Dresden

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Wappe Dütschlandcharte
Wappe vo dr Stadt Dreschde
Dresden
Dütschladcharte, Position vo dr Stadt Dreschde fürighobe
51.04925913.73836113Koordinaten: 51° 3′ N, 13° 44′ O
Basisdate
Dialekt: Mitteldütsch
Hauptvariante: Ostmittelsächsisch
Regionalvariante: Obersächsisch
Lokalvariante: Obersächsisch
Bundesland: Sachse
Höchi: 113 m ü. NHN
Flächi: 328,3 km²
Iiwohner: 507.513 (31. Dez. 2007)[1].
Bevölkerigsdichti: 1546 Iiwohner je km²
Poschtleitzahle: 01067–01328
Vorwahl: 0351
Kfz-Chennzeiche: DD
Gmeischlüssel: 14 2 62 000Vorlage:Infobox Verwaltungseinheit in Deutschland/Wartung/Fehler in Gemeindeschlüssel
Stadtgliderig: 10 Ortsämter, 9 Ortschafte
Webpräsenz: www.dresden.de
Oberbürgermeister: Lutz Vogel (Parteilos) als Erste
Bürgermeister in Vertrettig für de
Ingolf Roßberg (FDP, Initiative
OB für Dreschde). Ab 1. August
2008 Helma Orosz (CDU)
Lag vo dr Stadt Dreschde in Sachsen
Charte

Dreschde (amtlich Dresden) isch d Hauptstadt und die zweitgröschti Stadt vo Sachse und die drizähntgröschti Stadt vo Dütschland.

Geografy[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Lag[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dreschde isch im Südoste vo Sachse an de Elbe. Selli und d Usläufer vom Erzgebirge und de Lausitzer Granitplatte präge s Bild vo de Dreschdner Umgebig.[2]

Flächi[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Flächemäßig isch Dreschde die viertgröschti Stadt vo Dütschland.

Verdeilig vo de Dreschdner
Stadtflächi
[3]
Verwändig Flächi[km²]
Gebäude- und Freiflächi 8.106
Betrybsflächi 280
Erholigsflächi 1.195
Verchehrsflächi 3.227
Landwirtschaftsflächi 11.378
Waldflächi 7.211
Wasserflächi 673
Anderi 759
Gsamtflächi 328,31

Geografischi Date[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Nördligi Breiti: 51° 02' 55"
Östligi Längi: 13°44' 29"
Seehöchi (Elbpegel): 102,73 m über NN
Altmarkt: 113 m über NN
Höchschte Punkt (Triebenberg): 383 m über NN
Diefste Punkt (Cossebaude): 101 m über NN
Längi vo de Staatsgänze: 134 km
Längi vo de Elbe innerhalb vo de Stadtgränze: 30 km
Brucke innerhalb vo de Stadtgrenze: 9 [4]

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dreschde isch etwa ab em 3. Johrhundert vo de Germane bsydelt gsi. Erscht im 6. Johrhundert sin slawischi Stämm uss em Oste uff Sachse cho.

Im 12. und 13. Johrhundert sin dütschi Sydler uff Sachse ko; dörtmols isch schints au de Stadtnamme entstande (erschtmols 1206 in re Urkunde erwähnt). 1485 isch es noch de Deilig vo Kursachse Hauptstadt worde; 6 Johr spöter hät e Brand d Hälfti vo de Stadt vernichtet. Im Widderuffbau hät s vyl Baute im Stil vo de Renaissance ge.

In dr Nöizit[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Im Johr 1549 hät sich d Stadt mit Altedreschde vereinigt. Im 17. Johrhundert isch wäred em Drißigjöhrige Chrieg d Stadt zwar nie blünderet oder zerstört worde, aber e Großdeil vo de Bevölkerig isch an de Pest gstorbe oder verhungeret. 1685 isch Altedreschde durch e Stadtbrand fast ganz zerstört worde. 1706 häi d Schwede Dreschde bsetzt. Zwei Joor druf het dr Johann Friedrich Böttger und dr Ehrenfried Walther von Tschirnhaus in dr Jumferebastei vo dr Festig Dresden s erste europäische Porzellangmacht. Im 7-jöhrige Chrieg isch Dreschde 1756 vo de Preuße belagert und zum Deil zerstört worde.

Im 18. Johrhundert sin zwei vo de hüttige Sehenswürdigkeite baut worre, nämlig de Zwinger (1709-1728) und d Frauekirch (1726-1734).

Im 19. Joorhundert[ändere | Quälltäxt bearbeite]

1806 isch s durch de Napoleon I. Hauptstadt vom Königrych Sachse worre. D Völkerschlacht vo Leipzig 1813 und anderi Kämpf zwüsche de Franzose, wo Sachse mit ene verbundet gsi isch, und de Allierte häi im Groossruum vo Dreschde stattgfunde. Noch de Märzrevolutione 1849 hät de Mai-Uffstand d Stadt in Mitlydeschaft zoge. Wäge de Industrialisierig isch d Ywohnerzahl gwachse.

Under dr Weimarer Republik[ändere | Quälltäxt bearbeite]

1918 isch Dreschde zum erschte Mol Hauptstadt vo me Freistaat Sachse worde. D Stadt het zu de zää grösste Stedt in Dütschland ghöört und isch e kulturells und wirtschaftligs Zentrum vo dr Weimarer Republik gsi. 1919 isch d Dresdner Sezession gründet worde, wo dr Otto Dix d bekanntiste Mitgliid von ere gsi isch. 1925 isch d Palucca-Schuel Dresde gründet worde, e bedütendi Schuel für die Darstellendi Kunst. Die Sächsischi Staatsopere isch eini vo de grosse Bühne gsi, wo vili Uruffüerige stattgfunde häi.

Im Zweite Wältchrieg[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Im Zweite Wältchrieg isch d'Stadt am 13. Hornung/Februar 1945 mit Phosphorbomben ahgriffe worre. Die änglischi Luftwaffe het in zwei Angriffswalle z'erscht um ca. 22:00 Sprengbombe ihg'setzt und no genau 3 Stunde speter um ca. 01:00 noch Brandbombe abgworfa. Des isch genau kalkuliert g'si um e Fiersturm üs z'leesa. d'Sprengbomba hänt z'erscht d'Dächer gesprengt so dass d'Hiser offe g'se sin, und nô hänt d'Brandbombe e leichts Spiel g'hätt und durch d'Vorhäng, Möbel etc. d'Hiser schnell in Brand g'setzt, so dass e Fiersturm üssa kumme isch.

D Stadt, wo total unverteidigt g'se isch (ke Luftabwehr meh do) und wo mit ca. 500.000 Flechtlinga üs'm ditsche Oschte wie z.b. Schlesie ieberfillt g'se isch (zumeischt Wiewer, Kender und alti Litt), isch uf er'e Fläch fu 15 km² total zersteert worra. d'r Britische Premierminischter Churchill, wo d'Angriff het b'fohla, het si e baar Wuche spater defu dischtanziert (Memorandum vom März 1945). die Frag ob as si um'e Kriegsverbreche handelt, isch wisseschoftli umstretta. d'Zahl fu de Opfer isch ebenso umstretta. Fakt isch, dass Zivilischte s'Zehl g'se isch und dass uff d'Militär-Ihrechtunge wie d'Kaserne im Militärkomplex "Alberstadt" niemals g'zehlt worra isch (se lag üsserhalb fum'e Zehlgebiet), und so hent d'Kaserne au fascht nix abbekumme. Se wird hit noch als Bundeswehr-Kaserne g'nutzt.

In dr DDR[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Under de DDR isch d Stadt in em'e ganz andri Baustil uffbaut worre. D'r kommunistischi DDR-Diktator Walter Ulbricht het e "Sozialistisch Stadt" böje welle, und het vili Sehenswürdigkeite abgrisse, da ja fer d'Kommunischte d Keriche und Paläschte "ideologischi Gegner" sin g'se; Ulbricht het die Sophienkerich, die Grosse Meissner Stroos, s'Albert-Theater und andri güet erhalteni historischi Böiwerk abrisse losse, obwohl se noch fascht intakt gse sin. Fascht die gsamti Innestadt isch nach'em Krieg mit modernistische Betonbleck uffboit worra, üüser e kleins Areal im historische Zentrum. Dort het mer de beriamte Zwinger, de Brühlsche Terrasse und einige andri Gebäude weder uffböit.

Noch dr Wändi[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Nach d'r Wende 1989 het d'r Wiederuffböj fu de Frauenkerich weltwit uffsahn erragt, und um die Kerich herum isch s' Neumarkt Viertel zu em'e grosse Teil wieder uffböjt worra und as wird noch wietersch geböjt. E güeti Website um de Wiederuffböj fu historische Rekonschtruktione aktuell z'beobachte, isch www.neumarkt-dresden.de

In de DDR-Zit isch Dreschde d Hauptstadt vom Bezirk Dreschde gsi; 1990 bi de Widdervereinigung isch si die vo Sachse worde.[5]

Wirtschaft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

In de letschte Johr sin z Dreschde d Umsatzzahle gstyge, glychzitig hät s weniger Arbetslosi ge. Vyli Undernehme sin erwitert worre. Stark entwickelt hän sich Branche wie Mikroelektronik, Kommunikations-, Nano- und Biotechnology. Au d Forschig isch z Dreschde stärcher vertrette wie in de meiste andere Städt vo Dütschland; usserdem fiehrt e Zämmearbet vo Forschig und Industry zu vyl Erfolg. Zur Förderig vo de Wirtschaft und de Undernehme wird d Infrastruktur usbaut, zudem sin d Genehmigungszite schnell. Au die hochi Läbensqualität isch für d Ywohner vo de Stadt e Vordeil.[6]

Sehenswürdigkeite[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dresden-nightpanorama-dri.jpg

Z Dreschde git s diversi Arte vo Sehenswürdigkeite. Zimli bekannt isch sin uff alli Fäll de Zwinger, d Frauekirch und d Semperopere, dezüe kömme vyli anderi Bauwerk und -denkmäler, usserdem git s Kunschtasammlige.

D Altstadt links vo de Elbe isch s historische Zäntrum vo de ganze Stadt. Dört git s Baute uss de Renaissance, em Barock und em 19. Johrhundert z seh. Was im Zweite Wältchrieg zerstört worde isch, hät mer widderuffbaut. D Silhouette vo Dreschde wird starch durch die barocki Frauekirch prägt.
Die meiste Yrichtige wie z.B. e Gmäldegalery oder de friehnere Herrscher ihri Schatzkammre sin entlang de Elbe z finde. In de Mitti vo de Altstadt sin de Sächsisch Landdag, s Roothus und d Ychaufszäntre.[7]

Stadtfiehrer Dreschde zum Abelade (hochdütsch)

Bevölcherig und Dialäkt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De Dreschdner Dialäkt ghört zum Obersächsische. Speziell an sälle Dialäkt sin z.B. s Wort "nu" und de einzigartig Singsang, wo vo vylne als "gmietlich" bezeichnet wird. Wit verbreitet d Meinig, dass d Dreschdner im Allgemeine fründlich zu Bsüecher sin.[8]

E Hörprob zum sächsische Dialekt

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Quelle[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Statistisches Landesamt des Freistaates Sachsen: Bevölkerungsentwicklung
  2. www.dresden.de
  3. Quelle: [1], Stand 31.12.2007
  4. www.dresden.de
  5. www.besuchen-sie-dresden.de/Geschichte
  6. www.dresden.de
  7. www.dresden.de
  8. www.dresden.citysam.de (5. Abschnitt)