Luxemburg

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy

Dä Artikel isch über de Staat Luxeburg. Für witeri Bedütige lüeg bi Luxeburg (Begriffs-Chlärig).

Technische Yschränkung:
Dr koräkt Titel wär: »Luxeburi«

Groussherzogtum Lëtzebuerg (lux.) Großherzogtum Luxemburg (dt.) Grand-Duché de Luxembourg (frz.)

Wahlspruch: Mir wëlle bleiwe wat mir sinn
Amtsschpraach(e)	Luxeburgisch, Französisch, Dütsch
Hauptschtadt	Luxeburg
Schtaatsform	Konstitutionälli Monarchy
Schtaatsoberhaupt	Großherzog Henri
Regierigschef	Premierminister Jean-Claude Juncker
Flächi	2586 km²
Iiwohnerzahl	483'800 (2008)
Bevölkerigsdichti	187 Iiwohner pro km²
BIP	$42,87 Mrd (Nominal; 2007)
HDI	0,944
Währig	Euro
Unabhängigkeit	1815
Nationalhymne	Ons Heemecht
Nationalfiirtig	23. Juni
Ziitzone	UTC+1
Kfz-Kennzeiche	L
Internet-TLD	.lu
Vorwahl	+352

Dialäkt: Unter-Elsassisch

Luxeburi (od´r Luxaburg) , lux. Lëtzebuerg, dt. Luxemburg, frz. Luxembourg, ésch e klein´s Ländele én Weschteuropa. `S grenzt ém Norde un Weschte àn Belgie (mét e eije Provinz Luxemburg), ém Oschte àn Ditschland un im Süde àn Frànkrich. Mét Belgie un d´Néderlande bildt`s de Beneluxstaate. Mét dene zwei Länd´r v´rbindt`s e làngi, z.T. staatlich einheitlichi, g´meinsàmi G´schicht. Luxeburi ass Member vun der UEBL, der Europäescher Unioun, der OECD an der NATO. `S het e Flächi vun 2.586 qkm an huet ronn 450.000 Awunner un ésch de zweitkleinscht Staat (nooch Malta) un´s richscht Lànd vun d´EU.

D´Hoiptstàdt het de namligi Nàmme wie´s Lànd: Luxemburg , frieh´r Lützelburg (analog: Lutzelbourg, F.). De Nàmme vum Lànd stàmmt vun de Herrsch´rfàmeli un där vun d´Stàdt od´r viilmeh vun e klein Buri, de Lucilinburhuc (Lützelburg), wo sich de Nàmme vun de Hoiptstàdt drüss entwicklet het, un de Stàmmsitz vun de feudale Dynaschtie gsin ésch. Luxeburi ésch e Grossherzogtum - `s einzigi, wie àls e Staat exischtiirt én de Walt - un het sich àls selles durch d'G'schicht d'Unabhängigkeit als a Nàtionalstaat erhalte. In mànchi Bereiche lehnt's si àww´r àn de "gross Brüed´r", 's Künnijrich Belgie àn - vor d'Inführung vum Euro zuem Bispiil monetär.

`S Prinziip vun de Luxeburj´r ésch ziimli "viilsagend": Mir wëlle bleiwe wat mir sinn!

[ändere] Amtssproche

lüeg au: Luxeburgischi Sproch, bsunders s Kapitel Gebruch

Z Luxeburg ßin lut em Gsetz vom 24. Februar 1984 Dütsch, Französisch und Luxeburgisch (e Art dütsche Dialäkt, wo aber e offiziälli Orthografy hät und als eigeni Sproch zällt) Amtssproche. In de Chinderschüel und in de erschte Johr vo de Schüelzit wird vor allem Luxeburgisch gschwätzt, spöter je noch Schüel au Französisch und Dütsch. D'Zitige ßin meistens uff Dütsch, enthalte aber au französisch- und luxeburgischsprochigi Artikel. Im Radio und im Fernseh dominiert Luxeburgisch, es chönne aber au Sänder uss em Usland (Dütschland und Frankrych) empfange werre. Gsetzestekscht ßin uff Französisch. Was d'Luxeburger als Arbetssproch schwätze, hängt stark vom Brüef ab, generäll wird aber im ländlige Ruum meh Luxeburgisch gschwätzt.

[ändere] Geographii

Das Müllerthal

Luxeburi het mét Belgie 148 km Grenz, mét Ditschlànd (Grenzlängi 138 km) geht`s àn de Bundesländ´r Rheinland-Pfalz un Saarland. Un mét Frànkrich - `s Noochberdépartement ésch de Moselle - ésch de Grenzlängi 73 km. Luxeburi ésch mét sin´r Flächi vun 2.586 km² de zweitkleinscht Staat (nooch Malta) vun de EU, numme 14 km² greess´r als`s Saarland, `s kleinscht vun de "Flächeländ´r" vun Ditschlànd.