Gemeinden der Schweiz

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Dialäkt: Züridütsch (See)

D Gmeinde vo dr Schwiiz sind sit em Mittelalter historisch gwachseni Gebilde vo underschidlicher Flächi und Bevölkerigszahl. De Artikel befasst sich hauptsächlich mit de sogenannte politische Gmeinde. Für wiitere Gmeindsarte i de Schwiiz lueg ebefalls i säbem Artikel.

Autonomii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Gmeindsautonomii umfasst alli Bereich, wo dur de Bund und Kantön nöd abschlüüssend greglet sind.

D Selbstschtändigkeit isch viile Gmeinde sehr wichtig. Für de Schwiizer Historiker Prof. Adolf Gasser (1903-1985) chann nur dasjenige Schtaatswese demokratisch gnännt werde, wo dr Bürger e inneri Bindig zur Gmeind hät und wo mit dem Fundament vo unde nach obe wachst und dur das d Idee vo dr Selbschtverwaltig i dr Gmeindsfreiheit repräsentiert isch.

Drum exischtiered au no 2'740 politischi Gmeinde (Schtand Januar 2006; 18 Gmeinde verschwinded us de Aazahl Leerwohnigszellig BfS vom Juni 2005).

Usserdem gits viili wiiteri als "Gmeinde" bezeichneti Körperschafte, wo über keis Territorium verfüeged, jedoch en beschtimmte öffentliche Zweck erfülled (z.B. Betriibe vonere Wasserversorgig, ere Schuelorganisation, etc.). Dezue zelled insbsunderi Schuelgmeinde, aber au Zivigmeinde und Ortsgmeinde.

Gmeindsfusione[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Trotzdem gsehnd sich viili chliineri Gmeinde zwunge, Fusionsprojekt mit ihrne Nachbere is Aug z fasse. Gründ defür sind: funktionells Zämewachse vo de Sidligsgebiet, Komplexität vo de Uufgaabe/Überforderig vo de Behörde vo Chliigmeinde, Nachwuchsmangel für Gmeindsbehörde, mangelnds politischs Gwicht im Kanton, us Sicht vo einige Experte au di suboptimali Grössi (Aazahl Iiwohner) per se. Anderi Experte und Schtudie wiised jedoch druf hii, dass d Grössi elei nöd uusschlaggebend isch. Chliineri Gmeinde händ viilfach e effizienti, choschtegünschtigi und bürgernahi Verwaltig (Milizsyschtem) und ihri Finanze besser im Griff.

Grosszügigi Subventione siitens vo de Kantonsregierige, ja eigentlichi Fusionsprojekt (wie i de Kantön Freiburg/Fribourg und Ticino/Tessin) sind en zuesätzliche Aaschtoss für Gmeindsfusione. lueg au: Gmeindsfusione i dr Schwiiz

Am 7. Mai 2006 hät d Glarner Landsgmeind überraschend e Reduktion vo bisher 27 uf ganzi drei Gmeinde ufs Jahr 2011 beschlosse. Dr Aatrag vo dr Regierig hät e Reduktion uf zehn Gmeinde vorgseeh ghaa. Das isch somit di radikalschti Gmeindsfusion bisher. Wil e grossi Minderheit gegä die Gemindsfusione argumentiert hätt, hät's im November 2007 ä usserordentlichi Landsgemind gäh, wo sich nochemal mit der Sach usenandergsetzt hätt. Bie dere Abstimmig isch aber klar gworde, das die Glarner die Gemindsfusion wänd.

Entwicklig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dur d Gmeindsfusione ninnt d Aazahl vo de politische Gmeinde i dr Schwiiz schtändig wiiter ab (Zahle per 1. Januar):

2014 2013 2012 2011 2010
2'408 2'495 2'551 2'596
2009 2008 2007 2006 2005 2004 2003 2002 2001 2000
2'636 2'715 2'721 2'740 2'758 2'815 2'842 2'865 2'880 2'896
1999 1998 1997 1996 1995 1994 1993 1992 1991 1990
2'903 2'915 2'929 2'940 2'975 3'013 3'015 3'017 3'018 3'021


1990 1985 1980 1975 1970 1965 1960
3'021 3'022 3'029 3'050 3'074 3'085 3'095

Aazahl vo de Gmeinde i de Kantön[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Stand per 1. Mai 2013
Kanton Aazahl
Gmeinde
Wappen Aargau matt.svg Aargou 216
Wappen Appenzell Ausserrhoden matt.svg Appezäll Osserode 20
Wappen Appenzell Innerrhoden matt.svg Appezöll Inneroode 6
Coat of arms of Kanton Basel-Landschaft.svg Baselbiät 86
Wappen Basel-Stadt matt.svg Basel-Stadt 3
Wappen Bern matt.svg Bärn 379
Wappen Freiburg matt.svg Frybùrg 164
Wappen Genf matt.svg Gänf 45
Wappen Glarus matt.svg Glaris 3
Wappen Graubünden matt.svg Graubünda 158
Wappen Jura matt.svg Jura 57
Wappen Luzern matt.svg Lozärn 83
Wappen Neuenburg matt.svg Nöieburg 37
Wappen Nidwalden matt.svg Nidwaudä 11
Wappen Obwalden matt.svg Obwaldä 7
Wappen Schaffhausen matt.svg Schaffhuuse 26
Wappen des Kantons Schwyz.svg Schwyz 30
Wappen Solothurn matt.svg Soledurn 118
Coat of arms of canton of St. Gallen.svg Sanggale 77
Wappen Tessin matt.svg Tessin 135
Wappen Thurgau matt.svg Thurgau 80
Wappen Uri matt.svg Uri 20
Wappen Waadt matt.svg Waadt 318
Wappen Wallis matt.svg Wallis 135
Wappen Zug matt.svg Zoog 11
Wappen Zürich matt.svg Züri 171
S Eidgenössische Wappe Schwizerischi Eidgenosseschaft 2396

Grösseklasse[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Di gröschte Gmeinde sind d Schtädt Zürich, Genf, Basel, Bern und Lausanne. Mit ere Bevölkerig vo meeh als 100'000 Persone gelted si als Grossschtädt. Winterthur, St. Gallen und Luzern händ meeh als 50'000 Iiwohner.

Wiiteri 113 Gmeinde wiised meeh als 10'000 Iiwohner uuf und gelted demit schtatistisch als Schtadt. Mängi bezeichned sich aber wiiterhii als "Gmeind" (Bsp.: Schtäfa im Kanton Züri). Hingäge gits au Schtädtli mit altem Schtadtrecht aber wiit under 10'000 Iiwohner, wo schtolz sind, sich "Schtadt" nenne z dörfe. (Biischpiil: Eglisau, Kaiserschtuel, Bischofszell, Sempach oder Fürschtenau). Lueg au Lischte vo de Schtädt i dr Schwiiz.

Dass d Schwiiz au chliinschti Gmeinde uufwiist, zeiged verschiedeni Parameter:

  • dr Median betreit 960 Iiwohner (Zahle Endi 2004 nach BfS ESPOP) (d.h. mer hät alli Gmeinde dr Grössi naa sortiert. 50 % lieged über, di anderi Hälfte under dem Wert),
  • dr Durchschnitt hingäge isch 2'672 Iiwohner (Zahle Endi 2004 nach BfS ESPOP) (d.h. rein rechnerischi Grössi: Gsamti Iiwohnerzahl vo allne Gmeinde teilt dur d Aazahl Gmeinde)

50 % vo de Gmeinde wiised also e Bevölkerigszahl under 960 Persone uuf. Es verwunderet daher nöd, wänn mer 120 Gmeinde (4,3 %) mit 100 Iiwohner und drunder zellt hät (chliinschti Gmeind isch Endi 2004 Corippo mit 17 Iiwohner).

Grösseklasse chönnd au nach dr Gemeindsflächi bildet werde. Di gröschti Gmeind vo dr Schwiiz isch Bagnes im Kanton Wallis mit 282,55 km², di chliinschte sind mit je 0,32 km² d Gmeinde Rivaz im Kanton Waadt und Kaiserschtuel im Kanton Aargau. Zwüsched dr Meereshöchi und dr Flächi gits en klare Zämehang - je höcher glege deschto grösser werded d Gmeindsflächene. Am meischte chliini Gmeinde gits im Südtessin.

Übersicht vo de gröschte und chlinschte Gmeinde vo de Schwiz[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Zahle am 31. Dezember 2004 gmäss ESPOP, dr Nachfüehrig vo de Bevölkerigszahle vo dr Eidgenössische Volkszellig 2000 durs Bundesamt für Schtatistik. D Zahle vo de Iiwohner chan sich sither starch veränderet ha und gwüssi chlini Gmainde händ underdesse mit Nochbergmeinde fusioniert (f = fusioniert im Johr xy).

Di gröschte Gmeinde:

Rang Gmeind Kanton Iiwohnerzahl Agglomeration (2000)
1. Züri ZH 345'236 1'080'728
2. Genève GE 178'487 471'314
3. Basel BS 164'964 479'308
4. Bern BE 122'304 349'096
5. Lausanne VD 117'389 311'441
6. Winterthur ZH 92'818 123'416
7. St. Gallen SG 70'533 146'385
8. Luzern LU 57'501 196'550
9. Lugano TI 48'865 120'800
10. Biel/Bienne BE 48'642 88'896
11. Thun BE 41'000 89'522
12. Köniz BE 37'067 -
13. La Chaux-de-Fonds NE 36'888 47'545
14. Schaffhuuse SH 33'611 61'399
15. Fribourg FR 32'988 94'867
16. Chur GR 32'434 66'235
17. Neuchâtel NE 31'968 77'832
18. Vernier GE 29'930 -
19. Uschter ZH 29'463 -
20. Sion VS 28'046 52'226

Di chliinschte Gmeinde:

Rang Gmeind Kanton Iiwohnerzahl
1. Corippo TI 17
2. Martisberg (f 2014) VS 24
2. Portein (f 2010) GR 24
4. Mulegns GR 25
5. Bischter VS 27
6. Clugin (f 2009) GR 29
6. Goumoens-le-Jux (f 2011) VD 29
8. Montfavergier (f 2009) JU 34
9. Gresso TI 35
10. Monible BE 36
11. Cauco GR 38
11. Indemini (f 2010) TI 38
11. St. Martin GR 38
14. Calpiogna (f 2012) TI 39
14. Innerferrera (f 2008) GR 39
14. Le Peuchapatte (f 2009) JU 39
14. Romairon (f 2011) VD 39
14. Selma GR 39
19. Ghirone (f 2006) TI 40
19. Vaugondry (f 2011) VD 40

Gmeinde nach Kantön[ändere | Quälltäxt bearbeite]


Lueg au[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]