Rhyfälde AG

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Zur Navigation springen Zur Suche springen
S AG im Lemma isch s offiziell Chürzel vom Kanton Aargau und wird bruucht, zum Verwächslige mit Yträäg vom Name Rhyfälde vermyde, wo öppis anders meined.
Rhyfälde
Wappe vo Rhyfälde
Basisdate
Staat: Schwiiz
Kanton: Aargau (AG)
Bezirk: Rheinfelden
BFS-Nr.: 4258i1f3f4
Poschtleitzahl: 4310
UN/LOCODE: CH RFD
Koordinate: 626889 / 26711147.5541647.795848274Koordinaten: 47° 33′ 15″ N, 7° 47′ 45″ O; CH1903: 626889 / 267111
Höchi: 274 m ü. M.
Flächi: 16.12 km²
Iiwohner: i13'360 (31. Dezämber 2017)[1]
Website: www.rheinfelden.ch
Luftaasicht vo de Altstadt

Luftaasicht vo de Altstadt

Charte
DütschlandKanton Basel-LandschaftKanton SolothurnKanton SolothurnKanton Basel-StadtBezirk AarauBezirk LaufeburgHellikeKaiseraugstMagdeMöhliMumpfObermumpfOlsbärgOlsbärgRhiifäldeSchupfertSteiWallbachWägestetteZeinigeZuzgeCharte vo Rhyfälde
Iber des Bild
w
Dialäkt: Aargauerdüütsch

Rhyfälde ([ˈɾiːfældə]; hochdüütsch: Rheinfelden) isch ä Stadt und dr Hauptort vom glichnamige Bezirk sowie ä politischi Gmeind vom Kanton Aargau i dr Schwiiz. Si lit am Rhy an dr Grenze zu Dütschland, im Weschte vom Fricktal. Rhyfälde isch geschichtlich, wirtschaftlich und gsellschaftlich äng mit dr Stadt Badisch Rhyfälde uf de andere Rhysite verbunde.

Geografii[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Altstadt vo Rhyfälde lit am linke Ufer vom Rhy. Dr Rhy wird durch s Inseli, ä rund 150 Meter lange Felschopf, i zwei Ärm ufdeilt, en schmale bi dr Stadt zue und dr breiter uf dr änere Syte. D Rhyschiff chönnte vo dr Nordsee bis uf Rhyfälde fahre.

D Flächi vo de Gmeind hed 1612 Hektare; vo dene sin 804 Hektare bewaldet und 309 Hektare überbout. Dr höchschti Punkt befindet sich uf 419 Metern uf em "Berg", die tiefschti Stell lit uf 270 Meter am Rhy.

D Nochbergmeinde vo Rhyfälde in dr Schwyz sind Kaiseraugst im Weschte, Olschberg im Südweschte, Magde im Süde und Möhli im Oschte. Im Norde grenzt Rhyfälde a die dütschi Schwöschterstadt Badisch Rhyfälde. Die beide Gmeinde sin dure Rhy trennt, aber mit ere schöne Betonbrugg vom Robert Maillart verbunde.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Gegend um Rhyfälde isch scho vor öppe 10'000 Joor besidlet gsi. Zu dere Zyt hän Mensche in dr Ermitage gläbt, das isch e chlini, natürlechi Höhli. Vor über 2'000 Joor isch i der Nöchi, im hütige Augst, d Römerstadt vo Augusta Raurica gründet worde, die erschti römischi Sidlig in de Schwyz.

I dr zweite Hälfti vom 10. Joorhundert, unter de Burgunder, isch uf em Inseli im Rhy e Burg bout worde. Me het si Stei oder Stei vo Rhyfälde gnennt; es isch dr Sitz gsi vo dr Familie vo de Grafe vo Rhyfälde. Hüt gseht me nüt me dervo. Näbe der Burg isch Rhyfälde zun ere Handelssidlig worde, wo vom Zähringer Konrad I. zur Stadt erhobe worden isch. Do dermit isch Rhyfälde die ältischti Schwyzer Zähringerstadt und die ältischti Stadt vom Kanton Aargau überhaupt. Die erschti Rhybrugg vom Inseli uf die rächti Syte vom Fluss het Rhyfälde im Joor 1150 bout. Dank dere Brugg isch d Lag vo der Stadt immer wichtiger worde.

Sid 1125 isch Rhyfälde e freii Riichsstadt gsi bis 1330, wo si a d Habsburger gfalle isch. 1446 isch denn d Burg Stei vo de Basler, de Bärner und de Soledurner zerstört worde. 1449 het d Stadt aber scho wider de Habsburger ghört. Das aber nur bis 1468, denne hän d Habsburger s ganze Fricktal an Burgund verpfändet. Au das isch nid lang eso bliibe: Wo d Eidgenosse d Burgunder gschlage hän, isch Rhyfälde 1477 wider öschdrichisch worde.

Wirtschaft[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Z Rhyfälde stoot d Brouerei Fäldschlössli, wo ane 1876 gründet worden isch.

1898 het am Rhy s Wasserchraftwärch Rhyfälde dr Betriib uufgnoo.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Rhyfälde – Sammlig vo Multimediadateie

Fuessnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Ständige und nichtständige Wohnbevölkerung nach Jahr, Kanton, Bezirk, Gemeinde, Bevölkerungstyp und Geschlecht (Ständige Wohnbevölkerung). In: bfs.admin.ch. Bundesamt für Statistik (BFS), 2018-08-31. Abgrüeft am 2018-09-30.