Elfenbeinküste

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy

République de Côte d'Ivoire Elfebeiküste
Wahlspruch: Unité, Discipline et Travail (Einigkeit, Disziplin un Arbet)
Amtsschpraach(e)	Franzesisch
Hauptschtadt	Yamoussoukro
Regierigssitz	Abidjan
Schtaatsform	Republik
Schtaatsoberhaupt	Bresidänt Laurent Gbagbo
Regierigschef	Premierminischter Guillaume Soro
Flächi	322.461 km²
Iiwohnerzahl	21.075.000 (Schetzig für 2009; Volkszellig vu 1998: 15.366.672 Ii.)
Bevölkerigsdichti	65,3 Iiwohner pro km²
BIP	nominal: 19.598 Mio. US-Dollar (96.) pro Chopf: 1.045 US-Dollar (130.)
HDI	0,432 (166.)
Währig	1 CFA-Franc BCEAO
Unabhängigkeit	vu Frankryych am 7. Augschte 1970
Nationalhymne	L'Abidjanaise
Nationalfiirtig	7. Augschte
Ziitzone	UTC
Kfz-Kennzeiche	CI
Internet-TLD	.ci
Vorwahl	+225

D Elfebeikischte (offiziälle Namme République de Côte d’Ivoire) isch e Staat z Weschtafrika. Är gränzt an Liberia, Guinea, Mali, Burkina Faso un Ghana un im Side an dr Atlantik.

S Land, wu am 7. Augschte 1960 uuabhängig woren isch vu Frankryych, isch lang dur d Einheitsbartei PDCI vum Presidänt Houphouët-Boigny regiert wore. Exportgwinn us Kakao un Kaffee hän johrelang e relative Wohlstand garantiert. S Änd vu dr PDCI-Herrschaft un di wirtschaftlige Schwirigkeite noch em Verfall vu dr Kakaopryys hän zue innere Spannige gfiert, wu zuen em burgerchriegsähnlige Zuestand gfiert, wu s Land anne 2002 in zwe Deil verrisse het. Syt em Fridensverdrag vu 2007 wird an dr Versehnig un dr Widervereinigung vu dr Elfebeikischte gschafft. Im Human Development Index isch d Elfebeikischte hite uf Blatz 163 vu 182.

Syt 1983 isch Yamoussoukro, em ehmolige Presidänt Félix Houphouët-Boigny sy Geburtsort, di offiziäll Hauptstadt, di friejer Hauptstadt Abidjan isch aber wyter s wirtschaftlig un bolitisch Zäntrum vum Land.

Inhaltsverzeichnis 1 Côte d'Ivoire oder Elfenbeinküste? 2 Geografii 2.1 Geologii 2.2 Klima 2.3 Flora 2.4 Fauna 3 Bevelkerig 3.1 Religione 3.2 Diaspora 4 Gschicht 4.1 Vorkoloniali Zyt 4.2 Frieji Kontakt mit dr Europäer un koloniali Eroberig 4.2.1 Dr Widerstand vum Samory Touré 4.2.2 Dr Uaabhängigkeitskampf vu dr Baoule un dr Agni 1891 bis 1917 5 Verwaltigsgliderig 6 Fueßnote 7 Literatur 8 Netzgleicher (Ekschterni Syte)

[ändere] Côte d'Ivoire oder Elfenbeinküste?

Côte d’Ivoire [kot diˈvwaʀ] isch franzesisch un bedytet uf dytsch „Elfenbeinküste“ (alem. „Elfebeikischte“).

Im dytschsprochige Ruum isch d Bezeichnig Elfenbeinküste im Sprochgebruuch un in dr Medie sterker verbreitet wie dr franzesisch Uusdruck.^[1] Im offiziälle Verchehr, zem Byschpel vu dr dytsche Bunderregierig, wird aber alliwyyl dr offiziäll Name Côte d’Ivoire bruucht. Im Land sälber isch d Benutzig vun ere andre wie dr offiziälle Bezeichnig unter Strof verbotte. Au wertligi Ibersetzige vum Namme in andri Sproche falle unter des Verbott.

Dr Presidänt Houphouët-Boigny (1905–1993) het Ändi 1984 verfiegt, ass d Elfebeikischte, eso gnännt no ihrem friejer wichtigschte Hauptexportprodukt, nume no mit em franzesische Kolonialnamme Côte d’Ivoire gfiert un nit ibersetzt derf wäre. Im Gegesatz zue andere Staate, wu dur e Änderig vum Namme ihre kolonial Erb hän welle in dr Hintergrund rucke un mit Bezeichnige us dr vorkoloniale Zyt e uuabhängigi Idäntitet hän welle schaffe (z. B. Obervolta > Burkina Faso, Goldkischte > Ghana), het d Elfebeikischte au no dr Uuabhängigkeit anne 1960 an dr änge Verbindige zue Frankryych feschtghalte.

D Bezeichnig fir e Yywohner vu dr Elfebeikischte isch– noch em StAGN – Ivorer oder Ivoreri (yydytschti Version vu franz. Ivoirien un Ivoirienne). Bezeichnige wie „Elfenbeinküstler“ oder „Elfenbeiner“ sin nit gängig.

[ändere] Geografii

S Territorium vu dr Elfebeikischte het d Form vun eme Viereck, im Side gränzt s Land uf ere 520 Kilometer lange Kischtelinie an dr Atlantisch Ozean, an s weschtlig Änd vum Golf vu Guinea. S Relief isch ender flach, s Oberflecheprofil isch vu Ebene un Hochebene bregt. Nume im Weschte het s Hechine vu iber 1000 Meter iber em Meeresspiegel. Do, gnau uf dr Gränze zue Guinea, isch dr Mont Nimba, wu mit ere Hechi vu 1752 m NN dr hegscht Bärg vu bede Staaten isch.^[2] Dr Norde vum Land wird vun eme Deil vu dr Oberguineaschwelle durzoge, dodervu abgsäh sin di räschtlige Ebene zwische 200 un 350 Meter hoch gläge.

Di hechere Ebene hän spitzeri Forme un sin us hertem Matrial, di nidere Ebene hän samfteri Forme un sin in dr regle us luckem Matrial. Wytryymigi, flachi Gegnige karakterisiere d Savannelandschafte wie au di chleine Savannefläcke in dr Rägewaldbiet. S dominant Elemänt vu dr Ebene un dr Hochebene isch e yyshaltigi Kruschte, wu an dr Oberflechi as roschtfarbeni Platte sichtbar isch, vilmol aber vu Sand, Chiis oder fyynerem Matrial verdeckt wird.^[3]

Gwässer bedecke 4462 km² oder 1,38 % vum Territorium vu dr Elfebeikischte. Des sin uf eire Syte dr Atlantisch Ozean un d Lagune im Side vum Land, di wichtigschte Lagunekompläx sin Aby-Tendo-Ehy, Ebrié un Grand-Lahou-Tadio-Makey-Tagba. Zum andre git s zahlryychi Fließgwässer, wu s ganz Land entwässere. Vor allem sin do di vier große Fliss z nänne^[4]: Cavally (700 km), Sassandra (650 km), Bandama (1050 km) un Comoé (1160 km). Anderi wichtigi Fliss sin äntwäder Näbefliss dervu oder Kischtefliss, wu ihre eige yyzugsbiet hän. Wichtig sin dr Tabou, dr Néro, dr San Pedro, dr Bolo, dr Niouniourou, dr Boubo, dr Agnéby, d Mé un d Bia. Di greschte Seeä vum Land alles Stauseeä: dr Kossoustausee, dr Buyostausee un dr Ayaméstausee. Schließlig gits zahlryychi Bäch un e baar Sumpfbiet.^[3]

[ändere] Geologii

Dr krischtallin Unterböu bstoht us Migmatite un Gneis (magmatischer un sedimentärer Härchumpft), Charnockits, Norite un verschideni Arte vu Granite. Si sin Deil vum weschtafrikanische Kraton, em alte Feschtlands-Chäärn, wu vor iber zwei Milliarde Johr entstanden isch. S Phyllitgstei bstoht zem greschte Deil us Tonschifer un Quarzite. Dää Sockel isch vun ere dinne Sedimäntschicht deckt, wu us Tonsand mit kontinentalem Ursprung un us us Ton, Sand un Schlamm mit maritimen Ursprung bstoht.^{[5] [6]}

D Bede vu dr Elfebeikischte hän di glyyche Eigeschafte wie die vu dr Nochberländer z Weschtafrika wie die vu vilne andre tropische Regione. Si sin luck, sälte verhertet, mit rote ockerfarbige un dunkle roschtbruune Farbten.^[7] S handlet sich um ferrallitischi Bodetype, wu zem greschte Deil dur Verwitterig entstande sin.

[ändere] Klima

D Elfebeikischte lyt zwische 4° un 10° nerdliger Breiti; dr Äquator lyt rund 400 km wyt ewäg vu dr sidlige Kischte vum Land un dr nerdlig Wändechreis isch rund 1400 km wyt ewäg vu dr Nordgränze. An dr Kischte vu dr Elfebeikischte herrscht wäge däm e tropisch Rägeklima, wu im usserschte Norde in e arid Klima ibergoht.^[8] Di mittler Johrestämperatur lyt bi 28 °C, s git aber großi Tämpertaurunterschid zwische dr nerdlige un sidlige Regione un zwische dr Johreszyte.

Bregt wird s Klima dur d Windsyschtem vum Nordoschtpassat un vum Sidweschtmonsun: Dr Nordoschtpassat (Harmattan) bringt im Winter heißi, druckeni, staubigi Luft us dr Sahara un drechnet s Land uus. Dr Sidweschtmonsun chunnt us em Golf vu Guinea un bringt fyychtwarmi Luft. Är bstimmt s Klima vum Side vu dr Elfebeikischte s ganz Johr, im Norde bringt er dr Summerräge.^[6]

In dr Elfebeikischte wäre drej Klimazone unterschide:.

• S äquatorial Klima (au Attiéklima gnännt) im Side wird dur gringi Tämperaturschwankige (generäll zwische 25 °C un 30 °C), seli hoche Luftfyychtigkeitswärt (zwische 80 % un 90 %) un starke Niderschleg (z Abidjan bis zue 1766 mm im Johr un z Tabou bis zue 2129 mm) karakterisiert. S git do zwo Drucke- un zwo Rägezyte. Di groß Druckezyt goht vu Dezämber bis April, zeichnet si dur großi Hitz uus un chännt nume vereinzelte Räge. Di chlei Druckezyt fallt uf d Monet Augschte un Septämber. Di groß Rägezyt goht vu Mai bis Juli, derwylscht di chlei im Oktober un Novämber isch.^[2]
• S fyycht Savanneklima (au Baoulé-Klima gnännt) bstimmt dr Norde vu dr Rägewaldzone un dr Side vu dr Savanne un fangt rund 200 km nerdlig vu dr Kischtelinie aa. D Tämperature zeige sterkeri Schwankige zwische 14 °C un 33 °C, d Luftfyychti lyt in dr Regle zwische 60 % un 70 %. Di jehrlige Niderschleg lige bi eppe 1200 mm z Bouaké. Au do git s vier Joreszyte: zwo Druckezyte vu Novämber bis Merz bzw. vu Juli bis Augschte un zwo Rägezyte vu Juni bis Oktober bzw. vu Merz bis Mai.^[2]
• S drucke Savanneklima (au sidsudanesisch Klima gnännt) herrscht in dr nerdlige Savanneregione vor. S zeigt relativ starki Tämperaturschwaynkige vu 20 °C alldag. D Luftfyychti isch vil niderer wie im Side un lyt zwische 40 % un 50 %. In däne Regione git s au dr Harmattan, in Form vun eme chiele un druckene Wind zwische Dezämber un Februar. Dr Norde vu dr Elfebeikischte chännt nume zwo Johreszyte: d Druckezyt zwische Novämber un Juni mit vereinzelte Rägefäll im April, un d Rägezyt zwische Juli un Oktober. Di jehrlige Niderschleg in däre Gegnig lige zem Byschpel z Korhogo bi 1203 mm.

[ändere] Flora

D Vegetation losst sich in zwo Zone yydeile: e sidligi, guineischi Zone un e nerdligi sudanesischi Zone. D Gränze zwische däne bode Zone lyt parallel zue dr Kischtelinie eppe bim 8. Breitegrad. Di sidlig Zone isch vun eme immergriene Rägewald regt un vu Mangrove (Guineische Mangrove, dodervu eini weschtlig vu Abidjan, an dr Mindig vum Fluss Bia, un eini no wyter weschtlig an dr Mindig vum Fluss Boubo). In dr nerdlige Zone herrsche Druckewälder (mit periodischem Laubwägsel) vor un Savanne (d Sudan-Savanne, wu ne Drittel vum Territorium deckt, un d Guinea-Savanne), dr Druckewald isch doderbyy e Art Ibergang vum Rägewald zue dr Savanne. Im zäntrale Deil vu dr Elfebeikischste isch s Guineisch Wald-Savanne-Mosaik, wu us Zone vu Grasland, Savanne un dichtem Fyychtwald, wu inneandergryffe bstoht un Galeriiwald an dr Flusslaif.^[6]

Wichtigi Verdrätter vu dr Flora in dr Elfebeikischte sin Baim wie Affebrotbaum, Iroko, Tali, Amazakoue, Tiama un Movingui, wu zem Deil e hochi Bedytig hän fir dr Holzexport. In dr Wälder wagse Epiphyte un Orchideä, derwylscht Schlangewurz, Manniophyton, Chnoblebaum, Milne-Redhead un Belluci wichtig sin as draditionälli Heilpflanze.

D Vegetation vu dr Elfebeikischte het sich in dr letschte Johrzehnt dur dr Yyfluss vum Mänsch arg gänderet. Urspringlig isch ei Drittel vum Land im Side un Weschte vollständig vu dichte Wälder bedeckt gsi.^[9] Derzue sin Baumsavanne chuu im Zäntrum un Norde un chleini Mangrove an dr Kischte. Syt dr Kolonialzyt het sich dr Waldbstand stark verringeret, zem Deil dur d Aalag vu Plantasche, zem Deil dur Abholzig. Fir s Johr 2007 isch dr natyrlig Waldbstand uf 6 Millione Hektar gschetzt wore.^[10][11]

[ändere] Fauna

D Dierwält isch bsundersch arteryych, mit vil Arte vu Wirbeldier un Wirbellose. Unter dr Sugedier isch dr Elifant des Dier, wu d Stoßzehn vun em, as Elfebei ghandlet, em Land syy Namme gee hän. Syy im Wald un dr Savanne freijer emol hoche Bstand isch mittlerwyyli dur Jagd un Wilderei stark reduziert, ass mer en hite nume no in Reservat findet. Dernäbe git s z. B. Flusspferd, Risewaldsei, Ducker, Primate, Chnager, Schiebedier, Raubchatze wie Leebe un Leoparde un Manguschte; in dr Steppe het s Hyäne un Schakal. Au läbe do hunderti Arte vu Vegel (z. B. Reigel, Sterch wie dr Wollhalsstorch un dr Marabu, Änder, Gäns un Gryfvegel). In un an dr Flusslaif vu dr Savanne läbt s Panzerkrokodil, in dr Fliss vu dr Rägewälder s Stumpfkrokodil. Giftschlange wie Kobra, Mamba, Puffotter, Gabunviper un Nashornviper, Felsepython un Königspython chemme glych vor wie Termite, wu d Landschaft mit e Huffe Termitenäschter verziere, un Chäfer wie z. B. dr Pilledraijer. In dr Fliss läbe zahlryychi Fischarte wie Buntbarsch oder dr Afrikanisch Vilstachler, derwylscht in dr Kischtegwässer Garnele, Sanddiger- un anderi Haie, Seenodle, Roche, Froschfisch, Plattfisch oder au di sälte Unächt Karettschildchrott vorchemme. Zahlryychi Arte, z. B. d Schimpanse, sin scho seli sälte oder vum Uusstärbe bedroht.^[12]

Baumsavanne in dr Elfebeikischte

Dr Bandama-Fluss

D Stoßzehn vum Elifant hän em Lanmd dr Namme gee.

Affebrotbaum

[ändere] Bevelkerig

D Bevelkerig vu dr Elfebeikischte zeichnet sich dur e schnäll Wagstum uus, ähnlig wie in dr meischte Entwickligsländer. Zwische 1975 un 2005, also in nume 30 Johr, het sich d Bevelkerig verdreifacht vu 6,7 uf fascht 20 Millione.^[2] Des Wagstum goht zuen em gwisse Deil uf Yywandrig zruck, d Volkszellig anne 1998 het ergee, ass 26 % vu dr Bevelkerig Nit-Ivorer gsi sin.^[2] Die Yywanderer stamme zum Großdeil us dr Nochberländer un sin vor elm Burgerchrieg vu dr relativ hoche wirtschaftlige Entwicklig un dr soziale un bolitische Stabilitet aazoge wore. Insgsamt läben zwo Millione Mänsche vu Burkina Faso in der Elfebeikischte, wu dr grescht Uusländeraadeil stelle. Dernäbe sin vil Lyt yygwandret vu Mali, Guinea, em Senegal, Liberia un Ghana. Derzue git s Libanesen, wu allem Handel dryybe, Asiate un Europäer. Uusländer, wu yyburgeret wore sin, mache nur 0,6 % uus.

D Bevelkerig vum Land bstoht us eppe 60 Ethnie,^[2], wu langi Zyt fridlig zämmegläbt hän. Ehene zwische verschidene Ethnie sin vor allem in dr Stedt kei Sälteheit. di wichtigschte Gruppe sin:

• Kwa-Gruppe: Akan, Baoulé, Abé, Agni, Akié; 40 % vu dr Gsamtbevelkerig; vor allem im Zäntrum
• Kru-Gruppe: Bété, Kru un Wê; rund 17 % vu dr Gsamtbevelkerig; vor allem im Side
• Voltaic (Gur): Senufo; im Norde, rund 16 % vu dr Gsamtbevelkerig
• Mande-Gruppe: Malinké/Dioula (5,5 % vu dr Bevelkerig), Southern Mande (Dan 5 % vu dr Bevelkerig) un Yacouba); im Weschte, zämme 15 % vu dr Gsamtbevelkerig

Wäg dr Landflucht un dr Verstedterig, wu allmeh zuenimmt, findet mer in dr Stedt fascht alli Ethnie. Vor allem in dr chleinere Stedt git s e gwissi Tendänz, in eigene Viertel zämmezläbe.

Näbe dr Amtssproch Franzesisch wäre in dr Elfebeikischte rund 70 Landessproche gschwätzt, dodrunter Baoulé, Senufo-Sprochen, Yacouba, Anyi, Attié, Guéré, Bété, Dioula, Abé, Kulango, Mahou, Tagwana, Wobé un Lobi.

Di zäämegfasst Fruchtbarkeitsziffer lyt bi 4,9 Chinder pro Frau. Des lyt unter anderm dodra, ass nur in 8 % vu dr ghyrotene Fraue modärni Verhietigsmethode z Verfiegig stehn (Stand 2008). Jugedligi mache ne seli starke Bevelkerigsaadeil uus: 2008 sin 40 % vu dr Bevelkerig unter 15 Johr gsi un nume 2 % iber 65 Johre alt.^[13] Au isch d Beveklerigsdichti uuglyych verdeilt. Ere Landbevelkerig vu 57 % stehn 43 % Stadtbevelkerig gegeniber, d Stadtbevelkerig nimmt alljohr um 4,2 % zue jährlich zunimmt.^[2]Dr Trend zue dr Landflucht het sich dur dr Burgerchrieg no versterkt.

Stadt wäre in dr Elfebeikischte urbani Ryym gnännt mit zmindescht 3000 Yywohner, wu meh wie 50 % vu dr Bevelkerig kei Bure sin. Dr Zensus vu 1998 het 129 Stedt ergee, di grescht dervu Abidjan mit 2 877 948 Yywohner. Wyteri Großstedt sin Yamoussoukro (155 803 Yywohner), Bouaké]] (464 618 Yywohner), Daloa (173 103 Yywohner), Korhogo (142 039 Yywohner), Gagnoa (107 124 Yywohner), Man (116 657 Yywohner) un San-Pédro (131 800 Yywohner).^[2]

Bevelkerigsentwicklig

Bevelkerigspyramide

Ethnie vu dr Elfebeikischte

Abidjan

[ändere] Religione

In dr Elfebeikischte herrscht e großi religiesi Vilfalt. Di am meischte verbreitet Religion isch dr Islam (38 %), bsundersch im Norde, au bi di meischte Yywanderer us dr nerdlige Nochberländer am. 22 % vu dr Ivorer sin remischi Katholike, 5,5 % sind Proteschtante. 17 % vu dr Bevelkerig praktiziere draditionälli afrikanischi Religione, wu bis zuen em gwisse Grad au d Uusiebig vu dr andere Religione beyyflusse. Wyteri 17 % vu dr Ivorer leen sich andere Religione zueordne.^[14]

Dr Islam isch im usserschte Norde syt iber 700 Johr verbreitet. S Christetum dergege isch an dr Kischte syt em 17. Johrhundert yygfiert wore dur Missionar. Di religiesen Fyyrdig wäre frej vu dr Glaibige begange un vu allne akzäptiert. Generäll herrscht in dr Elfebeikischte religiesi Toleranz un e fridlig Mitenander. Offiziäll isch d Elfebeikischte ne laizistisch, au wänn Verdrätter vum Staat zue religiese Zeremonie gschickt wäre un speziälli konfessionälli Schuele finanziälli Zuewändige vum Staat iiberchemme.^[15]

Moschee vu Kong (nerdligi Elfebeikischte)

Cathédrale Saint-Paul z Abidjan]]

[ändere] Diaspora

E Huffe Ivorer läben im Uusland, au wänn d Zahl vun ene nit gnau feschtstellbar isch, wel e Deil vun ene in dr jewylige Länder ohni Ufenthaltsgnähmigung läbt. Schetzige gehen vu eppe 1,5 Millione Uuslands-Ivorer uus. Di wichtigschte Ziil vu ivorische Uuswanderer sin Frankryych, Belgie, d Schwyz, Italie, Dytschland, d USA un Kanada. Die Uuswanderer hän e großi Bedytig fir di ivorisch Wirtschaft: Si iberwyyse uf eire Syte hochi Summe go d Aagherige derheim unterstitze, uf dr andere Syte än Heimchehrer us em Uusland e großi Bedytig uf em Immobiliemärt.^[16]

[ändere] Gschicht

[ändere] Vorkoloniali Zyt

Iber di frieje Bewohner vum Biet vu dr Elfebeikischte isch wenig bekannt, wahrschyns sin si vu dr Vorfahre vu dr hitige Bewohner verdrängt oder assimiliert wore. Dr nedrlig Deil vu dr hitige Elfebeikischte isch in dr Johrhundert vor dr Kolonialisierig bregt gsi dur dr Yyfluss vu dr große Ryych in dr Sahelzone. Syt em 11. Johrhundert het sich iber Handelskontakt mit däne un chriegerische Usssenandersetzige dr Islam in dr nerdlige Deil vum Land uusbreitet. S nordwechtlig Eck vu dr Elfebeikischte isch bis zem 14. Johrhundert Deil vum große Ryych vu Mali gsi un di gsamt nerdlig Region isch iber Johrhunderti yybunde gsi in dr Handel mit däne Ryych (Songhai, Ryych vu Ghana u.a.).Ryterheer us em Norde hän als emol wyti deil vum Land eroberet. S het scho lang vor dr Aachumpft vu dr Europäer wichtigi Handelsstedt gee wie zem Byschpel Bondoukou oder Kong, wu sich langsam zue greßere oder chleinere, islamisch bregte Stadtstaate entwicklet hän.

Im 17. Johrhundert het dr Seku Wattara, e Ryterheerfierer us em Norde, dr Stadtstaat Kong eroberet un het sich sälber as Herrscher yygsetzt. Unter ihm un syyne Noofolger isch Kong zum mächtigschte Staat vu dr Region wore. 1725 isch e Ryterheer vu Kong sogar bis zem Nigerfluss chuu un het d Stadt Segu aagriffe. Kong isch e Zäntrum vu islamische Glehrte gsi, d Zersterig anne 1895 dur dr islamisch Heerfierer Samory Touré het in der islamische Wält vu Weschtafrika speter e großi Emperig uusglest.

S Chenigryych Abron isch im 17. Jährhundert s erscht vun e baar Ryych gsi innerhalb vu dr Elfebeikischte, wu dur e Volk us dr Akangruppe grindet woren isch, wel s wäg Konflikt mit em Ashantiryych in s Biet vu dr Elfebeikischte uusgwanderet isch. D Abron sin urspringli Deil vum Ryych vu Akwamu im sidlige Deil vum hitige Ghana gsi. Vu dert sin si in d Gegnig vu dr Stadt Kumasi gwanderet, wu si im 17. Johrhundert vu dr Ashanti verdribe wore sin. Derno hän si ihre Ryych in dr Elfebeikischte grindet, wu au bal iber di wichtig Handelsstadt Bondoukou gherrscht gha het. Guet hundert Johr speter sin si zue Vasalle vum Ashantiryych wore.

Di sideschtlig un di zäntral Elfebeikischte sin in dr Mitti vum 18. Johrhundert wider zem Yywandrigsbiet vu Akanvelker us em Ashantiryych wore. Dert isch s anne 1750 noch em Dod vum Herrscher („Asantehene“) Opoku Ware I. zue innere Ussenandersetzige chuu un e greßeri Gruppe het ihri heimet in Richtig Weschte un Sider verloo, in di hitig Elfebeikischte. Us däne Gruppe sin di hitige Velker vu dr Baoulé un dr Agni entstande, wu di yyheimische Senufo Guru langsam verdrängt hän. E baar vu däne Uuswanderer sin vu dr Awura Poku aagfiert wore, ere muetige Frau, wu ihri Hauptstadt in dr Nechi vu dr hitige Stadt Bouake yygrichtet gha het. No ihrem Dod 1760 het ihri Nochte Akwa Boni d Fierig vu dr Baoulé ibernuu. Unter ihre Herrschaft hän si di goldryyche Biet in dr Bandama-Region eroberet. Noch em Dod vu drAkwa Boni isch d Einigkeit vu dr Baoulé ussenander broche, bi dr Aachumpft vu dr Franzosen hän si aber no iber wyti Deil vu dr Elfebeikischte gherrscht.

[ändere] Frieji Kontakt mit dr Europäer un koloniali Eroberig

Syt em Änd vum 15. Johrhundert het s Handelskontakt zwische Europäer un dr Kischtevelker vu dr Elfebeikischte gee. Di erschte Europäer an däre Kischte sin d Portugise gsi, wu dr Handel iber hundert Johr lang bherrscht hän. Ivorischi Stedtnämme wie Sassandra, San Pedro oder Fresco mahne hit no dodra. Im Gegesatz zue d Goldkischte, wu sich eschtlig aaschließt, hän di europäische Mächt do aber langi Zyt kei bfeschtigti Stitzpinkt yygrichtet. Zerscht anne 1698 hän d Franzose bi Assini im eschtlige Deil vu dr Landeskischte e helzi Fort böue un hän s St. Louis gnännt, hän s aber scho 1704 wider ufgee. In dr Mitti vum 19. Johrhundert het s di erschte duurhafte Kontakt gee vu dr Franzose zue dr Kischtevelker dur Händler un Missionar. Dr Namme Cote d´Ivoire, „Elfebeikischte“ isch s erscht Mol anne 1839 vum franzesische Admiral Louis Edouard Bouet-Willaumez brucht wore. 1843/44 het dr Bouet-Williaumet Verdreg abgschlosse mit dr Herrscher us dr Biet um d Kischteortschafte Grand-Bassam un Assini. Doderdur sin die Biet zue franzesische Protektorat wore. Vu do uus hänn speter franzesischi Offizier un Unteroffizier mithilf vu afrikanische Seldner di kolonial Eroberig vu dr Elfebeikischte aagfange. Di koloniale Aasträngige vu Frankryych hän ab 1871 noogloo dur d Niderlag im Dytsch-Franzesische Chrieg, sin aber nej gschirgt wore dur d Veryybarige vu dr Kongokumferänz vu 1885 iber d Kischte vu Afrika un bsundersch dur d Verdreg vu 1890 iber s Landesinnere vum Kontinänt.

Die Veryybarige zwische dr europäische Kolonialmächt hän vorgsähne, ass nume des Land as Bstanddeil vun eme europäische Kolonialbiet akzeptiert wurd, wu au faktisch vun ere europäische Macht bherrscht wird - d „Inbsitznahm“ dur e Zeremonii het nimmi glängt. D Kumferänz het dr sognännt „Scramble for Africa“ (Wettlauf um Afrika) aagfyyrt. Anne 1893 isch d Elfebeikischte zuen ere franzesische Kololonii erklärt wore. Dr erscht Guverner vu dr neje Kolonii isch dr Lieutenant Louis-Gustave Binger wore, wu vu Dakar fir d Uushandlig vu „Schutzverdreg“ abgordnet woren isch bzw. fir d Eroberig vum Ryych vu Kong, wu um 1890 wyti Deil vu dr nerdlige Elfebeikischte bherrscht gha het un Biet bis dief in s hitig Burkina Faso. Grand Bassam isch di erscht Hauptstadt vu dr neje Kolonii wore. Dr Binger, wu vu Stroßbeg gsi isch, het d Gränze vu dr franzesische Elfebeikischte uusghandlet mit dr eschtlig dervu glägene britische Kolonii Goldkischte un em uuabhängige Liberia im Weschte, derzue ne „Schutzverdrag“ mit em Ryych vu Kong. Dr franzesische Herrschaft isch aber bal heftige Widerstand entgegegsetzt wore, zuem Eine im usserschte Norde dur dr islamisch Fierer („Almamy“) Samory Touré, zem Andre au in dr Kischteregione. Vu 1891 bis 1918 sin allwyyl unterschidligi Landesdeil im uffige Chrieg oder im Ufstand gsi gege d Kolonialmacht Frankryych.

[ändere] Dr Widerstand vum Samory Touré

Dr hertscht Widerstand isch vum Samory Touré uusgange, wu 1895 s Ryych vu Kong eroberet un d Stadt zerstert gha het. Dr Samory Touré isch e Heerfierer un e islamische Reformer gsi, wu syy erschte Staat e baar Hundert Kilometer wyter weschtli grindet gha het, an dr Gränze vu dr franzesische Kolonie Guinea un Senegal. Us däm Ryych hän e d Franzose in bluetige Kämpf Aafangs 1890er Johr verdribe. Uf em Biet vu Kong het er derno syy zwot Ryych errichtet. 1896 hän d d Brite s Nochberryych vu dr Ashanti eroberet un sin dodermit em Samory syy diräkte Nochbere im Oschte gsi. D Versuech vum Samory, sich mit dr Brite geg d Franzose z verbinde, sin fähl gschlaa. Anne 1898 si franzesischi Truppe vum Weschte, Side un Norde här glyychzytig in s Ryych vum Samory vorgstoße, derwylscht em d Brite dr Ruckzug no Oschte verspert hän.D Franzose hän em sicher Gleit versproche in syy Heimetdorf, wun er hätt solle fridlig chenne läbe. Dr Samory het des Aagebott akzäptiert un het sich ergee. Di nerdlig Elfebeikischte isch dodermit ändgiltig franzesisch gsi. D Siger hän ihre Verspräche aber sofort broche un hän dr Samory Touré in ihri Kolonii Gabun, deportiert, wun er anne 1900 gstorben isch.

[ändere] Dr Uaabhängigkeitskampf vu dr Baoule un dr Agni 1891 bis 1917

Dr Uaabhängigkeitskampf vu dr Velker an dr Kischte un im Zäntrum vu dr Kolonii isch vu dr Akanvelker vu dr Baoule un dr Agni aagfiert wore, wu 150 Johr friejer us em Ashantibiet yygwanderet gsi sin. D Ufstandswälle het aagfange, wu d Franzose di 1878 bis 1889 uusghandlete „Schutzverdreg“ mit däne Velker in e baar Pinkt broch gha hän, indäm si sich in d Wahl vu dr draditionälle Oberhaipter yygmischt hän un verlangt hän, ass Manne as Dreger un Zwangsarbeiter gstellt wäre. Wu anne 1893 mit em Böu vun ere Yysebahnlinie aagfange woren isch, hän si no meh Zwangsarbeiter verlangt un hän dr Afrikaner Land ewäggnuu fir d Streckefierig. Anne 1900 hän si au no versuecht, e Chopfstyyr fir d Bewohner vu dr Koloni durzsetze.

Dr Ufstand, wu anne 1891 aagfange woren isch, isch nit zäntral aagfiert wore, wel d Baoule nit in eme zäntralisierte Chenigryych vereinigt gsi sin, au wänn sich do vil chleineri Haiptligstimer zämmedue hän. Är het dr Karakter vun eme johrelange Guerillachrieg gha. 1908 hän d Franzose nume no ne schmale Kischtestreife unter Kontrolle gha. In däm Johr het d Kolonialmacht e neje Guverner, dr Gabriel Angoulvant, an d Elfebeikischte gschickt. Dr Angoulvant het d Lesig gsuecht in ere brutale militerische Unterdruckig vu dr yyheimische Bevelkerig. Är het Hunderti vu Derfer zerstere un d Bewohner in Ortschafte umsidle loo, wu mer lychter het chenne bewache. 220 afrikanischi Fierer sin deportiert wore un s Syschtem vu dr Zwangsarbet isch seli uusgwytet wore. Die Maßnahme sin erfolgryych gsi, un anne 1915 isch di militerisch Kontrolle iber s Land dur Frankryych widerhärgstellt gsi. 1916 isch s zuen eme letschte große Ufstand vu dr Baoule un dr Agni chuu, wu di franzesisch Herrschaft zytwyys ähnli bedroht het wie im Johr 1908. Dr Ufstand het schließli dermit ufghert, ass d Agni zem greschte Deil uusgwanderet sin in di britische Nochberkolonii Goldkischte un dodermit unter e Form vu dr Kolonialherrhschaft, wu si besser hän chenne verdrage.

[ändere] Verwaltigsgliderig

D Elfebeikischte isch syt em 12. Juli 2000 in 19 Regione ufdeilt. Des sin (in Chlammere d Hauptstadt):

1 - Agnéby (Agboville) 2 - Bafing (Touba) 3 - Bas-Sassandra (San-Pédro) 4 - Denguélé (Odienné) 5 - Dix-Huit Montagnes (Man) 6 - Fromager (Gagnoa) 7 - Haut-Sassandra (Daloa) 8 - Lacs (Yamoussoukro) 9 - agunes (Abidjan) 10 - Marahoué (Bouaflé)

11 - Moyen-Cavally (Guiglo) 12 - Moyen-Comoé (Abengourou) 13 - N’zi-Comoé (Dimbokro) 14 - Savanes (Korhogo) 15 - Sud-Bandama (Divo) 16 - Sud-Comoé (Aboisso) 17 - Vallée du Bandama (Bouaké) 18 - Worodougou (Séguéla) 19 - Zanzan (Bondoukou)

[ändere] Fueßnote

1. ↑ Im Wortschatz-Portal vu dr Universitet Leipzig het Elfenbeinküste e Hyfigkeitsklasse vu 11, Ivoire as Bstanddeil vum Namme Côte d’Ivoire di nidere Klasse 17.
2. ↑ ^{2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7} La Côte d’Ivoire en chiffres, sous la dir. de Direction générale de l’Économie, ministère de l’Économie et des finances de la République de Côte d’Ivoire, dialogue production, Abidjan, 2007, S. 13 ff.
3. ↑ ^{3,0 3,1} Gabriel Rougerie: L’Encyclopédie générale de la Côte d’Ivoire: le milieu et l’histoire, Nouvelles éditions africaines, Abidjan, Paris, 1978 (ISBN 2-7236-0542-6), S. 76
4. ↑ Hauhouot, Antoine Asseypo: Développement, amenagement, régionalisation en Côte d’Ivoire, Editions universitaires de Côte d’Ivoire, Abidjan 2002, (ISBN 2-84515-020-2), S. 30.
5. ↑ Rougerie 1978, S. 94ff.
6. ↑ ^{6,0 6,1 6,2} Stefan Wozazek: Die klastischen Sedimente von Süd-Elfenbeinküste: Provenanz, Umlagerungsprozesse und Entstehung des Goldvorkommens ‚Belle Ville‘. Dissertation an der Universität Stuttgart, 2001. Download
7. ↑ Rougerie 1978, S. 75 ff.
8. ↑ Rougerie 1978, S. 33
9. ↑ Rougerie 1978, S. 171
10. ↑ Rougerie 1978, S. 173-192
11. ↑ La Côte d’Ivoire en chiffres, S. 86
12. ↑ Rougerie 1978, S. 207–214
13. ↑ Länderdatebank vu dr Dytsche Stiiftig Wältbevelkerig: "Elfenbeinküste" [1]
14. ↑ Jacques Leclerc, L’aménagement linguistique dans le monde, online, (Stand: 3. Oktober 2008
15. ↑ Countries of the world: Cote d'Ivoire the role of religion Online
16. ↑ Claude Koudou, Claude Koudou, Vincent Lohouri, Vincent Lohouri: Ivoiriens de l’étranger: Quelle politique de l’état & quelles contributions de la diaspora au processus de développement de la Côte d’Ivoire. 1ère semaine des Ivoiriens de la diaspora, du 20 au 23 août 2007, Abidjan. Paris 2008, S. 19 ff.

[ändere] Literatur

• Tietze, Wolf et al.: Westermann Lexikon der Geographie. Braunschweig: Georg Westermann, 1968. Band 1 A–E.

[ändere] Netzgleicher (Ekschterni Syte)

• Legionärsrecht, Julio Godoy Ybergriff vun de französische Truppe in de Elfebeikyscht. Eisytige Unterschtytzung fyr Rebelle im Norde (junge Welt, 9. November 2005)
• Länder- un Reiseinformatione vum dütsche uswärtige Ômt
• SPIEGEL-Jahrbuech Elfenbeikyscht
• Webquest yber Côte d'Ivoire
• Aktuelli Nochrichte uss Côte d'Ivoire (uff änglisch)
• Adama Sow: Ethnozentrismus als Katalysator bestehender Konflikte in Afrika südlich der Sahara, am Beispiel der Unruhen in Côte d`Ivoire

Schdaate in Afrika Ägypte1 | Algerie | Angola | Äquatorialguinea | Äthiopie | Benin | Botsuana | Burkina Faso | Burundi | Dschibuti | Elfebeichüschte | Eritrea | Gabun | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea-Bissau | Kamerun | Kap Verde | Kenia | Komore | Kongo (Dem. Rep.) | Kongo (Rep.) | Lesotho | Liberia | Libye | Madagaskar | Malawi | Mali | Marokko | Mauretanie | Mauritius | Mosambik | Namibia | Niger | Nigeria | Ruanda | Sambia | São Tomé und Príncipe | Senegal | Seychelle | Sierra Leone | Simbabwe | Somalia | Südafrika | Sudan | Swasiland | Tansania | Togo | Tschad | Tunesie | Uganda | Zentralafrikanischi Republik Anderi Gebiet:  Ceuta | Îles éparses | Kanarischi Insle | Madeira | Mayotte | Melilla | Réunion | St. Helena | Weschtsahara 1 Lit zum Deil au in Asie.