Monaco

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Principauté de Monaco
Principatu de Múnegu

Fürschtetum Monaco
Flagge vo Monaco Wappe vo Monaco
(Details) (Details)
Amtsschproch Französisch
Houptschtadt Monaco
Staatsform konstitutionelli Erbmonarchi
Staatsoberhoupt Fürst Albert II.
Regierigschef Serge Telle
Flächi 2,02 km²
Iiwohnerzahl 36'136 (2012),[1]
devo 78 % usländisch
Bevölkerigsdichti 17'889 Iiwohner pro km²
Währig Euro
BIP/Iiwohner Euro ( )
Ziitzone UTC+1
Nationalhymne Hymne monégasque
Autonummere-Kennzeiche MC
Internet-Ändig .mc
Vorwahl +377

S Fürschtetum Monaco (französisch Principauté de Monaco, monegassisch Principatu de Múnegu) isch e Schtadstaat z Weschteuropa. S lit vo Frankriich umschlosse a dr Mittelmeerküste i dr Nächi vo dr italienische Gränze.

Geografii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Laag und Flächi[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Luftufnamm vo Monaco

S Fürschtetum lit a dr französische Mittelmeerküste, zwüsche dr französische Schtadt Nizza im Weschte und dr französisch-italienische Gränze im Oschte.

D Küschte vom Fürschtetum isch 4,1 km lang und di gmainsami Gränze mit Frankriich 4,4 km. I de letschte Johrzähnte het mer s Staatsgebiet dur Landufschüttig innere Bucht um 40 ha uf 197 ha vergrössert. Mit siner gringe Flächi isch Monaco nach dr Vatikanstadt dr zwöitchliinscht Staat vo dr Wält, het abr d höchschti Bevölkerigsdichti vo allne Staate.

Monaco ghört zu de Zwärgstaate z Europa.

Chlima[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Z Monaco härrscht e Mittelmeerchlima mit milde nasse Winter und warme abr nid z heisse Sümmer. Di durschnittlichi Tämperatur vo de letschte 60 Johre lit öppe bi 16 °C und variiert vo 11 °C im Winter bis 26,5 °C im Summer. Di durschnittlichi jöhrlichi Sunneschiiduur betrait 2'583 Stunde und s rägnet nie meh als a 62 Dag im Johr.

Politik[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Verfassig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Sit 1911 isch Monaco e konstituzionelli Monarchi, wo vom Fürst und sim vierchöpfige Kabinett gregiert wird. Es git sit 1962 no en Nazionalroot, wo us 24 vom Volk gwäälte Persone bestoot und as Parlamänt würkt.

Verwaltigsgliderig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Früener hät Monaco drei Gmeinde gha: Monaco, La Condamine und Monte Carlo. Hüt sinds zämegleit; es git ekein Underschiid zwüsche Staat und Schtadt me.

Gäld- und Stüürpolitik[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bis Endi 2001 hät Monaco de französisch Franke (Franc) als Wäärig gha. Sit em 1. Januar 2002 händs au de Euro mit aigne Münze.

Hüt isch Monaco vor allem bi de Riiche als Wohnsitz begehrt, wils ekai Iikomme- und Erbschaftstüüre git.

Bevölkerig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Iiwohner[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Mit öppe 17'900 Iiwohner pro km² isch Monaco dr am dichteschti besidlti unabhängigi Schtaat uf dr Wält. Är ghört zu de sicherschte. Mer bezeichnet d Iiwohner vo Monaco ass Monegasse. D iiheimischi Bevölkerig bildet abr e Minderheit in irem Land. 47 % vo dr Iiwohner sin Franzose, während je 16 % Monegasse oder Italiener sin. D reschtliche 21 % verteile sich uf 125 verschideni Nationalitäte.

Schproch[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D monegassischi Schproch isch e romanische Dialäkt, wo zum gallo-italische Ligurisch ghört (meh dadezue under Italienischi Schprooch). Me lehrt s Monegassisch e bitzeli a dr Schuel, und i dr Altstadt sind d Gasse zwosprochig agschribe. Alleinigi Amtsschproch isch aber Französisch. Im Fürschtetum wird denäbe au vil Italienisch und Änglisch gredt.

Religion[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D römisch-katholischi Chile isch d offizielli Schtaatschile. D monegassisch Verfassig garantiert aber d Freiheit vo anderne Religione und Konfessione. 90 % vo de Monegasse sin Katholike, 6 % Protestante, danäbe git s orthodoxi und jüdischi Minderheite.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Der eerscht Grimaldi hät de Felse vo Manaco 1297 eroberet – sit do isch die Familie (wänn au sträng gnaa nu na über wyblichi Linie) z Monaco presänt. 1489 isch d Unabhängigkeit vo Frankrych und Savoie anerchänt worde.

Im Revoluzionsjaar 1848 händ sich d Gmeinde Menton und Roquebrune gäge de Fürscht und d Stadt gwehrt und sich vo Monaco abgspalte. Sit 1861 ghöred die Ort definitiv zu Frankrych, und d Flächi vom Fürschtetum isch nu na en Bruchteil vo de früenerige Flächi.

1853 isch z Monte Carlo s Spilcasino ufgange, und 1868 isch s Fürschtetum a d Ysebahn agschlosse worde. Sit do gaats dem Ländli wirtschaftlich ganz guet.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Monaco – Sammlig vo Multimediadateie

Referänze[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. monaco en chiffres – Principauté de Monaco (Monaco in Zahlen – Fürstentum Monaco) (PDF; 6,8 MB). Fürstentum Monaco. Abgerufen am 24. Dezember 2013.