Hamburg

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy

Hops zue: Navigation, Suech

Vorlage:Infobox Gemeinde in Deutschland/Adresse fehlt

Hamborg
(Freie und Hansestadt Hamburg)
Wappe Charte
Wappe vu dr Stadt Hamborg
Markierung
Dütschlandcharte, Position vu Hamborg hervorghobe
Dialekt: Niiderdütsch
Hauptvariante: Weschtniiderdütsch
Regionalvariante: Nordniidersächsisch
Lokalvariante: Hamburger Platt
Verbreitig: as Umgangssproch fascht
völlig dur Hochditsch verdrängt
Basisdate
Staat: Dütschland
Bundesland: Hamburg
Regierigsbezirk:
Chreis:
Geographischi Lag: 53° 34′ N, 10° 2′ O
Höchi: 6 m ü. NN
Flächi: 755,264 km²
Iwohner: 1 760 322 (30. Juni 2007)
Bevölcherigsdichti: 2331 Iwohner je km²
Boschtleitzahle: 20001–21149, 22001–22769
(alt: 2000, 2050, 2100–2104)
Vorwahl: 040
Nummereschild: HH
Gmeischlüssel: 02 0 00 000
Stadtgliderig: 7 Bezirk mit

104 Stadtdeil

Internetuftritt:
Erster Bürgermeister:: Ole von Beust (CDU)
Topographi
[[Image:{{{TOPO}}}|300px|Topographi]]
Luftbild
[[Image:{{{AERIAL}}}|300px|Luftbild]]

D’Hansestadt Hamburg (uf platt Hamborg, gsproche wie Hamborch) isch mit 1,8 Millione Iwohner d zweitgröaschti Stadt in Dütschland naach Berlin und vor Münche und au a eignes Bundesland. Hamburg isch, wiils au an Hafa hätt, die virtriichscht Stadt fu Europa. S Wahrzeiche vun Hamburg isch de 132 Meter hohe Michel ("St. Michaelis") ibberm Haffe mit sinner Turmspitz uff Säule, wo mer durre luege kaa. De Michel isch vun de Bauwerk vu Hamburg für d Sonderprägung vun de Zwei-Euro-Münz usm Johr 2008 usgwählt worre. Bekannt isch Hamburg durch sin Fischmarkt und em Viertel St. Pauli, wo sich au de Hamburger Berg befinded.

Inhaltsverzeichnis

[ändere] D Wirtschaft

Jungfernstieg, ca. 1895

Hamburg isch durch sin Haffe, sin Flughaffe, sinne Bahnhöf und sinne Aanbindung aan d Autobahne a großes Wirtschaftsbiet. D wichtigschte Wirtschaftszwiig sind d Konsumgüterindustri, d Luftfahrtindustri (de drittgröschte Standort in de Welt), d Logischtik, Chemi, Elektrotechnik, Maschine- und Schiffbau, Mineralölwirtschaft, Banke un Medie. D Branche,wo sich in de kummende Johr am beschte entwickele könnet, sind Luftfahrt, Logischtik, Gsundheitswese und Medizintechnik, Erneuerbare Energie, Schiffbau, Schiffsfinanzierunge und -versicherunge, Film, Medie und d Ernährungswirtschaft.[1]

Im Johr 2008 sind nach ener Übbersicht, wo jeds Johresend vun dr Zitung "Hamburger Abendblatt" usgäbbe wird d fünf gröschte Firme (gmesse aan dr Zahl vu de Bschäftigte): d Airbus Deutschland GmbH usem Flugzeugbau, d Deutsche Lufthansa AG mitem Luftverkehr und de Wartung vun Flugzeug, d Asklepios Kliniken Hamburg GmbH mit de privatisierte Krankehüüser, d Deutsche Bahn AG mit Persone- und Gütertransport und Logischtik, s Universitätsklinikum Hamburg-Eppendorf als e Krankehuus und au für d Wisseschaft. [2]

Vu de Erwerbstätige, wo in Hamburg schaffet, sind 26% "Einpendler", wo itt in de Stadt wohnet.[3]

[ändere] D Versicherunge

D älteschte Versicherung vu de Welt isch d Hamburger Feuerkass vu 1676. Hamburg isch en bedeutende Platz fir d Versicherunge.[4] Hamburg isch nach Köln und Münche d dritte große Stadt, wo große Versicherunge vertete sind (Allianz, Signal-Iduna, Baloise, Ergo, Generali). D Hanse-Merkur isch no e echte private Krankeversicherung us Hamburg. [5]

[ändere] D Mediewirtschaft

Hamburg isch d Mediehauptstadt vu Ditschland. In de umtriebige Mediebranche und bi de IT-Entwickler vu Hamburg sin um die 110000 Persone beschäftigt. Altbekannti Unternehme sind d Verlage Axel Springer, Gruner + Jahr, Heinrich Bauer, Ganske, Spiegel un Zeit. Do dezu kummet de Norddeutsche Rundfunk, s Studio Hamburg, wo Film gmacht werret, und d dpa Tochter news aktuell.

Au in de Werbebranche, de Fotografi und de Musikinduschtri hot Hamburg en wichtige Platz.

A bsundre, schnell wachsendi Branche isch d Spiilinduschtri. So um die 150 Spieler-Agenture mit 1700 Bschäftigte entwicklet Computerspiil für d junge und alte Lit.

[ändere] D Informationstechnologie

Dezu ghöret Softwareentwicklung und -bratung, Datenverarbeitungsdienschte, Multimedia, Herstellung vu und Bratung ibber Hardware, aber au Telekommunikation.

[ändere] De Tourismus

Rund 4,7 Millione Übernachtunge werret im Johr z Hamburg zählt. Im Fremdeverkehr schaffet 140000 Lit. D Bsuecher kummet vor allem us England, us de Schwiiz mit (147000 Übernachtunge), us Russland und us de arabische Länder. Hamburg liggt unter de europäische Städte bi de Zahl vu de Besuecher hinter Wien und Münche.

Dezu bsuechet Hamburg im Johr so 111 Millione Tagesgäscht wege de Messe, Uusstellunge, Veranstaltunge, Tagunge, Kongress und it zletscht um eppes bsundres iiz'kaufe. Am Cruise Terminal kummet witere Tagesgäscht mit Krüüzfahrtschiff aa. Det leggt mindeschtens eimol im Johr d Queen Mary 2 aan.

[ändere] Dr Haffe

D Landungsbrücke am Haffe

Durch d Erwiiterung vun de EU nach em Oschte hot grad de Containerverkehr ibber de Haffe en große Ufschwung gnumme. De Haffewirtschaft isch bis 2007 stark gwachse. Drum wird de Uusbau vum Haffe und es Uusbaggere vun de Elb virschi triebe. D Bschäftigti im Hafe hond jetzt de Stand vun 160000 Personne erriicht. Große Unternehme sind d HHLA und d Liniereederei Hapag-Lloyd. Knapp 10 Millione Standardcontainer sind ibber Hamburg gange. De Hamburger Haffe hot Linieverbindunge mit 1100 Häffe in de ganze Welt. [6] Gröschti Partner im Containerhandel sind China, andri asiatischi Länder, Russland, Pole, Finnland und Schwede. D Konkurrenzhäffe z Nordeuropa sind Rotterdam, Bremerhaven und Antwerpen.

Dr Usbau vum Containerhaffe mit ere ständige Modernisierung isch bis zum Johr 2015/16 vorgesähe. Aber d Finanz- und Handelskrise vu 2008/2009 hot au de Haffe troffe. Drum wird d Modernisierung und Erweiterung langsamer durre gführt.

[ändere] D Logistik

Containerterminal im Hafe Hamburg.

D Logischtikunternehme wie de Speditione, d Haffebetrieb, d Schifffahrt und d Kurierdienschtleischter planet de Umschlag, d Lagerung und de Transport und hond en Vorteil vun de Globalisierung. Es gitt z Hamburg 1400 Logischtikbetrieb mit um die 230000 Beschäftigti im Iizugsgebiet vu Hamburg. Z Hamburg gitts mehreri Studiegäng an de TUHH, Universität Hamburg und d Hamburg School of Logistics, wo mer es Werkzig fir d Praxis lärne kaa.

Hamburg hott fir d asiatische Länder de Vorteil vun ener guete Usgangs-Lag zu de Verbruucher und Inveschtore vu Mittel- und Oschteuropa. In und um Hamburg gitts ibber 100 japanische Unternehme mit so 7000 Bschäftigte. So isch Hamburg nach Düsseldorf de zweitwichtigste Standort z Ditschland.

[ändere] D Luftfahrtinduschtri

Hamburg hot e bsundre Stellung in de Luftfahrtinduschtrii bim Flugzeugbau mit em Airbus-Werk z Finkenwerder, bi de Wartung und Instandhaltung vu Flugzeug mit de Lufthansa Technik, mit em Flughaffe selber und bi de Spezialkenntnis vu de 300 klonere Zulieferbetrieb für d Luftfahrtinduschtri. Die hond au bsunderi Lösunge fir d Kabinegestaltung ("Kompetenzzentrum Kabine") breit.

[ändere] Regenerative Energie

D Hersteller vu Windkraftanlage ziehts nach Hamburg (Vestas, Siemens und RWF). Usserdem hond Ökostromanbieter und Solarstromhersteller (BP Solar, Conergy, SunEnergy) ihrene Büros in Hamburg. [7]

[ändere] Iikaufe z Hamburg

Binnenalster

Nebbe em Uußehandel mit Uin- und Uusfuhr, em Großhandel gitts no de Einzelhandel. Die Geschäft fir de Massekonsum ligget in de Spitaler Stroß und in de Mönckebergstroß. E bsunders Wareaagebot findet mer in de Stroß "Neuer Wall". Wege em nasse Wetter z Hamburg gitts e Netz vu Iikaufspassage. Die verlaufet immer de Nas lang vu der Shoppingpassage bim Mönckebergbrunne zur Europa-Passage, zum Kaufmannshaus, zum Hanseviertel bis zur Gänsemarktpassage. Uf sellem Weg kaa mer mit de Passanteström no zu andere Passage verzweige.

[ändere] Verkehr

Hamburg hot de Flughafe Fuhlsbüttel und isch so au mit de alemannische Schwiiz (Züri und Basel), mit em alemanische Ditschland (Friedrichshafe, Memminge, Karlsrue/Baden-Baden, Mannheim, Schduagert) und mit em Vorarlberg und em alemannische Liechtesta ibber Innsbruck direkt verbunde. Alli Tag startet und landet, wenn vil los ischt, bis zu 460 Flugzeug. So um die 12 Millione Fluggäscht im Johr kommet det durre. Es gitt dett 65 Fluggsellschafte und die flieget direkt 120 Städte aa. Ab em 12. Dezember 2008 fiehrt en Zweig vu de S-Bahn-Linie S1 in 25 Minute direkt vum Flughafe ibber Ohlsdorf zum Hauptbahnhof. Denoch goht se weiter Richtung Wedel. Immer meh Däne us Jütland orientieret sich uff de Flughaffe Hamburg und itt uff de Flughaffe vu Kopenhagen. Am Flughaffe schaffet so um die 14000 Lit, d Hälfte vu denne bi de Lufthansa Technik. Kleinere Flughäffe in der Umgebung vu Hamburg sind Lübeck-Blankensee und Parchim (Mecklenburg-Vorpommern).

Denn krüüzet dett au en paar Autobahne d Elbe. Onne durche Elbtunnel, des isch die A 7 vun Lindau (österriichischi Grenz) uf Flensburg (dänische Grenz). Die andere isch die A 1 von Saarbrücke (französischi Grenz) uf Oldeburg z Holschtein. Und onne, di goht als A 255 vun de A 1 direkt zude Elbbrücke und als a breiti Stroß in d Innestadt.

Hamburg hot vir Bahnhöf: Harburg, Hauptbahnhof, Dammtor und Altona. Fürs Centrum nehmet er am beschte de Hauptbahnhof.

Es gibt nebbe dem Hauptbahhof au en Busbahnhof, wo bsunders nach em Oschte Langschtreckeverbindunge hot.

Am Haffe kommet hüt meischt Containerschiff und in letschter Zit immer mehr Krüüzfahrtschiff. Die Infahrte könnet er au in Wedel am "Willkommt Höft" aluege.

Kreuzfahrtschiff Freedom of the Seas an de Landungsbrugg im April 2006

A kurzi gebührenpflichtige Verbindung in de Haffe nach der Elbinsel Steinwerder isch von de Landungsbrücke durch de Alte Elbtunnel usem Johr 1911. D Autos (frieher d Kutsche) müsset mitem Fahrstuel 24 m nunter uff es Niveau unter der Elbe bracht werre. D Fueßgänger könnet uff enere Stäggi oder mit ener Rolltrepp abe fahre. Dett unte gitts zwei Röhre. In jedder Röhre isch nur onne Fahrspur vu 1,90 Meter und zwei Birgersteig für d Fueßgänger. D Röhre sind kunschtvoll in wiiß kachlet. Im Monat bnutzet so um die 20000 Autos und um die 100000 Fueßgänger de Alte Elbtunnel. [8]

Bsonders isch Hamburg natürlich für sin öffentliche Verkehrsverbund bekannt. Zu dem ghöret U-Bahne, Busse, S-Bahne und e paar vun de Hafefähre. Der goht au in de sogehossene Hamburger Speckgürtel, des sind die Gmeinde für d´ Häuslebauer z Niidersachse und Schleswig-Holschtein.

D Hadag-Haffefähre hosset im Volksmund, wil se so ussähet „Bigeleise“. D beliebte Linie 62 pendelt zwische em Sandtorhöft, Landungsbrücke und Finkewerder.

HADAG-Fähre uff der Elb

D S-Bahne ghöret zu de Deutsche Bahn und verkehret in Hamburg und im Umland uf sechs Linie mit 67 Statione. Sie fahret in Spitzezeite alle 5 bis 10 Minute. Alle Tag werret 600000 Fahrgäscht bfördert. [9]

Denn gibts au guete Fahrradweg. Die sind an der Stroßesiit vun de Trottoir und rot pflaschtert, domit d Fueßgänger und d Autofahrer uffpasset.

Für d Fueßgänger sind etzet im Zentrum kleine Wegweiser-Täfele obracht worre. So ka mer zue de wichtigschte Ziil in dr Inneschtadt kumme, ohni z frage und ohni in de Schtadtplan zu luege.

Zwei größere Wanderweg passieret durch Hamburg: de europäische Fernwanderweg vu Nord nach Süd und usserdem en Zuebringer zum Jakobsweg uff Santiago de Compostela, wo Via Baltica hosst und vu Usedom uff Osnabrück füert.

[ändere] Politik

[ändere] S Roothuus

S Hamburger Roothuus, 53° 33' 01" N, 9° 59' 34" O

S Roothuus isch 55 Johr nach em große Brand vun 1842 in de Johre 1886-1897 wider uffbaut und bezoge worre. Es stoht uf 4000 Pfähl und hot 647 Rüüm. Es isch mit der Börse und Handelskammer durch en Innehof verbunde. Im Innehof stoht de Hygieia-Brunne und erinnert aan d Cholera-Epidemi vun 1892. Im Roothuus schaffet de Senat und d Bürgerschaft und haltet dett ihre Sitzunge ab. D Tourischte könnet s Roothuus bsichtige und intressierti Birger könnet de Birgerschaftssitzunge zuhöre (Karte bim Ratsdiener bsorge). A Bsunderheit isch, dass Staatbsuech ällwell erscht d Roothuustrepp nuufschnaufe misset, wiil de Erschte Birgermeischter se dett obbe im Stehe empfängt.

Als e dynamische Weltstadt hot Hamburg fir sinne neui Birger in de Handelskammer en "Welcome Center z Hamburg", wo bsunders au qualifizierte Fachkräft Informatione krieget.

[ändere] D Wahle

D Bürgerschaft tagt im Rothuus. Die wird alle vir Johr vun de Bürger gwählt. Ab 2008 gitts etzet onne Stimm für d Landeslischte vun de Birgerschaft und 5 Stimme für d Wahlkreislischt vun de Bürgerschaft. So kaa mer Kandidate us sinnem Wahlkreis in d Bürgerschaft bringe durch panaschiere und kumuliere.

Nach de Wahl wählt denno d Birgerschaft de Erschte Bürgermeister. De Erschte Bürgermeischter bstimmt (oder entlässt) d Senatore. Des goht aber numme, wenn d Bürgerschaft iiverschtande isch. Insgsamt gitts de Erschte Birgermeister(in), d Zweite Birgermeister(in) und acht weitere Senatorinne bzw. Senatore.

D Birgerschaft erloot Gsetz, bstimmt übber de Huushalt und kontrolliert de Senat.

Uff de regionale Ebene gitts no d Bezirksversammlunge, wo au gwählt werre. Aber d Birgerschaft und de Senat könnet Bezirks-Theme aan sich ziehe und allei entscheide.

[ändere] Stadtplanung

Durch d regelmäßige Kataschtrophe, wo Hamburg heimgsuecht hond, wie d Zerstörunge fir e freie Schießfläch durch d Franzose im Johr 1813, de Große Brand (5.-8. Mai 1842), d Choleraepidemie vu 1892, d Bombardierung (1939-1945) un d schwere Sturmfluet am 17. Februar 1962[10] [11] isch immer wieder d Substanz zerstört worre. Bi der Glegeheit hond se au glei vollkomme neu baut. D Spitzhack hot also au vill zerstört. Es gitt numme in Spure no mittelalterliche Baute, bispiilswiis d Krameramtswohnunge bim Michel und d Häuslereih zwische de Deichstroß und em Nikolaifleet.

Alte Häusle am Nikolaifleet

Im Anfang vum 20. Johrhundert hot de Oberbaudirektor Fritz Schumacher (1869-1947) Hamburg intressante Gebäude us Backstein im Heimatstil errichte losse: s Hamburg Museum, d Oberfinanzdirektion, d Hoschschuel fir bildende Künscht, d Jarreestadt. Vu de Gebäude us Backstein isch es Chilehaus, en Kontorhaus in de Innestadt, vum Architekte Fritz Höger (1877-1949) wegge sinnem wuchtige Ussähe bmerkenswert.

S Chilehaus. Me kaa en Schiffsbug erahne

Im Johr 1937 isch in de nationalsozialistische Zeit Hamburg durch es Groß-Hamburg-Gesetz im Gebiet um 80% und in de Bvölkerung um 41% gwachse. Dzukomme sind d preußische Gebiete Wandsbek, Wilhelmsburg, Harburg und Altona. [12]

In de 1970er Johr isch die City Nord baut worre. Dett sind vill Parkgarage und vill Bürohäuser uff em friehere Kleingartegeländ bim Stadtpark baut worre. Mer hot die Büros usem Stadtzentrum umgesiedelt und moderner gstaltet.

E neus Bauprojekt isch d HafenCity im freigebene Teil vum Freihaffegebiet. Det gitts d Magellan-Terrasse, d Marco-Polo-Terrasse und d Dalmannkaipromenad. Bis 2020 werret dett fir 12000 Mensche 5500 Wohnunge und fir 40000 Büroarbeitsplätz baut. Dodurch wird denn d Innestadt um 40 % in de Haffe erwiitert. Scho etzet sind mangi Fläche zsammehängend bbaut und bewohnt. D erschte Abschnitt im Weschte um de Sandtorkai, de Dalmannkai sind scho zum Teil bewohnt. [13]

De Elbphilharmonie (im Bau bis 2011) soll denn umfasse drei Konzertsäl, a Plaza zum Promeniere, Wohnunge, en Hotel und en Parkhus.

In dr Mitti am Sandtorpark und am Überseequartier wird im Johr 2008 grad baut. Dees soll bis zum Aafang vu 2012 fertig werre. Denn sollet dett Büros, Gschäfte zum Eikaufe, Restaurants und Wohnunge stande.

De öschtliche Teil bim Magdeburger Hafen soll bis 2011 gestaltet werre.

[ändere] Bildung und Wisseschafte

[ändere] Bildung

Es git allgmeinbildende Schuele (Grund- Haupt- und Realschuele, Gymnasie, Gsamtschuele, Sonderschuele, Rudolf-Steiner-Schuele und Abendschuele/Kollegs). Denn hotts au Brufsbildende Schuele (Brufs-, Brufsfach-, Fachoberschuele, Fachgymnasie, Fachschuele und Schuele firs Gsundheitswäse). D Hamburger Volkshochschuel gitt Kurse fir d Weiterbildung vu de Lernwillige.

[ändere] Hochschuele

Z Hamburg gitts 17 Hochschuele, wo vum Land (Universität Hamburg, Hochschuel fir Aagwandte Wisseschafte Hamburg, Technische Universität Hamburg), vo Private, vum Verteidigungsminischterium, vu de Hamburger Verwaltung ud vu de evangelische Kirch unterhalte werret. Dett studieret 70000 Studente und vu denne sind widder 9000 usm Usland.

D gröschte isch d Universität Hamburg vu 1919 mit em Universitätsklinikum Eppendorf (UKE). D Universität hot sechs Fakultäte und 38000 Studente. D Technische Universität Hamburg-Harburg hot als Studiegäng Ingenieurwese, Verfahrentechnik und Maschinebau. D jüngschte isch d HafenCity Universität vu 2006 mit 1800 Studente und Studiegäng wie Stadtplanung, Architektur und Bauingenieurwese. D Hochschuel fir Aagwandte Wisseschafte (HAW) hot praxisbzogene Studiegäng wie Design, Medie und Informatik. E kleine Hochschuel mit 220 Studente isch d Evangelische Hochschuel fir soziale Arbed und Diakonie im „Rauhe Haus“ in Hamburg-Horn. [14]

[ändere] Bibliotheke

D große Inschtitutione z Hamburg hond Bibliotheke mit bsunderi Schwerpunkt, wo vo de Öffentlichkeit bnutzt werre könne.

D Staats- und Universitätsbibliothek Hamburg Carl von Ossietzky hot ibber 2,8 Millione Biecher us alle Fachgebiet, aber au ibber Indianer- und Eskimosproche, Fischerei aan de Küste und uff Hochsee. Dees isch e Universalbibliothek und en Informationszentrum. Alles was in Hamburg aan Schrifte und Biecher erscheine tuet, liggt det im Archiv. Sie hot au alte Schrifte vu Hamburger Schriftsteller und Glehrte. [15]

D Universitätsbibliothek vu de Technische Universität Hamburg-Harburg hot als onnen vu mehreri Schwerpunkt de Schiffbau und d Logistik. D Stiftung Centralbibliothek für Blinde hot Hörbüecher uff CD, Kassette und in Blindeschrift und verleiht se per Blindeposcht aan Blinde. D Deutsche Zentralbibliothek für Wirtschaftswissenschaften isch d gröschte Bibliothek für Wirtschaft vu de Welt. D Hochschule für Angewandte Wissenschaften hot unter ihre Fachbibliotheke au welle fir Mode und Pflege.

[ändere] Kultur

[ändere] Theater

Do sind d Hamburger Staatsoper, zwei Staatstheater und 27 Privattheater.[16]

[ändere] Musik

D Hamburger Symphoniker spielet in de Laeiszhalle und bi de Hamburger Roothuskonzerte und sind international beriehmt.

[ändere] Kunschtwerk und Monumente im Freie

Mann + Frau in Hamburg bi de Zentralbibliothek vu de Öffentliche Bücherhalle

Vum zeitgenössische Künschtler Stephan Balkenhol, wo seit 1992 Professor an de Akademie fir bildende Künschte in Karlsruhe isch, gitts mehrere Kunschtwerk im Freie in Hamburg. Onnes sind die Figure Mann und Frau vor de Zentralbibliothek am Hühnerposchte. Onnes isch en Mann uffener Giraffe vor em Tiergarte vum Hagebeck. Und an vier Stelle, zum Beischpiel in der Elbe und in de Außenalschter (uff de Höhe vun de Sechslingpforte) isch en Mann us Holz uf ener Boje usgstellt.

Aan de Seit vum Rathausmarkt zwischen em U-Bahneingang und em alte Reichsbankgebäude, wo no en Reichsadler im Giebel hot, (heit Bucerius Kunstforum) isch fir d blinde Leut en Relieff-Modell vu de Hamburger Innestadt uffgstellt worre. Do kaa mer d Stroße und Häuser abtaschte. E paar Erläuterunge sind au in Blindeschrift uffm Modell aabracht.

Vum schwiizer (alemannische?) Künschtler Bernhard Luginbühl vu Bern und etzet us Mötschwil gitts zwei Plaschtike z Hamburg. Am Haffe, uff de Promenade zum Schutz geges Hochwasser "Johannisbollwerk", des isch gegenibber vun de Schwedische Kirch für d Seelüt, isch onn Kunschtwerk us Iiseschrott mittere Bezeichnung Hafentorfigur aazluege. Die sieht us wie a Libelle, isch 25 t schwer und 1981/1982 usm Ruderschaft vunnem nie z Wasser glossene Riesetanker entschtande. A wiitere abschtrakte platte Figur us Iise stoht uffm Platz vor de "Hamburger Kunsthalle" und hosst Kleiner Zyklop vu 1967.

Es Bismarck-Denkmal in der Näh vu de Reeperbahn
Störtebeker-Denkmal vu Hansjörg Wagner in Hamburg

In der Näh vum neue Cruise Terminal und de Marco Polo Terrasse, uff de Mittelinsel vu de Schtroß "Großer Grasbrook", schtoht e Denkmal us Bronze vu 1982 vum Hansjörg Wagner, dees aan de Seeräuber Störtebeker erinneret. Uffm Sockel schtoht geschribbe "Claas Störtebeker, Godeke Michels, 1401, Gottes Freund, der Welt Feind." Der isch dargschtellt wie en ufrechte Maa, aber mit gfesselte Händ. Des isch der, so wird s gesagt, nachdem er köpft worre isch, ohne Kopf so wiit wie s möglich gsi isch, aan sine uffgschtellte Kumpane vorbei gwankt, um so vill wie möglich zu rette. Selle letschte Bitt hond ihm d Ratsherre itt abgeschlage und denn erfüllt.

Es Bismarck-Denkmal isch nach em Tod vum Bismarck wie e Roland-Figur ibber de Landungsbrücke im Haffe im Johr 1906 uffgstellt worre. D Granitblöck firs Denkmal stammet vu Kappelrodeck im Schwarzwald. S Denkmal isch 34 Meter hoch und isch zsmmegsetzt usm 19 Meter hohe Sockel und de Bismarck-Figur vu 15 Meter. De Bismarck isch uff en Schwert uffgstützt und schaut in d Richtung vum Meer.

Bim Fischmarkt stoht seit 1985 uf de Backsteinpromenad es Monument „Madonna der Seefahrt“. Jedes Johr am Totesunntig isch dert en Gedenke aan die Seeleut, wo uf hoher See en nasses Grab gfunde hond und fir die es konne Grabstätt gitt. Des Denkmal stellt e hockende Frau uffener Säule dar, wo ind Ferne schaut. [17]

[ändere] Bsundre Musee

[ändere] D Musee in de Innestadt

S Museum fir Kunscht und Gewerbe bim Bahnhof zeigt aagewandte Kunscht vun der Antike bis in unsere Tag. Es hot a bsunders reichhaltige Sammlung vu Taschteinschtrumente, dees sind Klavier, Cembalo, Spinett. Denn gitts dett au a Jugendstil-Ausstellung mit komplett eigrichtete Zimmer. Außerdem hond se a Sammlung us ville Manufakture mit Prozellan und Fayence. Denn gitts no islamische Kunscht mit kunschtvoll ausgarbeitete Ornamente und a japanische Abteilig mit Schwerter.

D Hamburger Kunschthalle am Glockegießerwall hott ville Bilder und Skulpture vum Mittelalter bis heut und isch mit 500000 Bsuecher im Johr s beschtbsuechte Museum in Hamburg. Meischterwerke gitts vum Caspar David Friedrich, Munch und de Brücke-Maler. Dees isch unterirdisch au mit em neue Teil verbunde, de Galerie vu de Gegenwart im "Kubus", mit ville moderne Kunschtwerk für d Schpezialischte.

S „Bucerius Kunst Forum“ am Rothusmarkt isch im Gebäude vu de friehere Reichsbank unterbrocht worre und hot immer intressante Usstellunge vu Klassiker us de Kunscht, wo s Thema alle paar Monat wechsele tuet, mit Leihgabbe us de ganze Welt. [18]

S Museum fir Kommunikation Hamburg am Gorch-Fock-Wall hot us 400 Johr Usstellungsstück, wie sich frieher de Austausch vu Nachrichte abgspielt hot und immer widder neu erfunde worre isch. Briefe, Zensur vu de Poscht, Telegraphelinie, Telegramme, Seekabel vu Tiffany, Rohrposcht, Flascheposcht, aber au E-Mails und Computerisierung. [19]

[ändere] D Musee im Haffe

D Musee im Haffe kaa mer uff d maritime Art mittener Barkasse vun de St. Pauli Landungsbrugge, Brugg 10 us erreiche. Dees isch die "Maritime-Circle-Line", wo vun de Landungsbrugg uff de Norderelbe zum Uuswanderermuseeum und uff Umwege widder zruck fahrt. D Barkasse brucht zsamme 95 Minute bis se widder aan de Ausgangspunkt kummt, fährt aber nur alle 2 Stund. Zrick kaa mer a paar mol unterbreche und s Haffemuseeum, d HafenCity mit em Museumshaffe, em Maritime Museeum, denn d Speicherstadt mit ihrene Musee und am Schluss s Museeumsschiff Cap San Diego aaluege.

Des Museum BallinStadt, Auswandererwelt Hamburg liggt am Veddeler Bogen, bstoht us drei flache Doppelhalle, wo 2006/2007 nach alte Plän widder uffbaut worre sind zur Erinnerung aan die rund 5 Millione Mensche, wo zwische 1850 und 1934 über Hamburg usgwandert sind. Dees war e Stadt fir 5000 Leut, wo in 30 Halle uff es Uswandere gwartet hond. D Uuswanderer sind d Lüt, wo im 19. und 20. Johrhundert über de Hamburger Haffe, über Bremerhaffe, Rotterdam und andere Häffe nach de Vereinigte Schtaate, nach Kanada und nach de südamerikanische Schtaate usgwandert sind. Im Uswanderermuseum kaa me in de Halle 1 koschtelos in Datebanke nach sinne usgwanderte Vorfahre sueche. Für d Halle 2 und 3 mueß mer Iitritt zahle. Es wird mit Bildle, Dokument und teilwis mit nachgeschprochene Bericht und em Rundgang in de Halle 2 zeigt, wie d Lüt, wo arm gsi sin oder verfolgt worre sind, sich hond erscht durch die ville Grenzübergäng domols in Europa durchwurschtele müesse, wie se auf Gsundheit und gnüegend Geldvorrät prüft worre sind, wie se übers Meer hond fahre müesse und denno z New York oder woanders villicht sogar wieder zruckgschickt worre sind. Und selbscht im Iiwandererland hond se no betroge werre könne. In Halle 3 isch en Schlofsaal vun de Ballinschtadt in Hamburg nochempfunde worre.

Vu de rund 145 000 Bsuecher vum Uswanderermuseum kummet 25 % us Hamburg und Umgebig, nur 1 % us em Uswandererland USA, de Rescht us andere Bundesländer.[20]

S Haffemuseum isch in dr Näh vum Stadtteil Veddel im historische Kaischuppe 50 A, wo in de Johr 1908 bis 1912 baut worre isch fir de Umschlag vu Stückgüter. S Haffemuseum wird vu de Circle Line it immer aagefahre. S wird d Haffearbeit vu vor de Container-Zeit, de Hamburger Schiffbau und d Schiffahrt uff de Elbe zeigt. Mer kaa innere große Halle Usstellungsstück aluege oder am Bremer Kai Museumsschiff bsueche. [21]

In em Traditionsschiffhaffe an em lange Steg in de Hafecity ligget so um die 20 alte Schiff, wo mer au miete kaa. [22]

S Internationale Maritime Museum im älteschte no erhaltene Kaispeicher (de Kaispeicher B vun 1878/79 isch etzet en Denkmal) an de Koreastroß zwische Magdeburger Haffe und Brooktorhaffe isch frieher en Getreide- und Teespeicher mit zehn Bödde (Stockwerk) gsi. Uff fascht 16000 Quadratmeter Usstellungsfläch kaa mer us 3000 Johr Schifffahrts- und Marinegeschichte Berichte vu Zeitzeuge, Dokumente, Gmälde, Bildle, Fotos und Modelle vu Schiffe (au us Elfebei, Silber und Gold), Globe, Biecher und Bauplän vu Schiffe aaluege. So um 40000 Usstellungsstück hott de Privatsammler Peter Tamm stiftet. Es isch it wie andre Schifffahrtsmusee national, sundern uff d ganze Menschheitsgschichte ussegerichtet. D Theme sind Entdeckungsfahrte, Navigation, Kommunikation, Schiffbau, Segelschiff, Seeschlachte, Handel und Tiefsee. Es gitt sogar Brief vum Nelson und vum Napoleon. Nebbebei kaa mer so au sellen alte Speicher aaluege und en Iidruck kriege, wie es im Hamburger Haffe frieher zuegange isch.

S Deutsche Zollmuseum im alte Zollamt an de Kornhausbrugg in de Speicherstadt zeigt uf zwei Stockwerk 1000 Exponate ibber frieher und heut bim Zoll. Im Erdgschoss gohts um de Zoll heut, ibber Tiere und Pflanze, wo it importiert werre dirfe, weil se geschützt sind und au ibber Plagiate vu Markeartikel. Im Obergschoss wird gzeigt wies bim Zoll frieher ummegange isch vum Fränkische Reich, vum Kaiserreich und vu de Bundeszollverwaltung. Vor em Museum im alte Zollkanal liggt no de alte Zollkreuzer „Oldenburg“. De alte Zollzaun, wo bis 2003 au d Speicherstadt vu de Stadt abgschottet hot, soll bim Zollmuseum no in voller Höh vun so um die drei Meter erhalte bliebe. Der soll dra erinnere wie 120 Johr lang de Freihafe an derre Stell abtrennt worre isch. [23]

S Miniatur Wunderland am Kehrwieder in de Speicherstadt isch d gröschte Modelleisebahn vun de Welt. D Züg rollet uff ener Fläch vun 4000 Quadratmeter mit ener Kulisse us Landschafte vun Ditschland, de Schwiiz, USA und Skandinavie. D ganze Aanlag mit 830 Züg, ibber 10000 Wagge und 200000 Figürle isch scho oft im Fensehe zeigt worre. Alle Viertelstund wird Bleuchtung vun de Aanlag vum Taggeslicht uff d Nachtbleuchtung umgstellt.

D Speicherstadt Kaffeerösterei am Kehrwieder in de Speicherstadt isch a Röschterei, wo innem 250 Quadratmeter große frühere Lagerruum mit Bohle us Eicheholz d Kaffeesäck us de ganze Welt rum ligget, de Kaffee no mit alte Maschine gröschtet wird und wo mer im selbe Raum aan Tisch a Tässle Kaffee vun de Kaffeesorte Arabica oder Robusta usprobiere kaa. Do kaa mer ungfähr 20 Sorte us unterschiedliche Länder kaufe.

S Museumsschiff Cap San Diego isch es gröschte Museums-Frachtschiff us de Vorcontainerzeit, wo bei Bdarf no fahre kaa. Gwöhnlich liggts aber an dr Überseebrück. Uf em Schiff kaa mer ibbernachte. Im Johr 1961 isch es baut worre und scho veraltet. Dees kummt durch d Container-Schiff.

S Museumsschiff Rickmer Rickmers aan de Landungsbrück isch en drei-mastigs Seggelschiff us Stahl, 97 m lang und vu 1896, wo zerscht Güeter bfördert hot. Denn isches e portugiesisches Seggelschulschiff worre und zletscht im Johr 1983 na Hamburg kumme, wo mers etzt bsichtige kaa. Am Bug bfindet sich a gschnitzte Gallionsfigur.

S Museums-U-Boot, d U-434, am Baakenhaffe bei de Versmannstroß wird it vu de Circle Line aagfahre. Es kaa it meh tauche, hot aber no sine alte Maschine, d Technik und s isch ganz eng unte. [24]

[ändere] D Musee weiter dusse

S Museum fir Hamburgische Gschichte isch en Gebäude us Backsteine vum friehere Stadtarchitekt vu Hamburg Fritz Schumacher. In d Fassade sind no Reschte vu abgrissene Baute vum alte Hamburg neibaut worre. Es hot in de Usstellung alte Erinnerungsstück vu 800 bis etzet ibber d Hammaburg, d Pirate und de Seeräuber Störtebecker, d Uswanderung vu Hamburg us, de Ibberseehandel und de Große Brand vu 1842 und e Modelleisebahn . [25] [26]

S Ernst Barlach Haus im Jenischpark hot a Sammlung vun Skulpture us Holz, Bronze, Porzellan und Zeichnunge vum expressionistische Bildhauer Ernst Barlach (*1870; †1938) in de typische beugte und beutelte Haltung. Mit 26 gitt es dett en Drittel vu sinne Holzskulpture. Denn sind im Museum au no 150 Plaschtike beherbergt. S Ernst Barlach Hus isch en flache, weiße Bau im Jenischpark. D Ausstellungsräum sind hell und um en Innehof aaglegt. Dett gitts au guet dezu passende Sonderusstellunge zur Klassische Moderne und zur Gegewart usserdem Musikveranstaltunge. De Herrmann F. Reemstsma hot de Barlach scho 1934 unterstützt, Skulpture und Zeichnungen vunnem kauft und dees alles Anfang 1960 inne Stiftung ibberfiehrt und es Hus baue losse. [27]

Denn gitts au no d KZ-Gedenkstätte Neuengamme, Jean-Dolidier-Weg 75, wo zwische 1938 und 1945 über 100 000 Mensche us ganz Europa unter unmenschliche Bedingunge bi der Herstellig vu Backsteine geschuftet hond und Zehntausende im Hauptlager und in de ibber 80 Außenlager umbracht worre sind. Über dees Geländ kaa mer en Rundgang mache, d Gebäud und d Gedenkschtätte bsichtige. Vu de Gebäude sind no 15 erhalte, und wenn mer d Nutzung verstande tuet und d Namenslischt vu de ermordete Mensche versuecht zu erfasse, denn frogt mer sich scho, wie dees so nah bei Hamburg hot gschehe könne und ville Angscht ghabt hond, mehr dribber zu wisse. [28]

[ändere] Veranschtaltunge

Musicals gitts dees ganze Johr über und es gitt en schtarke Tourischteschtrom nach Hamburg mit Übernachtunge, Bsuech vum Musical und Einkaufsbummel durch des Netzwerk vun Iikaufspassage.

De Fischmarkt isch jedde Sunntig morge. Dett werret am Hafenanleger a paar Fischle verkauft, aber hauptsächlich Obscht, lebende Hüener, Kleidung und Pflanze und mer muess uffpasse und d Qualität prüefe. S' isch abber ällwell a Mords Gaudi und a dichts Gedräng.

De Marathon isch eimol im Johr am End vum April. Do beteiliget sich so um die 15000 Läufer us ibber 80 Natione und rennet vu de Reeperbahn zur Elbchaussee, vorbei aan de Landungbrugg, aan de Außenalschter und am Stadtpark, durch d City Nord und zruck durch d Viertel rechts vu de Alschter bis zu de Messehalle. Ugefähr 850000 Zuschauer jubelet und feueret d Läufer aa, domit igrechnet sind au d Bgeischterte us Familie und Vereine, wo mit aagreist sind. [29]

De Haffegeburtstag wird jeds Johr um de 7. Mai rum an drei Tog gefeiert zwische Kehrwiederspitz, Baumwall und de Landungsbrugge. Vor allem gitts Imbissbudde, aber me ka au am erschte Tag d Einlauf- und am letschte Tag d Auslaufparade vu 300 Schiff, bi denne au vill Seggelschiff mit drei und vir Maschte und graue Marineschiff sind, agucke und uf manche au mitfahre. Meischt isch au s russische Seggelschiff "Mir" und de schnellschte Großsegler vu de Welt d "Sedov" und s Schwesterschiff vu de gsunkene Pamir d "Kruzenshtern" (d friehere Padua) debi. Bi der Schiffbsichtigung ("Openship") ka mer Segler, Marineboot, Rettungsboot und Zollschiff besueche. Zum Haffegeburtstag kummet ibber eine Million Mensche und es isch e dichts Gwühl.

de „Michel“ überm Hafe

De Hamburger Motorradgottesdienscht (Mogo) wird au bei schlechtem Wetter in jedem Johr seit 1983 gfeiert, im Johr 2009 am Aafang vum Juni. D Fahrer vu 21 000 Motorrädle parket uff de B 4, Ludwig-Erhard-Schtroß, zwische dem Holschtewall (Holstenwall) und dem Rödingsmarkt, feieret am Mittag de Gottesdienscht im (evangelische) Michel oder höret em uffm Vorplatz zue und denket aan die Motorradfahrer wo im letschte Johr verunglückt sin. Selbscht us Hesse und Südafrika sind scho Teilnehmer kumme. Oder es hot au en Fahrer mit Beifahrerin vun enere Zündapp mit Sitewage usm Johr 1943 teilgenomme. Denno machet se im Konvoi a 40 km lange Fahrt ibber d Autobahn A7 in d Umgebung. D Autofahrer künnet denn aan de Uuffahrte längs vun de Schtrecke it uff d Autobahn fahre. Jedder Motorradfahrer kriggt a gelbs Bändle zum feschtmache am Motorrädle. Des losset se dett au s ganze Johr no flattere. So um die 100 000 Zuschauer scharet sich an de Streck vum bunte Zug. [30]

Vun ennere briehmte amerkanische Motorradmarke treffet sich so um die 12000 Motorradfahrer am End vum Juni z Hamburg im Altonaer Volkspark (in friehere Johre uffm Heiligegeischtfeld) und fahret innere Parade mit sonorem Klang en 33 km lange Rundkurs durch Hamburg, ibber d Elbchaussee, de Haffe und d Reeperbahn.Sie defilieret in Zweierreihe aan de Zuschauer vorbei. D 150000 Zuschauer am Stroßerand erlebet fir e knappe halbe Stund s Vorbeibrause vu de ruftige Schar. [31]

Des Schduagerter Weindorf gitts ommal im Johr für zwei bis drei Woche vo Ende Juli bis Mitte Auguscht uffm Rathausplatz. Do könnet denno d'Hamburger, d'Tourischte, d verschprengte Alemanne und schpeziell d'Schwobe a Gläsle vun de Schduagerter, sonschtige Württemberger und vun de badische Wein schlotze und au Brezzel und Schupfnuedele (Buebespitzle) esse. Zum Dank hond die elf Wirtslüüt (Schduagerter, a paar usm Remstal, onner usm Schwarzwald) am Schtintfang am Haffe (unterhalb vun de Jugendherberg) im Johr 1996 en kleine Wiinberg mit 75 Rebschtöck vu de Rebsort Regent (rot) und Phönix (weiß) aapflanzt. Des isch de am niedrigschte glegene und nördlichschte Weinberg vu Deutschland. [32] Die Truube werret im Herbscht im Flugzüüg uf Schduagert mitgnomme und dett keltert und glagert. So um die 50 Fläschle vum Schtintfang Cuvé ("Hamburger Stintfang Cuvée") mit em Inhalt vu 0,375 l innere Qualität vun em Qualitätswii werret denn im nächschte Johr bim Weindorf em Präsident vun de Hamburger Bürgerschaft übergebbe. De Wein krigget bsundre Gäscht vu de Birgerschaft, d Senatore und d Fraktionsvorsitzende vu Hamburg.

So um die fünf Kreufahrtschiff treffet sich am Aafang vum Auguscht ("Hamburg Cruise Days") z Hamburg. Drunter isch au d Queen Mary 2. Im ganze Johr kummet so 80 Kreuzfahrtschiff nach Hamburg.

De Termin für d Messe "Du und Deine Welt" isch im November, wenn d Summerferie vorbei sind. Die Mess isch für d Verbruucher vu Hamburg und sinne Umgebig gmacht. Es kummet 800 Uussteller us 30 Länder. Mer kaa dett Neus us de Bereich Lebbe, Wohne, Mode, Schmuck, Gsundheit, Handwerker und Energieschpare aschaue und au kaufe. Aber uff derre Mess gitts auch a paar Imbissschtänd us aller Welt. Usm allemannische Gebiet gitts Spezialitäte usm Schwarzwald und em Elsass.

[ändere] Aussichtspunkte

Willkomm Höft mit em Schulauer Fährhaus
  • De orangefarbene Info-Point bim Cruise Terminal gitt e guete Ibbersicht üb d neue HafenCity und d Elbe.
  • Vum Michelturm (vun d Kirch St. Michaelis) isch vu de Plattform, 106 Meter ibber de Elbe, e guete Rundsicht uff de Haffe. Es gitt en guete 300 Johr alte Bruuch, dass de Türmer vum Michel am Werktag am Morge um zehne und am Obend um nüne vom Turm en Choral uff ener Trompete in alle vier Himmelsrichtunge bläst. Am Sunntig isch dees am Mittag um zwölfe.
  • Im Weschte grad an de Elbe liggt usserhalb vu Hamburg im Örtle Wedel d Schiffsbegrüßungsanlag „Willkomm-Höft“. Dett werret vu Sonneufgang bis Sonneuntergang d Schiff, wo nach Hamburg fahret oder us Hamburg kummet mit em Flaggegrueß und de Nationalhymne begrüßt. Alle Tag kummet so um die 50 Schiff und verlasset au widder de Hamburger Haffe. [33]

[ändere] Us vergangene Zite

An d französische Bsatzung im Johr 1813/1814 erinneret en schteinerner Sarkophag, wo etzet im Park Planten und Blomen absits im Gebüsch schtoht. Dees isch am Rand zur St. Petersburger Straße, geggenibber vun de Messehalle B4. Damals hond die Franzose alle Hamburger, wo nind me zum Esse ghabt hond im bittere Winter us de Schtadt gwiise, wiil se a Belagerung vun de Schtadt gfirchtet hond. Über 1000 Hamburger sind dabei druffgange.

A Wächterhüsle in wiiß mit Säule im dorische Schtil isch alles, wo zruggbliibe isch vun ennere Abschperrung am Millerntordamm zwische Glacischaussee und Holstenwall. Det isch en Metallgitter über d Schtroß zu enem zweite Wächterhüsle gange (des etzet abgrisse isch) und det hond se die Lüt kontrolliert, wo nach Hamburg hond inne wolle.

S Denkmol vum William Lindley aan de Stroß Vorsetzen erinnert aan die Zit nachm Große Brand. Do hot der Lindley us England ab 1842 en Trink- und Abwassernetz baue losse und danoch hots konne Cholera mehr gäbbe.

An d große Flut vun 1962 erinnert a Markierung us Iise am Huus Rödingsmarkt 27. Die isch in ca. 1,20 m Höh mit em Zuesatz, das de große Schturmflutkatastrophe vum 16. zum 17.2. 1962 308 Menschelebe gfordert hot.

D Oberhafenkantine in de "Stockmeyerschtroß" an der Oberhafenbrugg isch unter em Denkmalschutz innem schiefe Backschteihüüsle mit zwei Stockwerk und dett ka mer ab em Juni 2008 wieder, wies früener d Hafenarbeiter gmacht hond, ungekünschtelte Veschper und norddeutsche Hausmannskoscht esse. Dees isch e alte "Kaffeeklappe" im ehemalige Freihafegebiet, wo im Johr 2007 durch e Sturmflut ibberschwemmt und fascht zerstört worre isch.

Des Zollenspieker Fährhaus liggt am Elbufer zwische Hamburg und Geesthacht, im äußerschte Südde vu Hamburg und bestoht seit 1252, isch also um die 750 Johr alt. Dett hond die Hamburger innere Art vu Wehranlaag Zoll kassiert. Etzet isch dees a Restaurant mit ener schöne Terrasse, am Wochenende en Treffpunkt vun Motorradfahrer und en Fähranleger für d Überfahrt mit der Elbfähre uf Hoopte in Niddersachse.

[ändere] Griene Fleckle

Vun de Stadt sind fascht 17% Grienfläche, Erholungsfleckle und Wald. D Wasserfläch macht no emol 8 % vum Stadtgebiet aus. Es gitt au Naturschutzgebiete und Landschaftsschutzgebiete. Drum sait mer z Hamburg, dass es e griene Stadt isch. [34]

[ändere] D Binnen- und Ussenalschter

D Lombardsbrück mit de Binne- und Ussealschter

D Alschter isch en Erholungsgebiet fir d Seegler, d Jogger und d Spaziergänger. Um d Ussenalschter num sinds 7400 Meter. Mit em Alschterdampfer oder em Alschtercabrio kaa mer druff fahre. Markanti Kunschtwerk, wo mer bim Umelaufe sieht, sind: am Schwanenwik a hohi Säule mit "Drei Männer im Boot" vum Edwin Scharff, an de Kennedybrück en polierte Stoa mit drei Löcher ("Rhythmus im Raum") vum Max Bill und in der Näh vum Aaleger Fährdamm "Drei Drachensteigenlassende Kinder" vum Gerhard Brandes.

D 120 Alsterschwän werret in Hamburg bsunders gpflegt. Seit em Johr 1674 gitts e Planstell fir d Schwanepfleg. D Hamburger hond welle zeige, dass se e Freie und Hansestadt sind, also Schwän halte derfet wie d Königshäuser. De Schwanevatter Olaf Nieß bringt d Schwän zum Ibberwintere in a bsunders gschütztes Quartier, em Mühleteich in Eppedorf, welles se im Frühling wieder verlasse derfet. S ganze Johr lang luegt er nach sottige Schwän, wo Angelhake verschluckt hond, vu Hunde bisse worre sind, uff die Stroß sich verirrt hond, oder wo de Feddere vum Öl verschmiert worre sind. D meischte Schwän kaa mer im Summer uff de Kleine Alschter bim Rathausmarkt sähe. [35] [36]

[ändere] Planten un Blomen und Wallringpark

Dees isch a Parkanlag vum Fersehturm ibber Dammtor bis zu de Reeperbahn. Die isch entstande usem alte Zoologische Garte, em botanische Garte und d Wallanlage, wo militärisch beditungslos worre isch. Im Planten und Blomen gitts en Apothekergarte, en Rosegarte, en japanische Garte, en tropisches Gwächshaus, Spiilplätz fir d Kinder und Musikufführunge aan de Wochenend im Summer. D Wallanlage sind zwische 1616 und 1625 vum Johan van Valckenburgh zur Verteidigung vu de Stadt baut worre. Aan d Verteidigungszeite erinneret no en Wassergrabe und e Baschtion uff der Höh vum Stephansplatz. [37]

[ändere] De Hamburger Stadtpark

Des isch en Park usm Johr 1914 mit 140 Hektar im Norde vu Hamburg mit Wiise, Wald, em See mit Freibad, em Planschbecke fir d Kinder, onner große Wiese, wo mer Kicke kaa, em Planetarium im alte Wasserturm und erre Freilichtbühn. Dees isch en echte Erholungspark fir d Bevölkerung us de Nachbarschaft.

[ändere] D Bunthäuser Spitze in Wilhelmsburg

D Bunthäuser Spitze isch ganz im Südweschte vu de Elbinsel Wilhelmsburg. Dett hond im Johr 1871 d Hamburger d Elbe so umgleitet, dass s meischte Wasser in d Norderelbe (also in de Hamburger Haffe) umgeleitet worre isch. D Preuße hond de Nachteil ghätt, weil denoch in de Süderelbe weniger Wasser gflosse isch. D Buntenhäuser Spitz kaa mer z Fueß erreiche, und uff de Deiche vun de Norderelbe und de Süderelbe spaziere gange. S Land dezwische hosst Moorwerder. [38]

[ändere] D weltoffne Stadt

[ändere] D hanseatische Lebbensart

D Hanseate standet für Kontinuität, holet sich en Vorteil itt durch Striit, sondern verhandlet, anerkennet klugi und gueti Gedanke, sind höflich, fründlich, ehrlich, zrückhaltend (distinguiert), vornehm, tolerant und weltoffe. [39] [40] Sie lueget als Kauflit abber immer nach em handfeschte Vorteil.[41]

Es gitt 1100 Stiftunge fir Wisseschafte, soziale Uffgabe, Usbildung und Kultur, wo it vill Uffhebens machet vun ihrem Schaffe. Denn gitts au no Unternehme usm Versicherungssektor und Spar- und Darlehenskasse, wo sich laufend fir soziale Uffgabe isetzet.

Am Aafang vu em Gspräch mit em Unbekannte fraget d Hamburger immer „Wo wohnen Sie?“. Des mont, dass se wisse wellet, ob mer in em guete Stadtteil wohnt. Guete Stadtteil sind d richtige Gegende in de Näh vu de Alschter und de Elbe. Zum Beischpiel „auf der“ Uhlenhorst, Rotherbaum, Harvestehude oder Elbchaussee und Blankenese. [42]

D Schwiizer möget bi de Hamburger de formelle, traditionelle und hanseatische Ufftritt. D Liechtestaner schätzet bi de Hamburger d Offenheit und es Understatement. (Dees isch a Art vun „Untertrybig“. De Hamburger hauet itt so uff de Putz, au wenn ses guet könntet.)[43]

Zu de Lebbensart ghört au d bsundre Kulisse vu traditionelle Backsteinbaute, moderne Glasbaute, Alster und Haffe. D Großkopfete fühlet sich wohl in Hamburg, weil se zwar bmerkt, aber it aaglotzt werret. Bwohner vu Weltstädte mit mehr als 10 Millione Einwohner, zum Beischpiel us Istanbul, Tokio füehlet sich in Hamburg guet uffghobe. Sie hond s gern, weil s so bschaulich und ruhig zugoht.Beleg?

[ändere] Städtepartnerschafte

Gleich wie d Partnerstadt Marseille hot Hamburg d Problemstellunge bim Haffeusbau, bi de Entwicklung vu alte Haffefläche und Altbauviertel und bi de Integration vu de Zuwanderer. [44]

[ändere] Umgangssproch und Mundarte

Bis ins 19. Johrhundert isch Niiderditsch d allgmeini Umgangssproch in de Stadt gsi. Denoch isch es vum Hochditsche immer mehr verdrängt worre und ab dr Mitte vum 20. Johrhundert praktisch nümmi geschwätzt worre. Plattdeutsch wird no in de Stadtteile weiter dusse, in Bergedorf, in de Vierlande, in Finkewerder und in Neuenfelde, gschwätzt. Es gitt au en Wörterbuech, wo hamburgische Usdrück erklärt. [45] E paar Liedle werret no bei Feiere uf plattdeutsch gsunge, onnes isch „An de Eck steiht'n Jung mit'n Tüdelband“, en andres isch „Ick heff mol en Hamborger Veermaster sehn, to my hooday ...“

Ville Hamburger verstandet es Hamburger Platt no und werfet, wenns grad passe tuet, e paar Satzbrocke in d Runde („snacken“). Zum Beispiel „Döntjes“ (Gschichte), „Klönschnack“ (Unterhaltung), „Moin, Moin“ (Grüßgott), „plietsch“ (schlau). [46] E Zitat uf Platt als Koschtprob: „In Hamburg kannst du wekenlang dör de Stadt lopen un höörst op de Stroot oder in de Bahn nich een Woort Platt“[47]

De Hamburger Dialekt isch anders wie de Bremer Dialekt. Er unterscheidet sich au vum Plattditsche in de andere nordditsche Regione.

De niiderditsche Iischlag kaa mer also im Hochditsche ällwil no merke. E Abart isch es Hamburger „Missingsch“. Dees isch e Ibbergangssproch zwische Plattdeutsch und Hochdeutsch, wo mer s-t und s-p gtrennt spricht („S-tein“). Dees wird au nimme gschwätzt.

Es Ohnsorg-Theater in Hamburg isch e Fleckle, wo d Ufführunge in Plattdeutsch (Fernsehibbertragunge in Missingsch) ablaufet.

Siit de 1960er Johr werdet in bestimmte Viertel durch d starke Iwanderung nebbe de ditsche Sproch au anderi Sproche gsproche portugiesisch im Hafeviertel („Portugiesenviertel“), türkisch und kurdisch in Altona, St. Georg, Veddel und Wilhelmsburg) oder russisch und polnisch.

[ändere] Alemannischi Spuresuech z Hamburg

Z Hamburg gitts praktisch konne Fasnet und wenn ibberhaupt, denn es Koschtüm-Saalfescht LILABE mit so 8000 Bsuecher, wo jedder sich verkleide muess, in de Hochschuel fir Aagwandte Wisseschafte in Bergedorf nooch (!) em Aschermittwoch am End vum Februar. [48] Es gitt en Schweizer Verein [49], en Verein vu de Badener ("Verein der Badener von Hamburg und Umgebung"), [50] a badischs Wiihuus und und en Bistro mit elsässischi Spiis und Trank.

[ändere] Literatur

  • (de) Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein: Hamburg. Ein Stadtportät in Zahlen. (Des isch en Faltblatt mit wichtige Informatione, wo jeds Johr neu usgäbbe wird. Selles hot aktuelle Zahle bis 2006 und isch im Auguscht 2007 usser kumme)

[ändere] Quelle

  1. Interview mit Heinrich Lieser: Russische Firmen entdecken Hamburg. In: Hamburger Abendblatt vum 4. Auguscht 2008, S.19
  2. So sicher ist Ihr Arbeitsplatz in Hamburg 2009. In: Hamburger Abendblatt vum 27. Dezember 2008, S. 24 - 25
  3. Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein: Hamburg. Ein Stadtporträt in Zahlen, Wirtschaft
  4. Statistisches Landesamt für Hamburg und Schleswig-Holstein: Hamburg. Ein Stadtporträt. Wirtschaft
  5. Volker Mester: Hamburg verliert Zentralen und Jobs. In: Hamburger Abendblatt vum 22. November 2008, S. 23
  6. Liner Services, dees isch die Datebank vu de Abfahrte
  7. Daniela Stürmlinger: Vestas steuert Zentraleuropa-Geschäft aus Hamburg. In: Hamburger Abendblatt vum 22. Mai 2009
  8. Axel Tiedemann: Eine technische Sensation wird saniert. In: Hamburger Abendblatt vum 27. Juni 2009, S. 17
  9. Ulkrich Gaßdorf: Kupplungsschäden an S-Bahn-Zügen. In: Hamburger Abendblatt vum 27. November 2008, S. 11
  10. Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein: Hamburg. Stadtporträt in Zahlen, Geschichtliches
  11. Hamburger Feuerkasse (Hrsg.): Seit 1676 Hamburgs Gebäudeversicherer. Hamburg, 6. Auflage 2009
  12. Hamburger Feuerkasse (Hrsg.): Seit 1676 Hamburgs Gebäudeversicherer. Hamburg, 6. Auflage 2009, S. 30
  13. Hamburger Feuerkasse (Hrsg.): Seit 1676 Hamburgs Gebäudeversicherer. Hamburg, 6. Auflage 2009, S. 66-67
  14. Die neue Lust aufs Ingenieurstudium. In: Hamburger Abendblatt vum 15. Oktober 2008, S. 13. UsserdemEin Studium mit dem Ziel, den Armen und den Eliten zu helfen. In: Hamburger Abendblatt vum 6. November 2008, S. 33
  15. Pressestelle der Universität Hamburg (Hrsg.): Universität Hamburg. Faltblatt vu 2001.
  16. Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig-Holstein: Hamburg. Ein Stadtporträt, Kultur
  17. Gedenken an tote Seeleute. In: Hamburger Abendblatt vum 21. November 2008, S. 24
  18. Unbezahlbare Kunst zu bezahlbaren Preisen. In: Hamburger Wochenblatt (Barmbek) vum 25. Februar 2009, Sonderteil Hallo Hamburg, S. 1
  19. DERMUSEUMSDIENSTHAMBURG (Hrsg.): Die Lange Nacht der Museen in Hamburg, Samstag, 16. Mai 2009. Programmheft, S. 212 - 218
  20. Axel Tiedemann: 145 000 Besucher in der BallinStadt. In: Hamburger Abendblatt vum 12.7.2008, S. 16
  21. Internetseite vum Haffemuseum
  22. Axel Tiedemann: Die neue Lust auf alte Schiffe. In: Hamburger Abendblatt vum 22. September 2008, S. 12
  23. Alter Zollzaun wird zum Geländer umfunktioniert. In: Hamburger Abendblatt vum 12. März 2009, S. 18
  24. U-Boot 434
  25. vum Hamburgmuseum
  26. DERMUSEUMSDIENSTHAMBURG (Hrsg.): Die Lange Nacht der Museen in Hamburg, Samstag, 16. Mai 2009. Programmheft, S. 202 - 211
  27. Ernst Barlach Haus (Hrsg.): Ein Haus für Ernst Barlach. Faltblatt, Hamburg, ca. 2008
  28. DERMUSEUMSDIENSTHAMBURG (Hrsg.): Die Lange Nacht der Museen in Hamburg, Samstag, 16. Mai 2009. Programmheft, S. 166 - 169
  29. 15000 sieger beim Marathon. In: Hamburger Abendblatt vum 27. April 2009, S. 1
  30. Motorrad-Gottesdienst: 21000 kamen trotz Schmuddelwetters. In: Hamburger Abendblatt vum 8. Juni 2009, S. 11
  31. Ulrich Gaßdorf: Große Freiheit - wenn 12000 Harleys knattern In: Hamburger Abendblatt vum 29. Juni 2009, S. 13
  32. Hinweistäfele am Weinberg
  33. Otto Friedrich Behnke: „Welcome-Point“, „Willkomm-Höft“, Informationsblättle vu ca. 2009
  34. Statistisches Amt für Hamburg und Schleswig Holstein: Hamburg. Ein Stadtporträt in Zahlen, Stadtgebiet
  35. Beschauliches Leben für Alsterschwäne! In: Hinz und Kunzt vum Januar 2009, S. 10
  36. Seit 335 Jahren gilt: Wenn die Schwäne kommen, ist Frühling. In: Hamburger Abendblatt vum 7. April 2009, S. 9
  37. Freie und Hansestadt Hamburg, Behörde für Stadtentwicklung und Umwelt (Hrsg.): Planten und Blomen. Geschichte und Entwicklung. Hamburg, Dezember 2005
  38. Freie und Hansestadt Hamburg, Ortsamt Wilhelmsburg (Hrsg.): Wilhelmsburg. Freizeit- und Fahrradkarte, Hamburg, Mai 2003, Text: Wilhelmsburg, Insel der Gegensätze
  39. Jens Meyer-Odewald (Interviewer): Mensch, Henning ...! In: Hamburger Abendblatt vum 30. April 2009, S. 3, Spalte 1
  40. Der Wüterich des Kabaretts. In: Alster Magazin vum 10. Oktober 2008, S. 16-17
  41. Wolfgang E. Buss: Glückwunsch Ole!. In: Alster Magazin vum 14.03.2008, S. 3.
  42. Vattenfall Europe Sales GmbH (Hrsg.): Hamburgs Umzugsplaner und Cityguide. S. 38-71 Stadtteilportraits. Neustädter Verlag GbR, Hamburg 2008
  43. Thomas Frankenfeld: "Wir sind nicht darauf ausgerichtet, Steuerhinterziehern zu helfen". In: Hamburger Abendblatt vum 16.4.2008, S. 4.
  44. Rebecca Kresse: Partnerschaft zu Marseille: „Mit neuem Leben füllen“. In: Hamburger Abendblatt vum 9. Oktober 2008, S.14
  45. Peter Schmachthagen: Sprechen Sie Hamburgisch?. Hamburg 2009.
  46. Marcus Venzke: Der Quiddje, Faltblatt, ca. 2009 und Internetseit vum Marcus Venzke
  47. Hartmut Cyrlacks und Peter Niesen: De Sprook kann afhängig moken. In: Hamburger Abendblatt vum 7. November 2008, S. 11. Originaltext in Plattdüütsch
  48. Internetseit vum Koschtümfescht LILABE
  49. Internetsite vum Verein vu de Auslandsschweizer in Deutschland
  50. Quell: alle Monat s Mitteilungsblatt Der Badener (von Hamburg). Dees isch d Internetseit vum Verein vu de Badener in Hamburg

[ändere] Allmänd

Commons
 Allmänd (Commons): Hamburg — Witeri Mulitimediadateie zum Artikel

[ändere] Netzgleicher (Weblinks)



Persönlichi Wärkzüg
Buech aalege