Norwegen

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Kongeriket Norge
Kongeriket Noreg

Königriich Norweege

Fahne vo Norweege
Wappe vo Norweege
Fahne Wappe
Wahlspruch: Alt for Norge / Alt for Noreg

(norw. für »Alles für Norweege«)

Amtspraach Norwegisch (Bokmål und Nynorsk), Samisch isch Amtsschpraach in sechs Kommune, Finnisch i einere Kommune.
Hauptschtadt Oslo
Schtaatsform Parlamentarischi Monarchii
Schtaatsoberhaupt König Harald V.
Regierigschef Premierminischter Erna Solberg
Flächi (67.) 323'771 km²
ohni Svalbard mit 61'022 km², Jan Mayen mit 377 km² und Bilandet (Nebeländer): Bouvetøya (Bouvetinsle) mit 49 km², Peter I Øy (Peter-I.-Insle) mit 156 km² und Dronning Maud Land (Königin-Maud-Land) mit 2'800'000 km²
Iiwohnerzahl (116.) 5'109'056 (Stand 1. Januar 2014)
Bevölkerigsdichti (211.) 13,26 Iiwohner pro km²
Bruttoinlandbrodukt 53'471 US-$ (2011)
Währig Norwegischi Chrone
Nationalhymne Ja, vi elsker dette landet
Nationalfiirtig 17. Mai
Zitzone UTC +1
Kfz-Kennzeiche N
Internet-TLD .no
Vorwahl +47
LocationNorway.png
Norway rel96.jpg

Norweege (oder Norwäge, Norwääge) isch es Chünigrych im Norde vo Europa.

Geografy[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Land lytt im Weschte vor Skandinavische Halbinsle und het e Flächi vo ca. 386.000 km² und ca. 5 Mio. Iwohner. Amtssprach isch Norwegisch, und zwar i de beede Variante Bokmål und Nynorsk. Im Norde läbe no es paar tuusig Saami oder Lappe.

D Houptstadt isch Oslo. Bekannti Stedt sind ou Bergen (e Handelsstadt im Weschte), Trondheim (mit sym Dom), Lillehammer (won emal d Olympia stattgfunde hät) und Narvik (lytt am Polarkreis).

Norweege het Grenze mit Schwede, Finnland un Russland. E Nochber – iber s Meer – isch au Dänemark.

Verfassig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Di norwägisch Verfassig, wo hüt na mee oder weniger gültig isch, datiert ursprünglich vom 17. Mai 1814 und isch scho doozmaal ganz modäärn gsy: De Chünig het i Gsetzessache syt doo ekeis absoluts Vetorächt und s Parlament (Storting) chan en überstimme; au der Adel isch scho doo abgschaffet worde. De 17. Mai isch drum de Nationalfyrtig vo Norwäge. Vorbild für die Verfassig isch di demokratisch französisch Konstitution vom spaate 18. Jahrhundert gsy.

Wirtschaft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Norweege isch eis vo de rychschte Länder vor Welt und het kei Schulde meh. D Houptikünft het Norweege durchs Öl und döre Fischfang.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Weschtskandinavie isch um 900 ume vom Harald Schönhaar (Haraldr Hårfagre) zu eim einzige Chünigrych ggeint worde. Vo Norwäge us sind i dere Zyt – de Wikingerzyt – Island, d Färöer und Südgrönland bisidlet worde, und au d Orkney- und d Shetlandinsel händ zytewys zu Norwäge ghört. De Name vom Land, altnordisch «Norvegr» (us «Norðvegr»), meint «Nordwäg, Wäg i Richtig Norde». Us dere Zyt stamed d Stabchile, hüt es Symbol vo Norwäge.

1380 aber isch Norwäge an dänische Chüng cho und isch für vili Jahrhundert zunere Provinz abegsunke. Im früene 19. Jahrhundert hät sich das gänderet: Wil Dänemark de Napoleon understützt gha hät, häts 1814 Norwäge (ohni Färöer, Island und Grönland) müese a Schwede abgää. D Norwäger händ zwar churz probiert, sälbständig z sy, und händ sich i dere Zyt die Verfassig ggää, wos hüt na händ (lueg obe). S Land hät dänn aber glych müese de schwedisch Chüng anerchänne, s isch aber en autonome Staat bblibe.

De Stryt mit Schwede um Kompetänze hät im Lauf vom 19. Jahrhundert ständig zuegnaa. 1905 schliessli isch Norwäge nach ere Volchsabstimmig unabhängig worde. Si händ de dänisch Prinz Carl zu irem Chüng gwählt, und dä isch under em Name Haakon VII. s eerscht eige Staatsoberhaupt syt über 500 Jahr gsy.

Wäblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Norwege – Sammlig vo Multimediadateie