Südafrika

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Republiek van Suid-Afrika (Afrikaans)

Republic of South Africa (Englisch)
Riphabliki yeSewula Afrika (isiNd.)
IRiphabliki yaseMzantsi Afrika (isiXh.)
IRiphabliki yaseNingizimu Afrika (isiZu.)
Rephaboliki ya Afrika-Borwa (Nord-Sotho)
Rephaboliki ya Afrika Borwa (Süd-Sotho)
Rephaboliki ya Aforika Borwa (Setswana)
IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (Sis.)
Riphabuliki ya Afurika Tshipembe (Tsh.)
Riphabliki ra Afrika Dzonga (Xitsonga)
Republik Südafrika

D’Flagge vo Republiek van Suid-Afrika  (Afrikaans) Republic of South Africa (Englisch) Riphabliki yeSewula Afrika (isiNd.) IRiphabliki yaseMzantsi Afrika (isiXh.) IRiphabliki yaseNingizimu Afrika (isiZu.) Rephaboliki ya Afrika-Borwa (Nord-Sotho) Rephaboliki ya Afrika Borwa (Süd-Sotho) Rephaboliki ya Aforika Borwa (Setswana) IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (Sis.) Riphabuliki ya Afurika Tshipembe (Tsh.) Riphabliki ra Afrika Dzonga (Xitsonga) Republik Südafrika
Wahlspruch: ǃke e: ǀxarra ǁke
(ǀXam für: Verschiideni Völker vereint)
Amtsschpraach Afrikaans, Englisch, isiNdebele, isiXhosa, isiZulu, Nord-Sotho, Süd-Sotho, Setswana, Siswati, Tshivenda, Xitsonga
Hauptschtadt Tshwane/Pretoria
Regierigssitz Exekutive: Tshwane/Pretoria
Legislative: Kapstadt
Judikative: Bloemfontein
Schtaatsform Präsidialrepublik mit föderale Element
Schtaatsoberhaupt und Regierigschef Präsident Jacob Zuma
Flächi 1.219.912 km²
Iiwohnerzahl 48.782.756 (Stand Novämber 2008)
Bevölkerigsdichti 38 Iiwohner pro km²
BIP 255 Mrd US-Dollar (2006)
BIP/Iiwohner 5.384 US-Dollar (2006)
Währig Rand
Unabhängigkeit 31. Mai 1910
Nationalhymne Nkosi sikele li'Africa / Die Stem van Suid-Afrika
Ziitzone UTC +2
Kfz-Kennzeiche ZA
Internet-TLD .za
Vorwahl +27
LocationSouthAfrica.svg
Map of South Africa.svg
South Africa Topography.png

D Republik Südafrika isch en Schdaat am Südschpitz vo Afrika. S Land mit de Hauptschdadt Pretoria lit zwüsche 22 und 35 Grad südligi Breiti und zwüsche 17 und 33 Grad östligi Längi (ohni Berücksichtigung vo de Prinz-Edward-Insle). Im Süde und Südoschte gränzt s Land an dr Indisch Ozean und im Weschte an dr Atlantik. Im Norde liige d Nochberländer Namibia, Botsuana und Simbabwe, öschtlig drvo Mosambik und Swasiland. S Königriich Lesotho isch än Enklave, wird also vollschdändig vo Südafrika umschlosse.

Yyleitig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Sidafrika isch e ethnisch seli gmischt Land, wu Mänsche mit allne Hutfarbe läbe un wu wäg däre Vilfalt vilmol Rägebogennation gnännt wird. Wel di verschidene Volksgruppe aber nit alliwyl konfliktfrej näbenenander gläbt hän, hän ethnischi Probläme un Uuruejene zwische dr wysse Bevelkerigsminderheit un dr schwarze Mehrheit in dr Gschicht un dr Bolitik vum Land vorgherrscht. D National Party, d Bardei vu dr niderländisch-stämmige Bure, het no ihrem Wahlsiig im Johr 1948 s wältwyt gächtet Syschtem vu dr Apartheid yygrichtet, wu aber scho dervor unter dr bolitische Fierig vu dr britisch-stämmige Staatsfierig aagfange gha het un bis churz no dr Wahl vum gmäßigte Presidänt Frederick Willem de Klerk Bstand gha het. D Wändi in dr Bolitik anne 1990 isch dur dr johrelang Kampf vu dr schwarze Bevelkerigsmehrheit vu dr Bantu-Velker unter ihrem bolitische Fierer Nelson Mandela gschafft wore, wu au 1994 zum erschte schwarze Presidänt vum Land gwehlt woren isch. E allnonig glest Brobläm isch, ass di khoisanid Altschichtbevelkerig, wu vili dervu no as Wildbyter läbe, hite in ihrem Iberläbe bedroht isch.

Sidafrika isch eis vu dr wenige afrikanische Länder, wu no nie ne Staatsstryych stattgfunde het. Freji un gheimi Wahle wäre scho syter em Änd vum 19. Johrhunderts durgfiert, zue glyyche Wahle sin si aber erscht Wore, wu au di nit-wyss Bevelkerig het derfe wehle. D Wirtschaft vum Land isch di wichtigscht un di wyt entwickletscht vum ganze afrkanische Kontinänt.

Geografyy[ändere | Quälltäxt bearbeite]

S Land lyt am sidligschte Rand vum afrikanische Kontinänt un het e Kischtelinie, wu iber meh wie 2.500 km verlauft un an zwe Ozean lyt (am Atlantisch un am Indische Ozean). Sidafrika het e Flechi vu 1.219.912 km², des isch uugfehr s 3,4-fach vu dr Flechi vu Dytschland. S Zentralplateau, au „Highveld“ gnännt, lyt uf ere Hechi zwische 900 un 2.000 Meter. Dr Landgirtel, wu zue dr Kischte abegoht, het e Breitu vu 20 bis 250 km un wird Groot Randkant (Großi Randstapfle) gnännt. Wyti Deil vum Land sin geomorfologisch un petrografisch vu dr Sedimänt vum Karoo-Hauptbecki bstimmt. Im Norde stehn bsundersch im Bushveld-Komplex magmatischi Gstei aa un bi Barberton seli alti Metamorphit (Griensteifacies/Serpentinit).

D Drakensbärg durzien s Land vum Nordoschte bis in d Enklav Lesotho im Sidoschte, wu si mit em Thabana Ntlenyana ihre hegschte Punkt (3.482 m) erreiche. Dr hegscht Bärg vu Sidafrika isch dr Mafadi mit 3.450 m. Nordweschtli vu Bloemfontein goht d Kalahari-Wieschti dur Botsuana bis uf Namibia. Am Kap Agulhas (port.: agulhas = Nodle), em usserschte Sidweschtspitz vum Kontinänt, träffe dr Atlantik un dr Indischer Ozean ufenand, weschtlig dervu lyt s „Kap vu dr Guete Hoffnig“ (Cape of Good Hope oder Kaap van die Goeie Hoop).

Di meischte Fliss vu Sidafrika chemme us dr Drakensbärg un fließe no Oschte in Richtig Indische Ozean. Dr lengscht Fluss mit 1.860 km isch dr Oranje, är chunnt au us dr Drakensbärg, fließt aber no Weschte un mindet in dr Atlantische Ozean. D Augrabiesfäll am Oranje-Fluss im Nordweschte vum Gordoniadistrikt sin anne 1778 vum Hendrik Wikar entdeckt wore. Si hän e Breiti vu rund 150 Meter un sin eppe 56 m hoch. Wyteri wichtigi Fliss sin dr Limpopo, wu as Gränzfluss in Nordoschtrichtig no rund 1.600 km in dr Indische Ozean mindet, un dr Vaal (1.251 km), e Näbefluss vum Oranje. D Wasserständ vu däne Fliss schwanke zimli.

Zue Sidafrika ghere au no d Prince-Edward-Insle im sidlige Indische Ozean. Di territoriale Aasprich in dr Antarktis un uf d Walfischbucht z Namibia het Südafrika anne 1994 ufgee.

Klima un Vegetation[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Satellitebild vum Kap vu dr Guete Hoffnig, chinschtligi Perspektive

Sidafrika het e großi Aazahl vu Klimazone. Vun ere extremer Wieschti in dr Kalahari an dr Gränz zue Namibia bis zuen eme subtropische Klima im Sidoschte un an dr Gränz zue Mosambik. S allgmein Klima isch dur d Lag am sidlige Wändechreis in dr Hauptsach sunnig un drucke. Schnee het s im Winter zmeischt nume in dr Gebirg. D niderschleg sin iber s ganz Johr verdeilt un nämme vu Sidoschten no Nordwescht ab, glyychzytig nämme d Tämperature zue.

Wäg syyre Greßi un wäge ne baar andere Faktore (Meeresstrem, Hechelag) variiert s Klima zwische dr verschidene Deil vum Land: s Klima vu dr Weschtkischte isch dur dr Benguelastrom us dr Antarktis chieler un druckener. An dr Oschtkischte sorgt dr Agulhasstrom us em Indische Ozean fir e ender fyycht un warm Klima.

D Lag uf dr Sidhalbchugle fiert derzue, ass d Johreszyte geg di europäische laufe. Im Winter, zwische Juni un Augschte, cha in dr Drakensbärg, uf em Highveld un in dr Gegnig vu Johannesburg (1753 m) Schnee lige, zobe un znaacht isch s derno seli chalt. Am Dag styyge d Tämperature uf eppe 23 °C, im Summer uf 30 °C. Im Boland, dr Region um Kapstadt (15 m), herrscht im Winter e chiel Klima, wu s als rägelet. Vu Novämber bis Merze isch s dert warm bis heiß un drucke. In dr Kischtebiet vu KwaZulu-Natal, unter anderem z Durban (5 m) un an dr Oschtkischte, isch d Luftfyychtigkeit hoch, s wait aber zmeischt e chiellächte Wind vum Meer. D Tämperature lige do s ganz Johr zwische 25 und 35 °C.

S Platoo im Oschte vum Land isch dur warmi, aber sälte unaagnähm heißi Tämperature gchännzeichnet. In dr Karoo-Halbwieschti un dr Kalahariwieschti het s dergege als extrem hochi Tämperature.

Am Weschtkap wait ständig e frischi Wind. D Summer sin warm un au d Winter sin mild. D Sidkischte isch dur e gmäßigt Klima karakterisiert. S het in dr Hauptsach e Druckevegetation mit große Savannebiet, wu im Weschte in d Kalahariwieschti un im Sidweschte in d Karoo ibergehn. Gschlosseni Waldbständ hets nume im rägeryyche Oschte un Sidoschte.

Flora un Fauna[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Z Sidafrika het s iber 20.000 verschideni Pflanze, rund 10 Prozänt vu allne bekannte Pflanzearte uf dr Wält. In dr Fynbos-Region, eme Landstrich in dr Provinz Weschtkap, findet mer meh wie 9.000 Arte, dodermit isch des Biet ein vu dr ökologisch vilfältigschte Fläcke uf dr Ärd. Vil vu däne Arte sin endemisch, d. h. si chemme nume in dr Kapregion vor. Us däm Grund die Region in dr Botanik unter em Namen Capensis as eis vu dr segs Floreryych aagsäh. Si isch mit abstand di chleischt vu däne Pflanzeryych.

Di meischte vu dr Pflanze z Sidafrika sin immergrieni Hartlaubgwegs mit fyyne, nodlefermige Bletter. E anderi typischi Pflanze isch d Protea, wu zue dr Decktsomer ghert un wu s rund 130 verschideni Arte dervu im Land git.

Derwylscht s z Sidafrika e großi Vilzahl an Blietepflanze git, sin Walder nume sälte z finde. Grad emol ei Prozänt vu dr Gsamtflechi isch Wald, fascht uusschließlig in dr fyychte Kischtenebeni am Indische Ozean lang in dr Provinz KwaZulu-Natal. Hite bstehn die Wälder in dr Hauptsach us importierte Baumarte, wie zem Byyspel Eukalyptus un Fohre. Dr urspringlig Wald, wu vu dr europäische Sidler no gfunde woren isch, isch fascht iberaal abgholzt wore. Räscht dervu git s no z. B. im Auckland Nature Reserve bi Hogsback. Am Aafang vum 21. Johrhundert sin sidafrikanischi Hartholzbaim wie di Breitblettrig Steinyybe (Podocarpus latifolius), dr „Stinkwoo“ (Ocotea bullata) un der „Black Ironwood“ (Olea laurifolia) vu dr Regierig unter Naturschutz gstellt wore. Dodermit soll au s Iberläbe vum Kapbabegei (Poicephalus robustus) gsicheret wäre. Die Langfligelbapegeienart giltet as dr sältescht afrikanisch Großbabegei un chunnt nume no indr stark fragmäntierte Steinyybewälder vu Sidafrika vor[1].

Im seli heiße un druckene Namaqualand in dr Nechi vu dr Weschtkischte git s verschideni Arte vu Sukkulänte, wu Wasser spychere, wie z. B. Aloe un Wolfsmilch (Euphorbia). Im Landesinnere herrscht Grasland vor, wu vor allem uf em Highveld z finden isch. Do dominiere verschideni Greser, nideri Heckeun Akazie. D Vegetation wird in Richtig Norde weniger, des lyt an dr gringe Niderschlagsmängine. D Gras- un Dornesavanne eschtlig vu dr Kalahari-Wieschti wandlet sich geg nordoschte zuen ere Fyychtsavanne mit eme dichtere Bewugs. In dr Gegnig um s nerdlig Änd Kruger-Nationalpark het s bsundersch vil Affebrotbaim.

Di arteryych Dierwäl cha mer in Hunderte vu chleine Wildschutzbiet un in dr große Nationalpark (z. B. im wältbekannte Kruger-Nationalpark) bschaue. Z Sidafrika sin meh wie 300 Sugedierarte, meh wie 500 Vogelarte, meh wie 100 Reptilienarte un u vil Insektenarte derheim. S git vil „Antilope“, wie zem Byschpel d Impala, dr Kudu oder dr Springbock, aber au Struße, Flamingo un Zebra. Vil Nationalpark sin d Heimet vu dr afrikanische „Big Five“, dr fimf große Sugedierarte: Leeb, Leopard, Biffel, Elifant un Nashorn. Derzue läbe eppe 170.000 wildi Brillepinguin an dr Kischte un uf dr Insle, wu unter strängem Naturschutz stehn.

Bevelkerig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bevelkerigsentwicklig z Sidafrika

Sidafrika isch e multikulturäll Land, au wänn mer alliowyl no d Folge vu dr Apartheid cha finde un d Bevelkerigsgruppe vilmol drrännt läbe. S het di grescht europäisch-stämmig Bevelkerig un di grescht Yywohnerzahl mit ere indische Härchumpft z Afrika, was es Land zue eim vu dr ethnisch vilfältigschte Länder vum afrikanische Kontinänt macht. S isch d Heimet vu verschidene afrikanische Gsellschaften, vu niderländische, dytsche, franzesische, asiatische un britischen Yywanderer un vu sognännte „Farbige“ (ängl. coloureds). „Farbigi“ sin z Sidafrika friejer d Noofahre vu dr Khoisan, vu dr Sklaven us em domolige niderländische Oschtindie (hit Indonesie) un Mänsche mit gmischte Vorfahre gnännt wore. Dr Uusdruck „Farbigi“ isch e Hiiwyys uf d Bedytig, wu dr Kolonialismus un d Apartheid dr „Hutfarb“ zuegwise hän.

Bis zem Johr 1991 het d sidafrikanisch Verfassig d Bevelkerig in vier großi Klasse yydeilt: „Schwarzi“ (Afrikaner), „Wyssi“, „Farbigi“ un Asiate. Au wänn s die Yydeilig im Gsetz hite nimmi git, sähne sich vil Sidafrikaner allno as Zuegherigi vu eire vu däne Klasse un au offiziäll staatligi Statischtike bruche no die Kategorie.[2] D Afrikaner bzw. di Schwarze stelle rund 79,5 % vu dr gsamte Bevelkerig n ghere zue verschidene Volksgruppe. Di greschte vu däne Gruppe sin s Zulu, d Xhosa, d Basotho, d Venda, d Tswana, d Tsonga, d Swazi un d Ndebele. Dr Aadeil vu dr Wysse an dr Gsmatbevelkerig lyt bi 9,2 %; in dr Hauptsach sin s Noofahre vu niderländische, dytsche, franzesische un britische Yywanderer, wu ab em Änd vum 17. Johrhundert no Sidafrka immigriert sin. Di sognännte „Farbigen“ sin Yywohner mit ere unterschidlige ethnischer Härchumft, zmeischt Noofahre vu dr erscht europäische Sidler, vu däne ihre Sklave un dr Velker, wu urspringli z Sidafrika gläbt hän. Eppe 8,9 % vu dr Bevelkerig ghere zue däne „Farbige“. Di meischte Asiate sin indischer Härchumft, wu in dr Mitti vum 19. Johrhundert in s Land gholt wore sin, go uf dr Zuckerrohrfälder z Natal schaffe oder as Händler in dr Städt gläbt hän. Hit stelle d Asiate 2,5 % vu dr Gsamtbevelkerig un läbe in dr Hauptsach in dr Provinz KwaZulu-Natal. S git ußerdäm e chleini chinesischi Gruppe mit eppe 100.000 Yywohner.[3]

Im Johr 2005 hän eppe 58 % vu dr Sidafrikaner in dr Städt gläbt, 30,3 % vu dr Yywohner sin 15 Johr alt oder jinger, 64,5 % zwische 15 un 64 Jahre un 5,2 % elter wie 65 Johr. S Bevelkerigswagsdum isch anne 2005 bi rund -0,3 % gläge, d Geburtenrate lyt bi 18 Geburte pro 1000 Yywohner, d Chinderstärbligkeit bi 6,1 %. Di derzytig Läbeserwartig lyt bi Fraue un Manne uugfehr glyych bi 43 Johr. Di sidafrikanisch Frau het im Schnitt 2,2 Chinder. Rund 87 % vu dr Sidafrikaner, wu iber 15 Johr alt sin, chenne läsen un schryybe.

Religione[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Religion[4] Aazahl Merz 2008 Prozänt Merz 2008
Uuabhängigi Afrikanischi Chilche 12.066.969 25,74
Nederduits Gereformeerde Kerk 4.172.340 8,9
Remisch-Katholischi Chilche 4.031.699 8,6
Evangelisch-methodistischi Chilche 3.328.496 7,1
Anglikanischi Chilche 1.875.209 4,0
Evangelisch-lutherischi Chilche 1.218.886 2,6
Neuapostolischi Chilche 440.000 0,94
anderi chrischtligi Chilche 8.260.295 17,62
Animismus 937.604 2,0
Hinduismus ca. 656.000 1,4
Islam ca. 656.000 1,4
Judentum ca. 94.000 0,2
Zyyge vu Jehova 81.500 0,17
sunschtigi Religione 5.860.028 12,5
konfessionslos ca. 3.281.600 7,0
Gsamt ca. 46.960.626 100,0

Sproche[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Die Charte zeigt d Sproche vu Sidafrika no Kommune. Hälleri Färbige zeige ne Mehrheit vu weniger wie 50 % aa.
0 Afrikaans
0 Ndebele
0 Nerdligs Sotho
0 Sidligs Sotho
0 Swati
0 Tsonga
0 Setswana
0 Tshivenda
0 isiXhosa
0 isiZulu

Sidafrika het syt em Änd vu dr Apartheid elf amtligi Landessproche: Änglisch, Afrikaans, isiZulu, Siswati, isiNdebele, Sesotho,Nerdligs Sotho, Xitsonga, Setswana, Tshivenda un isiXhosa. S Land isch dodermit no Indie des mit dr meischte offizälle Sproche vu dr Wält. Dämno git s elf unterschidligi offiziälli Landesnämme. Rund 0,7 % vu dr Schwarze un 59,1 % vu dr Wyyse schwätze Afrikaans as Muetersproch. Änglisch wird vu 0,5 % vu allne Schwarze un vu 39,3 % vu dr Wysse derheim gschwätzt. Di andere Sproche wäre vu dr schwarze Bantu-Bevelkerig as Muetersproch gschwätzt. Eppe 22,3 % schwätze IsiXhosa, 30,1 % IsiZulu, 11,9 % Sepedi, 10,0 % Sesotho, 10,3 % Setswana, 3,4 % SiSwati, 2,9 % Tshivenda, 5,6 % Xitsonga un 2,0 % IsiNdebele. Nume 0,3 % vu dr schwarze Bevelkerig un 1,1 % vu dr Wysse schwätze keini vu dr elf offiziälle Landessproche as Muetersproch.

Näbe däne elf Sproche git s z sidafrika anderi nit-amtligi Sproche wie zem Byschpel Fanakalo, Lobedu, Nerdligs Ndebele, Phuthi, Khoe, Nama un San. Die Sproche wäre im amtlige Gebruch nume do verwändet, wu si verbreitet sin. Vil vu däne nit-offiziälle Landersproche vu dr San un dr Khoikhoi wäre au dr Nochberstaate Namibia un Botsuana gschwätzt. Die Velker, wu sich dytlig vu dr Bantu unterscheide, hän ihri eigeni kulturälli Identität, zem Byschpel sin si Jeger un Sammler. D Zahl vun ene het in dr letschte johrhundert stark abgnuu un ihri Sproche sin vum Uusstärbe bedroht.

Vil wyssi Sidafrikaner schwätze ußerdäm anderi europäischi Sproche wie Portugisisch, Dytsch un Griechisch. Derzue wäre Sproche wie Gujarati oder Tamil vu dr Yywohner mit ere sidasiatische Härchumpft gschwätzt.

Au wänn jedi vu dr elf Sproche Amtssproch isch un noch em Gsetz alli Sproche as glyych aazerkänne sin, het sich di änglisch Sproch as di wichtigscht uusebildet, wel si im Land iber di unterschidlige Volksgruppen ewäg vu dr meischte Mänsche verstande wird un im Gegesatz zum Afrikaans nit diräkt mit em ehmolige Apartheidsreschim verchnipft isch. Dr Yyfluss vum Afrikaans, wu in dr Zyt vu dr Apartheid di erscht Sproch im Land gsi isch un in dr Schuel Pflichtfach gsi isch fir alli, isch am Änd vum 20. Johrhundert arg gsunke. Derzue sich in dr letschte Johre dr Yyfluss vu dr Bure in dr Gsellschaft dur dr politische Machtverluscht reduziert wore. Wäge däm giltet s Afrikaans hite z sidafrika bi vilne as „geschtrig“ un „provinziäll“ im Gegesatz zue dr Wältsproch Änglisch.

Gschicht[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Voreb di europäische Sidler chuu sin[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Zwee San-Manne bim Fyyr mache

Z Sidafrika sin e baar vu dr eltschte paläoanthropologische Fossil vu dr Wält uusgrabe wore. Iberräscht vum Australopithecus africanus sin bi Taung („Chind vu Taung“) un in dr Hehline vu Sterkfontein („Little Foot“), Kromdraai un Makapansgat gfunde wore. Di eltschte dervu wäre uf rund 3,5 Millione Johr datiert. No däne Vormänsche hän do verschideni Arte vu dr Gattig Homo gläbt, wie zem Byschpel dr Homo habilis, Homo erectus un schließli dr modärn Mänsch, dr Homo sapiens.

D Jeger-un-Sammler-Velker vu dr San un dr Khoikhoi läbe syt rund 20.000 Johr im Biet vum hitige Sidafrika. Si sin im Lauf vu dr Yywandrig vu dr Bantu allmeh verdrängt wore. D Bantu sin iber dr Fluss Limpopo chuu un hän sich im hitige Sidafrika as Bure un Hirte nidergloo. Im Verlauf vu däne Wandrige, sin si bis zum Fish River chuu, wu hite in dr Provinz Oschtkap lyt. Vor allem in dr Zyt vu dr Apartheid hän sidafrikanischi Hischtoriker energisch d These verträtte, ass di schwarzafrikanische Bantu erscht syt em 17. Johrhundert, also glyychzytig mit dr Europäer, in s Land yygwanderet seje, un dodermit d Wysse ihne au kei Land ewäggnuu hätte.[5] S spricht aber vil derfir, ass die Velkerwandrig scho um s Johr 1000 umme abgschlosse gsi isch.[6] Zem Byschpel het mer im nerdlige un nordeschtlige Sidafrika rund 600 Schmelzstätten fir Yyse- un Chupfererz, Hafnerware, Bfeschtigungsaalage un Skelett us dr Zyt zwisch em dritte un zwelfte Johrhundert gfunde, wu zimli sicher Verdrätter vu dr Bantu-Sprochfamilie zuegordnet chenne wäre.[7]

Europäischi Entdecker[ändere | Quälltäxt bearbeite]

As erschti Europäer sin d Portugise uf Sidafrika chuu. Syt em Aafang vum 15. Johrhundert hän si ne Seewäg no Indie gsuecht um Afrika umme go dr arabisch, türkisch un venezianisch Zwischehandel uf dr Gwirzrute uuszschalte. Zem erschte Mol isch s em Bartolomeu Diaz anne 1488 glunge, bis zum Sidweschtspitz vu Afrika vorzdringe, wun ere Kap vu dr Stirm daift het. Dr Chenig Joao II. vu Portugal het dää Namme in Kap vu dr guete Hoffnig umgnännt, wel dr Wäg uf Indie jetz uffe gsi isch. Im Novämber 1498 het e chleini Flotte unter em

Am 4. Novämber 1498 isch e chleini Flotte unter em Vasco da Gama in dr Sankt-Helena-Bucht an dr Weschtkischte glandet un isch derno im e große Boge um dr Sidspitz vu Afrika umme gfahre, am 25. Novämber sin si schließli in dr Mosselbaai an dr Oschtkischte glandet un dodermit isch dr Seewäg uf Indie frej gsi. S Kap isch Station gsi fir vil Seefahre in dr negschte Johrhundert, e ständigi Niderlassig hän d Portugise am Kap aber nie grindet, au wel anne 1510 dr portugisisch Vizechenig Francisco de Almeida bi me Gfächt mit dr Khoikhoi um s Läbe chuu isch.

Niederländische Kolonialzeit[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Aachumpft vum Jan van Riebeeck z Kapstadt

Di modärn Gschichtsschryybig vu Sidafrika fangt am 6. April 1652 aa, wu dr Niderländer Jan van Riebeeck im Uftrag vu dr Niderländische Oschtindie-Kompanii (niderl.: Vereenigde Oostindische Compagnie, VOC) am Kap vu dr Guete Hoffnig e Versorgigsstation yygrichtet het. Die het wäg ihre strategisch ginschtige Lag e Raschtstation solle syy fir Handelsschiff, wu zwische Europa un Sidoschtasie unterwägs gsi sin. Bis in s 18. Johrhundert isch die Sidlig in holländischem Bsitz gsi. D Sidler hän sich zerscht in dr weschtlige Kapregion uusbreitet, wu in sällere Zyt s Ruckzugsbiet vu dr Khoisan gsi isch. Wu si anne 1770 im Oschte an d Sidligsgränz vu dr Bantu chuu sin, hän si e baar Chrieg mit dr Xhosa gfiert. D Kapholländer hän vil Sklave in s Land gholt vu Indonesie, Madagaskar un Indie. Aafangs 1743 isch d Zahl vu dr Sklave in dr Provinz dytli hecher gsi wie d Zahl vu dr wysse Sidler. D Noofahre vu däne Sklave, wu vilmol wyssi Sidler ghyrote hän, sin speter zämme mit dr Buschmanne in d Bevelkerigsklasse vu dr „Farbige“ yydeilt wore oder au „Kap-Malaie“. Si stelle hite mit rund 50 % d Mehrheit vu dr Bevelkerig in dr Provinz Weschtkap.

19. Johrhundert[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Langlaagte, e Farm in dr Nechi vu Johannesburg, wu s erscht Gold am Witwatersrand gfunde woren isch

Wu d VOC fascht bankrott gsi isch un dr Yyfluss vu dr niderländische Händler gschwunden isch, hän britischi Truppe d Region um s Kap vu dr Guete Hoffnig im Johr 1797. D Niderlande sin im Verlauf vu dr Revolutionschrieg vu dr Truppe vum Napoleon bsetzt wore un di nej grindet Batavisch Republik isch nimi mit dr Brite verbindet gsi. D Bsetzung het em Ziil dient, ass dää strategisch wichtig Standort nit in d Händ vu dr Franzose solle gheje. D Brite hän s Land noch em Fride vu Amiens 1802 an d Niderlande mieße zruckgee, hän s aber im Johr 1806 wider eroberet un hän do jetz e britischi Chronkolonii yygrichtet. D Gränzchrieg mit dr Xhosa sin wytergange un hän s Land greßer gmacht alswyter bis zem Oschtstade vum Fish River. D Gränz vu dr neje Kronkolonii isch vu dr Brite stark bfeschtigt wore un s LAnd derhinter isch schnäll vu dr Wysse bsidlet wore. Wu s Britisch Parlemänt anne 1833 in ihrem wältwyte Yyflussbiet d Sklaverei abgschafft gha hän, het des dr Bure d Exischtänzgrundlag entzoge. Derzue hän d Bure d Yyfierig vum britische Rächt un vum Änglisch as Amtssproch abglähnt. Go sich em britische Yyfluss entzie un d Uusbytig vu dr Nit-Wysse wyter bedrybe chenne, sin si as sognännti Voortrekker in s Hinterland uusgwiche. Im Große Treck vu 1835-1841 sin rund 14.000 Bure in d Biet nerdlig vum Oranje-Fluss uusgwanderet.

D Entdeckig vu Diamanten im Johr 1867 un Gold im Johr 1886 het zuen eme starke wirtschaftlige Ufschwung gfiert un zuen ere Yywandwerig vu vile Europäer. Doderdur isch d Benochdeiligung vu dr urspringlige Bevelkerig no versterkt wore. D Bure hän mittlerwyyli uuabhängigi Republike grindet ghaa, dr Oranje-Freistaat anne 1844 un d Republik Transvaal anne 1848. Gege di britisch Expansion, wu vor allem uf di große Goldvorchemme am Witwatersrand ziilt hän, hän sich d Bure im Erschte Burechrieg (1880–1881) gwehrt. Drotz ass d Bure zahlemäßig dytli weniger gsi sin, hän si erfolgryych Widerstand gleischtet, wel si besser aabasst gsi sin an d Ertligkeite. D burische Soldate hän zem Byschpel khakifarbigi Uniforme drait, doderdur sin si besser tarnt gsi, derwylscht d Brite ihri traditionälle Rotreck drait hän un eso e lycht Ziil gsi sin fir di burische Scharfschitze.

Syt em 20. Johrhundert[ändere | Quälltäxt bearbeite]

„Nume fir Wyssi“-Schild us dr Apartheid-Zyt in Afrikaans un Änglisch
Dr Nelson Mandela 1993

In dr Johre 1899–1902 sin d Brite mit meh Truppe (un ohni roti Uniforme) zruckgchehrt un hän d Bure im Zwete Burechrieg bsigt. Dr Versuech vu dr Bure, sich mit em Dytsche Ryych un dr Kolonii Dytsch-Sidwescht-Afrika z verbinde, isch fir d Brite e zuesätzlige Grund gsi, jetz di vollständig Kontrolle iber d Burerepublike z iberneh. D Bure hän demol umesunscht Widerstand gleischtet, wel d Brite wäg ihre zahlemäßige Iberlägeheit un dr bessere Nooschubversorgig nit hän chenne bsigt wäre. Im Fride vu Vereeniging sin di bode Burerepublike in s Britisch Empire yyglideret wore, dr Bure sin aber großzigigi Fridensbedingige gwehrt wore, wie z. B. d Anerchännig vu Afrikaans as Amtssproch. D Brite hän in däm Verdrag au zuegstumme, ass d Burgerrächt vu dr nit-wysse Bevelkerig wyter yygschränkt blibe sin.

No vier Verhandligsjohr isch am 31. Mai 1910 us dr vier Kolonie Natal, Transvaal, Oranje-Freistaat un dr Kapkolonii di Sidafrikanisch Union grindet wore, uf dr Dag gnau acht Johr noch em Änd vum zwete Burechrieg. 1934 hän sich di britisch South African Party (Sidafrikanischi Bartei) un di National Bartei vu dr Bure zue dr United Party (Vereinigti Bartei) zämmegschlosse go d Birte un d Afrikaaner versehne. Die Gmeinschaftsbartei het sich aber scho anne 1939 wider ufgspalte, wel s kei Einigkeit gee het iber dr Yydritt in dr Zwet Wältchrieg an dr Syte vu Großbritannien. Di ender rächtsgrichtet National Party het mit em nationalsozialistische Dytschland sympatisiert un het s Ziil vun ere radikale Rässedrännig gha.

Noch em Änd vum Zwete Wältchrieg het di wyss Bevelkerigsminderheit unter dr bolitische Fierig vu dr National Party ihri Macht chenne erhalte un het s Syschtem vu dr Apartheid yygrichtet doderdur, ass si e Reihe vu Gsetz dur s Parlemänt het verabschide loo, wu s Land un s Läbe im Alldag sträng no dr verschidene Hutrfarbe drännt het. Lyhcter gmacht wore isch des dur di ryymlig Drännig vu dr wyyse un schwarze Bevelkerigsgruppe. S Ziil isch d Abschiebig vu dr Schwarze in bsundersch uusgwiseni Biet (Homelands oder Bantustans). D Apartheid isch e große Strytpunkt in dr zwote Helfti vum 20. Johrhundert gsi, wu zue wyte wirtschaftlige Sanktione gfiert het un zum Ruckzug vu vile Unternämme us Sidafrika. Derzue isch d Wuet vu dr unterdruckte Bevelkerigsschichte gwagse. E Hesschtpunkt isch dr Ufstand vu Soweto am 16. Juni 1976 gsi, wu Bolizischte e Studäntedemonschtration nidergschosse hän, doderbyy sin 176 schwarzi Schieler un Studänte gstorbe.

Noch eme johrzehntelange Widerstand mit Streiks, Proteschtmärsche, Sabotasch un au Terroraagriff vu verschidene Anti-Apartheid-Bewegigege – di bekanntescht isch dr African National Congress (ANC) gsi – isch d Regierig vu dr National Party e erschte Schritt in Richtig vu ihre eigene Entmachtig, wu si anne 1990 s Verbot vum ANC ufghobe un ein vu dr bekannteschte Widerstandskämpfer, dr Nelson Mandela, no 27 Johr us em Gfängnis frej gloo het. D Apartheid isch Schritt fir Schritt us dr Verfassig verschwunde un het eso di erschte freje Wahle fir alli Yywohner vum 26. bis zum 29. April 1994 meglig gmacht. Dr ANC het die Wahl gwunne mit 62.6 % vu dr Stimme. Syterhär stellt dr ANC d Regierig vu Sidafrika. Dr Nelson Mandela isch dr erscht schwarz Pesidänt vum Land wore un het zämme mit em letschte Presidänt vu dr National Party, em Frederik Willem de Klerk, dr Fridensnobelpryys 1994 fir d Byydreg zum Änd vu dr Apartheid iberchuu.

Noofolger vum Mandela isch 1999 dr Thabo Mbeki wore un syt em 9. Mai 2009 dr Jacob Zuma.

Drotz ass d Apartheid abgschafft wore isch, läbe am Aafang vum 21. Johrhundert alliwyl no Millione Sidafrikaner, in dr Hauptsach Schwarzi, in Armuet.

Verwaltigsgliderig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Provinze[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Am Änd vu dr Apartheid anne 1994 hän di ehmolige quasi-unabhängige Homelands in di politisch Struktur vu Sidafrika miesse integriert wäre. Des het derzue gfiert, ass di bishärige vier Provinze (Kapprovinz, Natal, Oranje-Frejstaat un Transvaal) ufglest un dur nyyn Provinze ersetzt wore sin, wu jetz s gsmat Staasbiet vu Sidafrika umfasse. D Provinze sin in insgsamt 52 Distrikt unterdeilt.

Di nyyn Provinze vu Sidafrika
Distrikt vu Sidafrika
Nr. Provinz Ehmoligi Homelands un Provinze Hauptstadt Flechi (km²) Bevelkerig (2001)
1 Western Cape (Weschtkap) Kapprovinz Kapstadt 129.370 4.524.335
2 Northern Cape (Nordkap) Kapprovinz Kimberley 361.830 822.726
3 Eastern Cape (Oschtkap) Kapprovinz, Transkei, Ciskei Bisho 169.580 6.436.761
4 KwaZulu-Natal Natal, KwaZulu Pietermaritzburg 92.100 9.426.018
5 Free State (Frejstaat) Oranje-Frejstaat, QwaQwa Bloemfontein 129.480 2.706.776
6 North West (Nordwescht) Transvaal, Kapprovinz, Bophuthatswana Mafikeng 116.320 3.669.349
7 Gauteng Transvaal Johannesburg 17.010 8.837.172
8 Mpumalanga Transvaal, KwaNdebele, KaNgwane, Bophuthatswana, Lebowa Nelspruit 79.490 3.122.994
9 Limpopo Transvaal, Venda, Lebowa, Gazankulu Polokwane 123.900 5.273.637

Städt un Gmeine[ändere | Quälltäxt bearbeite]

In dr große Gmeireform vu anne 2000 sin vil bekannti sidafrikanischi Städt mit dr Gmeine un Twonships im Umland zämmegleit wore. E baar vu däne neje Metropole-Gmeine (ängl.: Metropolitan Municipality) sin umgnännt wore, di neje Nämme sin zmeischt Bantu-Nämme un solle eso s nej Sidafrika repesäntiere. Vier vu dr zeh greschte Städt un Gmeine liege in dr chleischte un am dichteschte bsidlete Provinz Gauteng.

Rang Gmei Flechi (km²) Yywohner (2001) Provinz
1 Johannesburg 1.644 3.225.810 Gauteng
2 eThekwini (Durban) 2.292 3.090.117 KwaZulu-Natal
3 Kapstadt 2.499 2.893.251 Weschtkap
4 Ekurhuleni (East Rand) 1.924 2.480.282 Gauteng
5 Tshwane 2.198 1.985.984 Gauteng
6 Nelson Mandela Bay (Port Elizabeth) 1.952 1.005.776 Oschtkap
7 Buffalo City (East London) 2.516 701.881 Ostkap
8. Emfuleni (Vereeniging) 987 658.422 Gauteng
9 Mangaung (Bloemfontein) 6.283 645.441 Frejstaat
10 Thohoyandou 2.966 584.569 Limpopo

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Jörg Fisch: Geschichte Südafrikas. dtv, München 1990. ISBN 3-423-04550-7
  • Albrecht Hagemann: Kleine Geschichte Südafrikas. . 2., durchgesehene Auflage, Verlag C. H. Beck, München 2003. ISBN 3-406-45949-8
  • Martin Pabst: Südafrika. 2., völlig überarbeitete und ergänzte Auflage, Verlag C. H. Beck, München 2008. ISBN 978-3-406-57369-9

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Sidafrika – Sammlig vo witere Multimediadateie

Fueßnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Dieter Hoppe, Peter Welcke: Langflügelpapageien, Ulmer Verlag, Stuttgart 2006, ISBN 3-8001-4786-6, S. 138 - 140
  2. Vgl. die Ergebnis vu dr Volkszellig vu 2001 (pdf).
  3. Statistics South Africa: Mid-year population estimates, South Africa, 2006 (PDF-Datei)
  4. Uuswärtigs Amt - Länderinformationen.
  5. Vgl. dazu Hagemann, S. 15.
  6. Franz Ansprenger, Geschichte Afrikas, Beck, München 2002, S. 22.
  7. Hagemann, S. 16f; Fisch, S. 38.
Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vu dere Version vum Artikel „Südafrika“ vu de dütsche Wikipedia.

E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde.