Chile
| República de Chile Republik Chile |
|
 |
 |
| Wahlspruch: Por la Razón o la Fuerza (span. für „Dur Vernunft oder dur Stärki“) |
|
| Amtsschpraach(e) | Spanisch |
| Hauptschtadt | Santiago de Chile, Valparaiso [1] |
| Schtaatsform | Präsidialrepublik |
| Schtaatsoberhaupt und Regierigschef | Präsidentin Sebastián Piñera] |
| Flächi | 756.950 km² |
| Iiwohnerzahl | 16.284.741 (Juli 2007 Schätzig) |
| Bevölkerigsdichti | 21,5 Iiwohner pro km² |
| BIP | 145.205 Mio. US-Dollar (2006) |
| BIP/Iiwohner | 8.864 US-Dollar (2006) |
| Währig | Chilenisch Peso |
| Unabhängigkeit | 12. Februar 1818 anerkennt |
| Nationalhymne | Puro, Chile |
| Nationalfiirtig | 18. September 1810 (Afang vom Unabhängigkeitsprozess) |
| Ziitzone | UTC-4 |
| Kfz-Kennzeiche | RCH |
| Internet-TLD | .cl |
| Vorwahl | +56 |
 |
|
 |
|
Chile (spanisch 
Chile?/i; amtlig República de Chile, dütsch: Republik Chile) isch e Staat im Südweste vo Südamerika, wo sich öbbe in Nord-Süd-Richtig zwüsche de Breitegrad 17° 3′ S und 56° 30′ S erstreckt. S Land gränzt im Weste und Süde an ä Pazifik, im Norde an Peru, im Nordoste an Bolivie und im Oste an Argentinie. Drzue zele zum Staatsgebiet dOsterinsle (Rapa Nui), d Insle Salas y Gómez, d Juan-Fernández-Insle (wo Robinson-Crusoe-Insle drzueghört), d Desventuradas-Insle und im Süde d Ildefonso-Insle und d Diego-Ramirez-Insle. Usserdäm beasprucht Chile e Deil vo der Antarktis.
Inhaltsverzeichnis |
[ändere] Gschicht
[ändere] Die chilenischi Demokratii, 1932-1973
Sit 1932 het Chile demokratisch gwehlti Regierige gha: bis 1952 si die Radikale an dr Macht gsi, denn het dr Populist Ibáñez del Campo für sächs Johr gregiert, druf isch 1958 dr Konservativ Jorge Alessandri gwehlt worde, wo 1964 vom liberale Christdemokrat Eduardo Frei abglöst worde isch. Dä het soziali und wirtschaftligi Reforme duregfüehrt und isch vo dr Lingge agriffe worde, wil er nit wiit gnue, und vo dr Rächte wil er z wiit gange siig. In dr zweite Helft vo siiner Amtsziit isch s Land in ä diefi Rezession gfalle. Dr Sozialist Salvador Allende, wo 1970 trotz erä PR-Kampagne gegen en vo dr CIA uf em Hintergrund von erä wachsende Arbetslosikeit gwehlt worden isch,[2] isch vo dr kapitalistische Rächte wirtschaftlig bekämpft worde, indäm si ihr Kapital usem Land gschmugglet het. Dr Allende het brobiert dr Zsämmebruch vo dr chilenische Wirtschaft z verhindere und het ä groose Deil vo de Banke und wichtigi Industrie nationalisiert oder vom Staat us lo kontrolliere. Das het im Allende siim erste Johr zum ä Absinke vo dr Arbetslosikeit und erä Vergrösserig vo dr Produktion gfühert. Wil aber ä Deil vo de enteignete Industrie amerikanische und andere usländische Firme ghört het, het die amerikanischi Regierig unter em Richard Nixon die internationale Kredit für Chile afo speere und d CIA het ä Kampagne für d Destabilisierig vo dr sozialistische Regierig finanziert.[3] Vo 1972 aa isch Chile wirtschaftlig vor em Ruin gstande, und d Gsellschaft het sich stark polarisiert. Am 11. September 1973 het denn die chilenischi Armee mit dr Unterstützig vo dr CIA die demokratisch gwehlti Regierig gstürzt. Vom Salvador Allende hai die neue Herrscher behauptet, er haig Sälbstmord begange.
[ändere] D Militärdiktatur, 1973-1989
D Militärjunta under dr Füehrig vom General Augusto Pinochet Ugarte het sofort agfange, Lüt, wo mä von enä vermuetet het, ass si gege d Militärdiktatur siige, afo verhafte und vili drvo si ermordet worde. Die amerikanischi Regierig het vo däm gwüsst, und dr Usseminister Henry Kissinger het siine Beamte gsait, ass au wenn d Pinochet Regierig sich unerfreulig wurd benäh, si immer no besser sig für Amerika as d Regierig vom Allende. [4] Die genau Zahl vo de Gfolterete und Ermordete under em Pinochet isch nit bekannt, aber mä dänggt,[5] ass meh as zweiduusig umbrocht und Zähduusigi gfolteret worde sige und meh as driissigduusig us em Land gflüchtet si. In de 70er Johr isch jedi Opposition underdruckt worde, erst in de spoote 80er isch ä gwüssi politischi Beteiligung vo der Bevölkerig widr erlaubt worde. An dr Presidäntewahl vom 5. Oktober 1988 isch denn dr Pinochet prompt nit widrgwehlt worde. Dr Christdemokrat Patricio Aylwin het en absoluti Mehrheit vo de Stimme übercho, het aber nüt gege d Meinig vom Militär chönne unternäh, aber wenigstens vo denn aa si d Presidäntschaftswahle frei gsi und d Politik het sich langsam chönne vom Iifluss vom Militär befreie.
[ändere] Bilder
-
Satellitenbild vo Mittelchile
-
Grey Gletscher im Torres del Paine Nationalpark
-
Vulkan Osorno, Región de los Lagos
-
Río Blanco in der Provinz Palena (X. Region)
[ändere] Fuessnote
- ↑ Der Sitz vom chilenische Parlament (Nationalkongress) isch z Valparaíso.
- ↑ Lester H. Brune, Richard Dean Burns, Chronological History of U.S. Foreign Relations, Routledge 2002, ISBN:041593916X, S.790
- ↑ Chalmers Johnson, Nemesis: the last days of the American Republic, Macmillan 2007, ISBN:0805079114, S.105
- ↑ Silvia Nagy, Fernando Ignacio, Democracy In Chile: The Legacy Of September 11, 1973, Sussex Academic Press 2005, S.20
- ↑ Rettig Report (änglischi Übersetzig)
[ändere] Weblingg
Allmänd (Commons): Chile — Witeri Mulitimediadateie zum Artikel
Wikimedia-Atlas:Chile — geografischi und historischi Charte
- Offizielli Netzpräsenz vo de Vertretige vo der Republik Chile z Dütschland
- Länderinformatione vom Uswärtigen Amt zu Chile
- D Regierig vo Chile (spanisch)
- FDCL – Forschigs- und Dokumentationszentrum Chile-Latiinamerika
- CIA World Factbook (englisch)
- Instituto Geográfico Militar (spanisch, für Charte)
- Täglig aktuelli Infos und Nochrichte über Chile
- Nationals Sportinstitut Chiledeportes
- Dütsch-Chilenischi Wuchezitig Condor
- Archäologi z Chile (spanisch)
- Museä, Bibliotheke und Archiv z Chile (spanisch)
