München

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Wappe Dütschlandcharte
Wappe vo dr Stadt München
München
Dütschladcharte, Position vo dr Stadt München fürighobe
48.13694444444411.575277777778518Koordinaten: 48° 8′ N, 11° 35′ O
Basisdate
Bundesland: Bayern
Regierigsbezirk: Oberbayern
Höchi: 518 m ü. NHN
Flächi: 310,4 km²
Iiwohner:

1.407.836 (31. Dez. 2013)[1]

Bevölkerigsdichti: 4535 Iiwohner je km²
Poschtleitzahle: 80331–81929
Vorwahl: 089
Kfz-Chennzeiche: M
Gmeischlüssel: 09 1 62 000
Stadtgliderig: 25 Stadtbezirk
Adress vo dr
Stadtverwaltig:
Marienplatz 8
80331 München
Webpräsenz: www.muenchen.de
Oberbürgermeister: Dieter Reiter (SPD)
Lag vo dr Stadt Münche im Freistaat Bayern
Charte

Münche (hd. München, bar. Minga) isch d Hauptstadt vom Bundesland Bayern un mit über 1,3 Millione Iiwohner au d'gröschti Stadt im Freistaat Bayern, d'drittgröschti Stadt in Dytschland un die zwölftgröschti vo dr Europäische Union. D'Stadt isch eines vo d wichtigschte Wirtschafts-, Verkehrs- und Kulturzentre vo dr Bundesrepublik un eini vo dr erfolgrichschte Städt in Europa. Münche isch's Zentrum vo dr Metropolregion Münche mit ca. 2,6 Mio. Iiwohner, Kernstadt vo dr Greater Munich Area mit meh als 6 Millione Iiwohner un Sitz vo dr Verwaltung vom Regierungsbezirk Oberbayern mit ca. 4,3 Mio. Iiwohner.

Geographi[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Münche isch eines vo dr 23 Oberzentre vum Freistaat Bayern. Vo dr Großstädt vo Dytschland isch es die Stadt mit de meischte Lütt uff dr Schadtflächi.

De höggschte Punkt vo dr Stadt isch de Warnberg im Stadtbezirk 19 un isch 597 m über NN, de niedrigscht liet mit 482 m über NN im "nördlichen Schwarzhölzl" im Stadtdeil Feldmoching-Hasenbergl.

D'Isar fließt durchs Stadtgebiet uffere Längi vo 13,7 km vo Südwescht nach Nordoscht. Bechannte Insle im Fluss sin d'Museumsinsle mit m'Dytsche Museum un d'Praterinsel, wo ganz in de Nööchi isch. Wiiter im Umland sin a Huffe Seee, z. B. dr Ammersee, dr Wörthsee oder dr Starnberger See. Anderi Flüss sin d'Würm, wo us m'Starnberger See chunt un durch de Weschte vo Münche fliesst, de Hachinger Bach, wo vo Südoschte bii Perlach in s'Stadtgebiet chunnt un nördlich vo Neuperlach vosickert, un a Huffe Stadtbächli, wo vo d'Isar abzweige. Des sin dr Iis-Bach, dr Auer Mühlbach, wo glii nach m'Ableite us m'Isarkanal als erschte durch de Zoo vo Münche fliesst un de Brunnbach. D'Stadtbäch sin meischt an de Isar a'glegt worde un a baar fliesse au durch d'Innestadt. D'Bäch im Zentrum sin hütt aber meischt in Röhre oder sitt äm Bau vo de S- un U-Bahnlinie drocheglegt worde. Seee im Stadtgebiet sin de Kleinhesseloher See im Englische Garte, dr See im Olympiagelände un dr Lerchenauer, Fasanerie- und Feldmochinger See, alli im Norde vo Münche. Im Süde in de Nööchi vom linke Ufer vo dr Isar liit deHinterbrühler See.

Uusdehnig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

De gesamti Flächi vo dr Stadt Münche isch 31.042,96 Hektar. Münche isch nach Berlin, Hamburg, Köln, Dresden un Breme die flächenmäßig sechstgröschti Großstadt in Dytschland. Vo de 310 km² sin 44,1 % Hüüser un Freifläche, wo dazüe g'hore, 17 % Verkehrs-, 15,9 % Landwirschafts-, 15,4 % Erhohlungsfläche, 4,1 % sin Wald-, 1,3 % Wasserfläche un wiiteri 2,2 % sin anderscht gnutzt. (Stand 31. Dezember 2005)[2]

Bezirk un Nochbergmeinde[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Im Johr 1992 isch d'Stadt noy uffdeilt worde. S'het vorhär 41 Bezirk geh un jetz sin's grad no 25. Die heiße so (alphabetisch sordiert - in Chlammere stöhn d'Nummere vo de Bezirk):

  • Allach-Untermenzing (23)
  • Altstadt-Lehel (1)
  • Aubing-Lochhausen-Langwied (22)
  • Au-Haidhausen (5)
  • Berg am Laim (14)
  • Bogenhausen (13)
  • Feldmoching-Hasenbergl (24)
  • Hadern (20)
  • Laim (25)
  • Ludwigsvorstadt-Isarvorstadt (2)
  • Maxvorstadt (3)
  • Milbertshofen-Am Hart (11)
  • Moosach (10)
  • Neuhausen-Nymphenburg (9)
  • Obergiesing (17)
  • Pasing-Obermenzing (21)
  • Ramersdorf-Perlach (16)
  • Schwabing-Freimann (12)
  • Schwabing-West (4)
  • Schwanthalerhöhe (8)
  • Sendling (6)
  • Sendling-Westpark (7)
  • Thalkirchen-Obersendling- Forstenried-Fürstenried-Solln (19)
  • Trudering-Riem (15)
  • Untergiesing-Harlaching (18).

Zur Ziit entschtoot im Bezirk 22 ä neue Stadtdeil: Freiham.

Die Gmeinde un gmeindefreie Gebiet gränze an d'Stadt Münche aane (sie sin vo Norde här im Uhrzeigersinn uffschriebe):

Landchreis Münche:

  • Oberschleißheim
  • Garching
  • Ismaning
  • Unterföhring
  • Aschheim
  • Feldkirchen
  • Haar
  • Putzbrunn
  • Neubiberg
  • Unterhaching
  • Perlacher Forst
  • Grünwald
  • Pullach
  • Forstenrieder Park
  • Neuried
  • Planegg
  • Gräfelfing

Landchreis Fürschtefældbruck:

  • Germering
  • Puchheim
  • Gröbenzell


Landchreis Dachau:

  • Karlsfeld

Klima[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D'Stadt Münche liit do, wo s'feuchte atlantische un s'drochene Kontinentalklima zämme chömme. Was au no s'Wätter ussmacht sin d'Alpe un d'Donau, wo mitteleuropäischi un regionali Wättascheide sin. Wäge dämm ändert sich s'Wätter ziemli oft. Dr Föhn bringt ussm Süde s'ganze Johr über warmi, drocheni Luft nach Münche. Wenns Föhn het, cha me ziemli wiit lüege – un s'het au de bechannt bayrisch-blaue Himml – wo me au d'Bayrischi Alpe ganz düütlich seh cha. In Nymphenburg het dr Dyschte Wätterdienscht die bis hüüt högschti Temeratur vo 35,8 Grad Celsius gmässe. Münche liit in dr Gegend wo am meischte Gwitter sin un het so mängi Wulkebrüch miterläbt. Am 12. Juli 1984 isch sogar a Hagel-Unwätter zii, wo umgrächnet 1,5 Mrd. Euro Schäde gmacht het. Münche het au meischte Schnee vo dr dytsche Großstädt, es isch halt au rächt nooch züe de Alpe.

S'isch mit Statistike feschtgschetllt worde, dass im Süddeil vo de Stadt d'Sunne am längschte schiint. Dr nördlich Deil het meh Nääbel. Dr weschtlich isch drochener als wie de öschtlich. Des liit hauptsächlich am Höheunterschied vo dr Stadt, wo s' ä entsprechends Kleiklima giit. Au d'Trennung in vo dr Stadt in Oscht-Wescht durch d'Isar macht des uus.

Bevölkerig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Entwicklig vo de Iiwohner[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Im Johr 1700 hets grad amol 24.000 Iiwohner cha un fascht alli 30 Johr isch d'Zahl vo de Iiwohner vrdopplt worde. 1852 isch d'Iiwohnerahl vo dr Stadt meh als 100.000 worde un deswäge isch si zur Großstadt worde. 1883 hän 250.000 Lüüt z'Münche gläbt un bis 1901 sins 500.000 gsi. Do isch Münche die drittgröschti Stadt im Dysche Riich gsi, numme Berlin un Hamburg hän mee Iiwohner cha. Im Johr 1933 isch Bevölkerig uff 840.000 aagschdiege un 1957 sins meh als a Million Lüüt gsi.

Am Änd vum Johr 2006 het d'Stadt Münche 1,326 Mio. Iiwohner cha un isch de Iiwohner noch die drittgröschti Stadt vo Dytschland gsi. Im Septämber 2006 hets bis hütt am meischte Iiwohner cha. In de 1970er Johr hän si d Zweitwohnsitz no mitzellt, un do sin si also uff ungfähr 1,45 Mio cho. Im Oktober 2006 hän in d'Stadt 5,6 % vo d Lüüt kei Arbet cha. Ändi 2005 hän 23,3 % Ussländer (300.129) z'Münche läbt. Am meischte sins Türke (43.309), Kroate (24.866), Serbe (24.439), Griiche (22.486), Öschtariicha (21.411) un Idalijena (20.847) gsi. 37 % vo de Ussländer chömme us EU-Länder.

In dr Metropolregion Münche läbe 2,6 Mio. Lüüt. Um in d'Region Münche mit de angränzende Lanchreis un de Oberzentre Augschburg, Ingolstadt, Landshüet un Rosehaim sin güet 80 % vo de Pändler zum schaffe underwägs. S'wohne dört 4,65 Mio. Lüüt (ca. 37 % vo de Bevölkerig vo Bayern). S' sin au 40 % vo de sozialvrsicherungspflichtige Arbetsplätz in dr Region aagsiidlt. Im Chern vom Berych wird ungfähr 45 % vo de im BIP gmässene Wirtschaftsleischtig vo Bayern g'schaffe.

Religione[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Oberbayern isch wie dr ganz südbayerisch Raum sit jee här vor allem katholisch. Do isch au dr Sitz vum Erzbistum Münche und Freising. Ändi 2005 sin 39,5 % vo de Iiwohner katolisch, 14,2 % evangelisch un ca. 46 % hän a anderi Chonfession odr Religion oder sin ooni Religion gsi.[3]

Dr zwoite Ökumenische Chilchedag isch vum 12. bis 16. Mai 2010 z'Münche.

Münche het au a jüdischi Gmei mit ca. 9.700 Lüüt, wo die meischte us m Oschte vo Europa herchömme (Ukraine un Russland). S git au a chleini liberal-jüdische Gmei.

Sehenswürdigkeite[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Hofbräuhuus: Es riisigs Restaurant wo a spitze Täg tuusigi vo Liter Bier und Radler, hunderti vo Wiiswürscht und Brezeln verkauft werded.
  • Marienplatz: De grossi bekannti Platz im Herze vo München mitem Rothus und em berühmti Gloggespil.
  • Olympia-Park: Mitem Olympia-Stadion, em Olympia-Park und vor allem mitem Olypmia-Turm e bsundrigi Sehenswürdigkeit. Me chan im Drehrestaurant über ganz München luege und es Rock-Museum bsueche. s'Stadion isch jedoch im 2005 vo de Allianz-Arena abglöst worde.
  • Allianz-Arena: s'Neue reine Fuessballstadion vo Münche. Es fasst 66'000 Zueschauer und isch für de FC Bayern München und für 1860 München baut worde.
  • Dallmayr: Verchauf vum Kaffi Dallmayr Prodomo un viils meh. E bliebts Ziil für Fiinschmäcker un Gnießer.
  • Englische Garte: De gröschti grüeni Park inere Stadt drin vo ganz Europa. Inklusive emne Bach und sehr vielne Weg und Ligewise. Au de Chinesischi Turm innerhalb vom Park isch sehenswert.
  • BWM-Niiderlassig: De Durm vum „BMW-Vierzylinder“ stoht in de Nööchi vum Olympiadurm un cha bsunders vu sällem uss bewundert werre. Es isch wie de Olympiadurm e seheswärts Bispiil für moderni Architektur z Münche.

Bilder[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Quelle[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Bayerisches Landesamt für Statistik – Tabelle 12411-001: Fortschreibung des Beölkerungsstandes: Bevölkerung: Gemeinden, Stichtage (letzten 6)
  2. Statistisches Taschenbuch München 2006
  3. PDF vom Statisitschem Amt München "Die Bevölkerung in den Stadtbezirken nach ausgewählten Konfessionen am 31.12.2005"


Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „München“ vu de dütsche Wikipedia.

E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde.