Uganda

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Republic of Uganda (englisch)

Jamhuri ya Uganda (Suaheli)
Republik Uganda

{{{ARTIKEL-FLAGGE}}}
{{{ARTIKEL-WAPPEN}}}
Wahlspruch: For God and My Country

(englisch für „Für Gott und mi Land“)

Amtsschpraach Englisch, Suaheli, Luganda
Hauptschtadt Kampala
Schtaatsform Präsidialrepublik
Schtaatsoberhaupt Präsident Yoweri Kaguta Museveni
Regierigschef Apolo Nsibambi
Flächi 241.040 (Quelle: Weltbank: World Development indicators Database, April 2007) km²
Iiwohnerzahl 28,9 Mio (Quelle: UNDP: Human Development Report 2007/2008)
Bevölkerigsdichti 113 Iiwohner pro km²
BIP/Iiwohner 300 US-$ (Quelle: Weltbank: World Development indicators Database, April 2007)
Währig Uganda-Schilling
Unabhängigkeit 9. Oktober 1962
Nationalhymne Oh Uganda, Land of Beauty
Ziitzone UTC+3
Kfz-Kennzeiche EAU
Internet-TLD .ug
Vorwahl +256
LocationUganda.svg
Uganda map de.png

Uganda (Dütsch: [uˈganda]; Änglisch: [jʊˈgændə]) lit z Ostafrika und gränzt im Norde an dr Sudan, im Oste an Kenia, im Süde an Tansania, im Südweste an Ruanda und im Weste an die Demokratischi Republik Kongo. D Gränze mit Kenia und Tansania befindet sich zum Teil in dr Mitti vom Viktoriasee.

Im Vergliich zu andere ostafrikanische Staate isch Uganda riich an fruchtbare Böde und isch dorum vom Winston Churchill as „Perle vo Afrika“ bezeichnet worde. Wäge der lange Ziit, wo Diktature gherrscht hai, und wägem Bürgerchrieg vo 1966 bis 1986 und der Unterstützig vo Bürgerchriegsgruppe in Nochberländer dänggt mä im allgemeine nüme an das. Der Süde vom Land wird hützudag widr vo Touriste bsuecht, in de nördlige Gränzprovinze si aber immer no d Reisewarnige vo de usländische Verträtige, au wenn s sit 1999 keini Übergriff uf Usländer me ge het.

Geografi[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Uganda isch vu See, em Wysse Nil (do: Viktoria-Nil un Albert-Nil), Urwälder un Savanne bregt. Im Side vum Land verlauft dr Äquator. Dr diefscht Punkt z Uganda isch dr Unterlauf vum Albert-Nil uf 610 m iber em Meeresspiegel. Dr Margherita Peak (au Mount Stanley) im Ruwenzori-Gebirg isch mit 5.110 m dr hegscht Punkt. D Gsamtflechi vum Land umfasst 241.038 Quadratkilometer, 199.710 Quadratkilometer dodervu sin Landflechi, 36.330 Quadratkilometer Wasserflechine.

Wichtigi Rohstoff vum Land sin Chupfer, Kobalt, Chalchstai, Nickel un Staisalz. Wasserchraft un dr landwirtschaftlig nutzbar Bode sin wyteri Ressource. Anne 2009 sin z Uganda großi Vorchuu vu El un Ärdgas entdeckt wore. Di gsicherete Resärve lieg bi zmindescht 700 Mio. Barrel El.[1]

Klima[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Uf s tropisch Klima im Side un in dr Mitti vum Land wirkt sich uus, dass Uganda zum greschte Dail uf eme Platoo um 1.000 m iber em Meeresspiegel lyt. S Klima isch tropisch-warm, aber dur d Hechelag abgchielt. Wäge däm isch s nit ibermäßig haiß un au nit bsundersch chalt. D Tämperature schwanke zwische 25 un 30 °C am Dag, znacht sin s zmaischt um 17 °C. D Extremwärt lige zwische 10 un 35 °C. D Niderschleg (1000–1500 mm) sin friejer uf s ganz Johr verdailt gsii, s het nume zwoo druckeni Periode (Dezämber bis Februar un Juni bis Augschte) ghaa. Mittlerwyli git s z Uganda vor allem im Norde Regione, wu s johrelang nit rägnet, derwylscht dr Räscht vum friejer tropisch fychte Land allmeh vum Monsun bregt wird un hite nume no ai Rägezyt het.

Flora un Fauna[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Z Uganda git s e seli arterychi Bflanzewält. D Savanne vu Oschtafrika goht in dr Rägewald vu Zäntralafrika iber. Di urspringlig Fauna isch in dr Nationalpark no am endschte erhalte, au dert aber dur Burgerchriegsentwicklige beyydrächtigt. Nume z Uganda haimisch isch dr Uganda-Kob (Kobus kob ssp. thomasi), e Antilopeart us dr Gattig vu dr Wasserbeck. S Wappedier, dr Chronekranich, isch vor allem um dr Viktoriasee no zimli hyfig. Negativ uusgwirkt het sich im Viktoriasee s Uussetze vum Nilbarsch zum Staigere vu dr Fischereiertreg, wel doderu e Huufe endemischi Fischarte uusgrottet wore sin, vor allem verschideni Buntbarsch. Derzue wird d Wasseroberfleichi vu neophytische Wasserhyazinthe zuegwuecheret.

Nationalpark[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Z Uganda git s nyyn Nationalpark un segs Wildpark, wu iber s Land verdailt sin un wu unterschidligi Landschafte gschitzt sin.

  • Dr Queen-Elizabeth-Nationalpark lyt am Fueß vum Ruwenzori-Gebirge un am Edwardsee un Georgsee. Im Biet het s Flusspfärd, Afrikanischi Biffel, Elifante, Lebe, verschideni Antilope un iber 600 Vogelarte.
  • Dr Ruwenzori-Nationalpark soll d Bärg- un Glätscherregione vum Ruwenzori-Gebirg, aini vu dr Quälle vum Nil, mit syre ainzigartige Flora schitze.
  • Di grescht gschitzt Flechi vum Land isch dr Murchison Falls National Park an dr glychnamie Wasserfäll. do het s Nilkrokodil, Flusspfärd un as Bsudnerhait di sälte Uganda-Giraffe (au Rothschild-Giraffe).
  • Dr Kibale-Nationalpark isch bekannt fir syni Schimpanse. In dr Rägewälder het s u. a. insgsamt 13 Arte vu Primate (u.a. dr Rot Stummelaffe un di Eschtlig Vollbartmeerchatz) un e greßere Bstand vu Waldelifante. Är umfasst 766 km² un lyt rund 40 km sidlig vu Fort Portal.
  • Dr Bwindi Impenetrable Nationalpark isch d Haimet vu aire vu dr zwoo Populatione vu Bärggorilla, wu s wältwyt no git.
  • Dr Kidepo-Valley-Nationalpark im usserschte Nordoschte vu Uganda umfasst e Druckesavanne, wu s unter anderem Gepard, Großi Kudu, Elifante un biffel het.
  • Dr Lake-Mburo-Nationalpark umfasst e Savanne-Landschaft mit See un Simpf. In dr Savanne het s Zebras, Wärzesei, Afrikanischi Biffel, Impala un Elen-Antilope.
  • Dr Mgahinga-Gorilla-Nationalpark umfasst dr ugandisch Dail vu dr Virunga-Vulkan, do het s di zwoot Population vu Bärggorilla.
  • Dr Mount-Elgon-Nationalpark lyt an dr Gränze zue Kenia un unfasst e Mosaik us Grasland, Miesch un Bärgrägewald.
  • Am nerdlige Fueß vum Ruwenzori-Gebirg lyt dr Semliki-Nationalpark, wu ne Uuslaifer vum Ituri-Rägewald umfasst.

Di segs Wildreservat sin:

  • Kyambura-Wildreservat
  • Aswa-Lolim-Wildreservat
  • Ajai-Game-Wildresevat
  • Pian-Upe-Wildreservat
  • Bokora-Wildreservat
  • Matheniko-Wildreservat

Bevelkerig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Volksgruppe[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Z Uganda läbe iber 40 Velker zämme[2], wu alli aigeni Sproche, Kulture un Bryych, zum Dail au no aigeni Religione hän.

Iber d Helfti vu dr Bevelkerig, insgsamt 60 Brozänt sin Bantu, wu in dr Hauptsach in dr Biet sidlig un weschtlig vum Kiogasee läbe. S grescht Bantuvolk sin d Baganda, wu 16,9 % vu dr Bevelkerig stelle un em Land dr Name gee hän. D Ankole un d Basoga hän je 8,4 %, d Bakiga 6,9 %, d Bagisu 4,6 % un d Banyorot 2,7 %. Chlaineri Banntuvelker sin unter anderem d Batoro, d Bagwere, d Bakonjo, d Banjaruanda un d Rundi.

Im mittlere Norde läbe Nilote, vor allem d Langi mit 6,1 % un d Acholi mit 4,7 % Bevelkerigsaadail, dernäbe au d Alur un d Jopodhola. Insgsamt stelle di nilotische Velker 15 % vu dr Bevelkerig. Unter dr Hamitonilote git s vor allem d Iteso mit 6,4 % un d Karamojong.

Im Norde läbe Volksgruppe, wu Sudansproche schwätze un rund 7 % vu dr Bevelkerig stelle, di grescht dervu d Lugbara mit eme Aadail vu 4,2 %.

Dr Aadail vu dr Nit-Afrikaner isch mit 0,98 Brozänt gring (Asiate 0,820 %, Europäer 0,095 % un Araber 0,066 %[3]).

Sproche[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Z Uganda wäre insgsamt 35 verschideni Sproche gschwätzt, zwai wyteri sin mittlerwyli uusgstorbe[4]:

  • d Bantusproche Amba ([rwm], 35600 Sprächer), Chiga ([cgg], 1580000), Ganda ([lug], 4130000), Gungu ([rub], 49), Gwere ([gwr], 409), Kenyi ([lke], 390000), Konzo ([koo], 609000), Masaaba ([myx], 1120000), Nyankore ([nyn], 2330000), Nyole ([nuj], 341), Nyoro ([nyo], 667), Rundi ([run], 101000), Ruuli ([ruc], 160), Rwanda ([kin], 764000), Saamia ([lsm], 335000), Soga ([xog], 2060000), Swahili ([swh], 2330), Talinga-Bwisi ([tlj], 68500), Tooro ([ttj], 488000). Uusgstorbe isch s Singa ([sgm]).
  • di nilo-saharanische Sproche Acholi ([ach], 1170000), Adhola ([adh], 360), Alur ([alz], 617000), Aringa ([luc], 589000), Bari ([bfa], 60000), Ik ([ikx], 10000), Kakwa ([keo], 130000), Karamojong ([kdj], 260), Kumam ([kdi], 174), Kupsabiny ([kpz], 181), Lango ([laj], 1490000), Lendu ([led], 11100), Lugbara ([lgg], 797000), Ma’di ([mhi], 296000), Ma’di, Southern ([snm], 48000), Ndo ([ndp], 33800), Pökoot ([pko], 70400), Soo ([teu], 5000), Teso ([teo], 1570000). Uusgstorbe isch s Nyang’i ([nyp]).
  • s arabisch-basiert Kreolisch Nubi ([kcn], 26100)
  • Usserdäm wäre z Uganda no Änglisch un di indoarische Sproche Gujarati (147000) un Hindi (2200) gschwätzt, derzue di ugandisch Gebährdesproch

Religione[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Rund 85 % vu dr Gsamtbevelkerig vu Uganda sin Chrischte, remisch-katholisch rund 42 %, anglikanisch rund 36 %. Iber 12 % sin Muslim, di maischte dervu Sunnite. Rund 1 % vu dr Bevelkerig sin no Aahänger vu draditionälle afrikanische Religione. Derzue git s chlaini Gmai vu schwarzafrikanische Jude, d Abayudaya bi Mbale, wu rund 750 Mitglider umfasst. Syt e baar Johr sin im Land au versterkt US-amerikanischi evangelikali Bfingschtchilche aktiv.

No dr Volkszellig vu 2002 verdaile sich d Religione z Uganda eso: [5]

Religion Aazahl 1991 Brozänt 1991 Aazahl 2002 Brozänt 2002
Remisch-katholischi Chilche 7.426.511 44,5 10.242.594 41,9
Anglikanischi Chilche 6.541.830 39,2 8.782.821 35,9
Bfingschtchilche --- -- 1.129.647 4,6
Adväntischte 179.624 1,1 367.972 1,5
Orthodoxi Chiclhe 4.738 0,0 35.505 0,1
anderi chrischtligi Konfessione 101.914 0,6 286.581 1,2
Islam 1.758.101 10,5 2.956.121 12,1
Bahai --- -- 18.614 0,1
draditionälli Religione --- -- 241.630 1,0
anderi Religione 658.987 4,0 159.259 0,7
konfessionslos --- -- 212.388 0,9
Insgsamt 16.671.705 100,0 24.433.132 100,0

Verwaltigsgliderig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dischtrikt vu Uganda

Uganda isch in 112 Dischtrikt (district) glideret, wu ußer em Dischtrikt Kabarole no ihrem Hauptort gnännt sin. Die sin in di vier Regione Oschte, Weschte, Norde un Zäntral yydailt, wu aber kai bsunderi verwaltigstächnischi Bedytig hän.

Bis in d Mitti vu dr 1990er Johr isch s Land in zeh Provinze (Nile, Northern, Karamoja, Western, Eastern, North Buganda, Busoga, Central, Southern un South Buganda) mit insgsamt 38 Dischtrikt ufdailt gsii. Syterhär sin d Provinze abgschafft un d Dischtrikt in mehrere Schritt all meh unterglideret wore.

Nummer Dischtrikt Region Yywohnerzahl ISO 3166-2
4 Amuria Oschte 180.022 UG-216
7 Budaka Oschte 136.489 UG-217
49 Bududa Oschte 123.103
8 Bugiri Oschte 266.904 UG-201
83 Bukedea Oschte 122.433
9 Bukwa Oschte 048.952 UG-218
85 Bulambuli Oschte 097.273
13 Busia (Uganda) Oschte 225.008 UG-202
15 Butaleja Oschte 157.489 UG-219
88 Buyende Oschte 191.266
20 Iganga Oschte 355.473 UG-203
21 Jinja Oschte 387.573 UG-204
25 Kaberamaido Oschte 131.650 UG-213
28 Kaliro Oschte 154.667 UG-220
30 Kamuli Oschte 361.399 UG-205
33 Kapchorwa Oschte 074.268 UG-206
35 Katakwi Oschte 118.928 UG-207
91 Kibuku Oschte 128.219
45 Kumi Oschte 165.365 UG-208
94 Kween Oschte 067.171
98 Luuka Oschte 185.526
101 Manafwa Oschte 262.566 UG-221
53 Mayuge Oschte 324.674 UG-214
54 Mbale Oschte 332.571 UG-209
103 Namayingo Oschte 145.451
14 Namutumba Oschte 167.691 UG-222
105 Ngora Oschte 101.867
69 Pallisa Oschte 255.870 UG-210
110 Serere Oschte 176.479
73 Sironko Oschte 097.273 UG-215
74 Soroti Oschte 193.310 UG-211
75 Tororo Oschte 379.399 UG-212
82 Buikwe Zäntral 329.858
84 Bukomansimbi Zäntral 139.556
86 Butambala Zäntral 086.755
87 Buvuma Zäntral 042.483
89 Gomba Zäntral 133.264
27 Kalangala Zäntral 034.766 UG-101
29 Kampala Zäntral 1.189.142 UG-102
36 Kayunga Zäntral 294.613 UG-112
38 Kiboga Zäntral 108.897 UG-103
95 Kyankwanzi Zäntral 120.575
48 Luwero Zäntral 341.317 UG-104
99 Lwengo Zäntral 242.252
100 Lyantonde Zäntral 066.039
51 Masaka Zäntral 228.170 UG-105
56 Mityana Zäntral 266.108 UG-114
59 Mpigi Zäntral 187.771 UG-106
60 Mubende Zäntral 423.422 UG-107
61 Mukono Zäntral 423.052 UG-108
63 Nakaseke Zäntral 137.278 UG-115
64 Nakasongola Zäntral 127.064 UG-109
70 Rakai Zäntral 404.326 UG-110
72 Sembabule Zäntral 180.045 UG-111
76 Wakiso Zäntral 907.988 UG-113
81 Buhweju Weschte 82.881
10 Buliisa Weschte 63.363 UG-419
11 Bundibugyo Weschte 158.909 UG-401
12 Bushenyi Weschte 205. 671 UG-402
18 Hoima Weschte 343.618 UG-403
19 Ibanda Weschte 198.635 UG-416
26 Isingo Weschte 316.025
23 Kabale Weschte 458.318 UG-404
24 Kabarole Weschte 356.914 UG-405
31 Kamwenge Weschte 263.730 UG-413
32 Kanungu Weschte 204.732 UG-414
34 Kasese Weschte 523.033 UG-406
37 Kibaale Weschte 405.882 UG-407
40 Kiruhura Weschte 212.219 UG-418
92 Kiryandongo Weschte 187.707
41 Kisoro Weschte 220.312 UG-408
96 Kyegegwa Weschte 110.925
46 Kyenjojo Weschte 266.246 UG-415
52 Masindi Weschte 208.420 UG-409
55 Mbarara Weschte 361.477 UG-410
102 Mitooma Weschte 160.802
106 Ntoroko Weschte 051.069
66 Ntungamo Weschte 379.987 UG-411
109 Rubirizi Weschte 101.804
71 Rukungiri Weschte 275.162 UG-412
111 Sheema Weschte 180.234
1 Abim Norde 051.903 UG-317
2 Adjumani Norde 202.290 UG-301
78 Agago Norde 184,018
79 Alebtong Norde 163.047
3 Amolatar Norde 096.189 UG-314
80 Amudat Norde 063.572
39 Amuru Norde 135.723
5 Apac Norde 249.656 UG-302
6 Arua Norde 559.075 UG-303
16 Dokolo Norde 129.385 UG-318
17 Gulu Norde 298.527 UG-304
22 Kaabong Norde 202.757 UG-315
42 Kitgum Norde 167.030 UG-305
43 Koboko Norde 129.148 UG-316
93 Kole Norde 165.922
44 Kotido Norde 122.442 UG-306
97 Lamwo Norde 115.345
47 Lira Norde 290.601 UG-307
50 Maracha Norde 145.705 UG-320
57 Moroto Norde 077.243 UG-308
58 Moyo Norde 194.778 UG-309
62 Nakapiripirit Norde 090.922 UG-311
104 Napak Norde 112.697
65 Nebbi Norde 266.312 UG-310
107 Nwoya Norde 041.010
108 Otuke Norde 062.018
67 Oyam Norde 268.415 UG-321
68 Pader Norde 142.320 UG-312
77 Yumbe Norde 251.784 UG-313
112 Zombo Norde 169.048

Fueßnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Uganda's oil rush Derricks in the darkness. The Economist (2009). Abgrüeft am 13. März 2012.
  2. Uganda. CIA World Fact Book (Abgruefen am 31. Mai 2012)
  3. Meyers Großes Länderlexikon. Meyers Lexikonverlag, Mannheim 2004
  4. Languages of Uganda. Ethnologue.com Stand 2005
  5. Uganda Bureau of Statistics: 2002 Uganda Population and Housing Census Report

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Uganda – Sammlig vo witere Multimediadateie
Wikiatlas Wikimedia-Atlas: Uganda – geographischi un historischi Charte