Hochrhy

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Zur Navigation springen Zur Suche springen
Charte vom Hochrhy

Der Hochrhy isch der Abschnidd vum Rhy vum Bodesee öber Schaffuuse bis uf Basel.

Geografy[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Geografisch gseh meint mer mit em Begriff Hochrhy

1. de Fluss, wa Dütschland und d Schwiz trännt

2. d Flussregion vom Bodesee bis Basel

Aafangè duèt dè Hochrhy am ändi vum Undersee bi Stròmkilometer 25,4 bi dè Rhybrugg vo Staa, uffhörè duèt er bi dè Mittlerè Basler Brugg bi Stròmkilometer 166,6. Dotal isch dè Hochrhy also 141,2 km lang.

der Rhyfall und s Schloss Lauffe

Vum Bodesee fliesst dr Rhy zerscht westwärts bis uf Schaffuuse, woner Rank macht gäge Süüde. Bi Lauuffe und Nöühuuse goot er über de Rhyfall abb und fliesst denn im ene ängge Taal i grosse Kurve wyter gäge Süüde bis ad Töössegg, woner wider em Weschte zue goot. Uf der rächte Syte het er jetz s grosse Bärggebiet vom Schwarzwald. Der Rhy lauft denn der Nordsyte vom Schwiizer Jura noo, und er wird immer wie breiter, will do grossi Näbeflüss zuenem chöme. Bi Ettikon und Choblez isch d Stromschnelle vom Middlere Lauffe, und wyter unde, bi Lauffeburg, isch wider e grosse Wasserfall gsi, der alt Lauffe, wo jetz wägem Wasserchraftwärch Lauffeburg nümme z gseh isch. Em Aargau und em Baselbiet noo fliesst der Rhy derno bis uf Basel, won er nôch Norde dräit: der nöggscht Flussabschnidd unden a Basel isch der Oberrhy.

der Lauffe vo Lauffeburg, wien er früener gsi isch

Folgendi Regione hän Adeil am Hochrhy:

Naturschutz[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Am Hochrhy sind bedüütendi Naturlandschafte erhalte. Es het e ganzi Reie vo Naturschutzpiet uf beide Syte vom Fluss.

Do und dört sind no Stück vo de Auelandschaften am Fluss erhalte. Es grosses Schutzpiet isch das vom «Chly Rhy» bi Riete.

Chraftwärch[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Im Fluss entlang sin vyli Wasserchraftwerch baut worre, wo für d Industry wichtig sin. Säll chunnt vom große Gfälle, wo d Schifffahrt uff em Hochrhy erschwert. Bi Staa isch der Fluss uf der Höchi vo 395 Meter über Meer; z Basel unde isch er bi 245 Meter, das bedüütet, ass er uf sim Wääg hundertfüfzg Meter abecho isch, das isch doch zimli vill für en Flussabschnidd vo dere Lengi, und drum isch der Hochrhy in es baar Teil en rächt en wildw Fluss, oder er isch es wengischtens früener gsi, wo’s no keini grosse Chraftwärch ggää het.

s Chraftwärch Eglisau

Die grosse Wasserwärch am Hochrhy sind die doo: s Chraftwärch Rhynou, s Chraftwärch Eglisau-Glafttfälde, s Chraftwärch Reckinge, s Chraftwärch Albrugg-Doogere, s Wärch Lauffeburg, s Rhychraftwärch Säkinge, s Chraftwärch Rhyburg-Schwörstadt, s Alte Wasserchraftwärch vo Rhyfälde, s nöie Chraftwärch Rhyfälde, s Wärch Augscht-Wyyle und s Chraftwärch Birsfälde

Vercheer[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Über de Fluss het’s e längi Reie vo grosse Stroossebrugge und au es baar Ysebaanbrugge. E ganz e nöji Brugg isch d Hochrhybrugg bi Lauffeburg, wo der Vercheer vo der alt Lauffebrugg z Lauffeburg wägggnoo het. En Übersicht vo dene Bouwärch gitt d Lischte vo de Rhybrugge. Au bi de meischte Chraftwärch chamer über de Fluss goo, bim Chraftwärch Albrugg-Doogere isch no en schmali Betonbrugg nume für Fuessgänger und Welofahrer, s |Rhybrüggle Albrugg, und a teil Oort sind no hüt chlyni Fäärene.

Teils sind die hischtorische Brugge als Boudänkmol gschützt so wie die grossi alti Holzbrugg vo Säckinge.

Em Hochrhy noo goot d D Hochrhybahn uff der Ysebahnstrecki vo Basel uff Konschtanz. Sie isch vo dè Großherzoglich Badischi Staats-Ysebahne als Teil der Badischi Hauptbahn erbaut worre, wo em Rhy noo uffwärts vo Monnem bis Konschtanz goot. Uff der Schwiizer Syte isch nume en Ysebaanlinie vo Basel über Choblez uf Eglisau.

der Rhyhafe vo Birsfälde

D Schifffahrt uf em Hochrrhy goot nume vom Bodesee bis uf Schaffuuse aben und vo Basel bis uf Rhyfälde ufe. Bi Birsfälde sind grossi Handelshääfe.

Ufem Platz vo der ehemolige Zimäntfabrigg vo Melike im Aargau isch a der Rhystrooss en Umschlagplatz für Kontäiner und anderi Transportmiddel ygrichtet, s «Hochrhy-Terminal».[1]

Am Fluss chame uf Wanderwääg und Welowääg s Taal uuf und ab goot.[2] Zwüsche Säckinge und Lauffeburg git’s all Joor d Verastaltig füre Langdsamvercheer «slowUp Hochrhy».[3]

Zueflüss[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Vo Süde münde folgendi grössere Flüss in de Hochrhy:

Vo Norde isch d Wuete de gröschti Zuefluss; vom Südschwarzwald obbè abbè chömmèd ußerdèmm, d Steina, d Schlüècht, d Alb, d Murg un d Weera. D nördliche Flüss entwässerèt alli mitnand s Fäldbärg-Massyv.

Chlyneri Näbeflüss sind d Biber, d Durach, der Geisslibach usem Zürcher Wyland, d Glatt, d Sissle, der Meelibach, der Magdenerbach und d Ergolz.

s Stedtli Staa am Rhy

Stedt[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Em Fluss noo stoot e ganzi Reihe vo alte Stedt:

s Chlooschter Rhinau am Hochrhy

Organisazione[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Hochrhykommission hät s Zyl, d Zämmearbet vo de Regione nördlig und südlig vom Rhy z fördre. Des goht sie durch d Betreuig vo verschydene Projekt a. Vo de Gründig (1997) bis 2006 hän numme Bade-Württeberg und de Kanton Aargau de Kommission aghört, sit 2006 ghört aber au de Kanton Schaffhuse dezüe.

Wie d Hochrhykommission hät sich au d Agentur Hochrhy AHR de Zämmearbet vo allne Regione am Hochrhy gwidmet. Züe-n-re ghöre d Kantön Aargau, Schaffhuse, s Land Bade-Württeberg, d EU und d Schwiz als ganzes. D AHR soll d Identifikation und d Wahrnehmig vom gmeinsame Grenzland am Hochrhy gege inne und usse stärke.

D AHR understützt zum Bispyl

  • Begegnigsaläss uff beide Site vo de Gränze
  • Projekt, Verastaltige und Veröffentlichige uff beide Site vo de Gränze
  • Netzwerkarbet im Ruum und drüber use.
s Hochrhymuseum im Schloss Schönau

Kultur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Z Säckingen isch im Schloss Schönau s Hochrhymuseum ygrichtet.

Bi Rhynau isch sid em Middelalter s Chlooschter Rhinau gsi.

Uff der Hirsebreifahrt chöme d Zürcher au übere Hochrhy.

Lueg au[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Hochrhy – Sammlig vo Multimediadateie

Fuessnoote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Website vom Hochrhy-Terminal
  2. Der Hochrhein uf schweizmobil.ch
  3. Website vom slowUp Hochrhy