faktore, wu ne starki Uusdifferänzierig megli gmacht hän. D Gattige Verbascum un Astragalus hän do ihre Verbraitigsschwärpunkt. E Huffe endemischi Artie sin aber gfährdet. Di zäntrale Steppebiet wäre beherrscht vu Dornebolschter un Hirscht, z. B. Dischtle, wu dur di johrhundertelang Bewaidig dur Vihnomade gferderet wore sin. Im Norde, vor allem an dr Schwarzmeerkischte, findet mer uusdehnti Nodelwälder un wirtschaftli gnutzt Haselnuss-, Wälschchorn- un Teeplantasche, im Siden ender Obs- un Böuwullplantasce.

Haimisc sin au ne Huffe Niderwildarte un Wildsei, ihre Bstand goht aber dur d Jagd allmee zrugg. An Nutzdier het s vor allem Vii, Ross, Biffel, Schof un Gaiße. Dr Kamelbstand in in dr lethsce Johrzehnt als zrugggange; si wäre hite in erschter Linie fir sportligi Wettkämpf zichtet un nimi as Laschtedreger.

An dr tirkische Kischte git s di verschidenschte Fischarten un au Delfin. Dailwys drifft mer im Meer au uf unterschidligi Haiarte,wu aber ender nit an d Kischte cheme. D Menchsrobbe, wu z europa fir uusgstorbe ghalte woren isc, het s mittlerwyli wider an dr Ägäiskischte vu dr Tirkei un vu Griecheland.

Di greschte Raubdiert, wu s hite no git in dr Tirkei, sin unter anderem Bruunbär, Wolf, Goldschakal un Luchs. D Straifehyäne läbt im Sidoschte vum Land. Verainzelt drifft mer au Schlychchatze un Wildchatze. Im Lauf vu dr Zyt sin Raubdier gjagt un uusgrottet wore. Dr letscht Asiatisch Leeb isch anne 1870 erlait wore.[6] Dr letscht Kaspisch Diger isch anne 1970 gschosse wore.. Dr anatolisch Leopard isch anne 1974 fir usgstorben erklärt wore, isch aber noch ere meejehrige Forschig anne 2013 in dr Schwarzmeerregion widerentdeck woret. Im Sidoschte het s au Wieschtewaran un Ichneumon.

D Tirkei isch Bruet- un Iberwinterigsblatz fir zahlrychi Vogelarte. Sidli vu Bandırma – im Kuşcenneti-Nationalpark – lyt e bekannt Vogelparadys, wu Pelikan, Wildänte, Sterch, Kormoran, Nachtigalle un Fasan ihri Haimet gfunde hän. Wichtigi Kolonie vu dr Rosaflamingo het s im Inneren un im Side vum Land.

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Merian: Türkei. Hoffmann und Campe, Hamburg 1985, ISBN 3-455-28505-8.
  • Udo Steinbach: Die Türkei im 20. Jahrhundert. Schwieriger Partner Europas. Gustav Lübbe, Bergisch Gladbach 1996, ISBN 3-7857-0828-9.
  • Ciğdem Akkaya, Yasemin Özbek, Faruk Şen: Länderbericht Türkei. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1998.
  • Brigitte Moser-Weithmann, Michael Weithmann: Die Türkei. Nation zwischen Europa und dem Nahen Osten. Pustet, Regensburg 2002, ISBN 3-7917-1788-X.
  • Gazi Çağlar: Die Türkei zwischen Orient und Okzident. Eine politische Analyse ihrer Geschichte und Gegenwart. Unrast, Münster 2004, ISBN 3-89771-016-1.
  • Christian Rumpf, Udo Steinbach: Das politische System der Türkei. In: Wolfgang Ismayr (Hrsg.): Die politischen Systeme Osteuropas. 2. Auflage. UTB, Opladen 2004, ISBN 3-8252-8186-8, S. 847–886.
  • Stefan Stautner: Türkei. Europa oder Orient? Repräsentation der Türkei zwischen Europa und Orient. Rhombos, Berlin 2004, ISBN 3-937231-33-1.
  • Günter Seufert, Christopher Kubaseck: Die Türkei. Politik, Geschichte, Kultur (= Beck’sche Reihe. 1603). Beck, München 2004, ISBN 3-406-51110-4. (2. Auflage, 2006)
  • Feroz Ahmad: Geschichte der Türkei. Magnus, Essen 2005, ISBN 3-88400-433-6.
  • Türkische Nachrichtenagentur: Türkei Almanach 2006. Ankara 2006, ISBN 975-19-3898-8.
  • Udo Steinbach: Geschichte der Türkei. C. H. Beck, München 2007, 4. durchgesehene und aktualisierte Auflage, ISBN 3-406-44743-0.
  • Cem Özdemir: Die Türkei. Politik, Religion, Kultur. Fotos u. a. von Sedat Mehder. Beltz & Gelberg, Weinheim 2008, ISBN 978-3-407-75343-4.
  • Brigitte Moser-Weithmann, Michael Weithmann: Landeskunde Türkei. Geschichte, Gesellschaft und Kultur. Buske, Hamburg 2008, ISBN 978-3-87548-491-5.
  • Christian Rumpf: Recht und Wirtschaft der Türkei. 2. Auflage. Global Local, Stuttgart 2009, ISBN 978-3-9811781-2-8.
  • Klaus Kreiser, Christoph K. Neumann: Kleine Geschichte der Türkei (= Reclams Universal-Bibliothek. Nr. 18669). 2. aktualisierte und erweiterte Auflage, Reclam, Stuttgart 2009, ISBN 978-3-15-018669-5.
  • Udo Steinbach (Hrsg.): Länderbericht Türkei. Bundeszentrale für politische Bildung BpB, Bonn 2012, ISBN 978-3-8389-0282-1
  • Michael Zick: Türkei – Wiege der Zivilisation. 2., aktualisierte Auflage, Konrad Theiss, Stuttgart 2013, ISBN 978-3-8062-2706-2.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Tirkei – Album mit witere Multimediadateie

Quälle[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Verfassig vu dr Tirkei
  2. World Gazetteer Schätzungen zu den Einwohnerzahlen und Volkszählungen
  3. www.laenderdaten.de
  4. Staatliches Meteorologisches Amt der Türkischen Republik: Natural geography of Turkey. ECO Geoscience Database. Abgrüeft am 2012-07-14.
  5. Ayfer Tan: "Second National Report of TURKEY on Conservation and Sustainable Utilisation of Plant Genetic Resources for Food and Agriculture", vu dr FAO: fao.org
  6. Markus Kappeler: Asiatischer Löwe. (WWF Conservation Stamp Collection)