Kanton Wallis

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
(Witergleitet vun Wallis)
Hops zue: Navigation, Suech
Staat Wallis
État du Valais
Wappe vum Staat WallisÉtat du Valais

Basisdate
Staat: Schwiiz
Abchürzig: VS
Amtssproche: Franzesisch (60 %),
Tiitsch (30 %)
Hauptort: Sitte (frz. Sion)
Flächi: 5224 km²
(Rang 3)
Iwohner: 317'022[1] (31. Dezämber 2011)
(Rang 9)
Bevölkerigsdichti: 61 Iw./km²
(Rang 23)
Bitritt zue dr
Eidgnosseschaft:
1815
Kantonshyme: Walliserhymne
Websyte: www.VS.ch
Lag
Lag vum Kanton in dr Schwyz
Charte
Charte Staat WallisÉtat du Valais
Dialäkt: Wallisertiitsch

Dr Kanton Wallis ischt an Kanton im Südweschtu vanr Schwiiz.

Tiitsch: Wallis; Franzesisch: Valais; Italienisch: Vallese; Rätoromanisch: Vallais.

Geographie[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Ds Wallis bschtejt (mit Üsnahm vam Gibiät jensiits vam Simplonpass) üs dum Tal vam Rottu vanr Quellu (dum Rhonegletscher) bis zum Gänfärsee und du Situtellinu, bis zur Wassärschejdu. Uf dr Nordsiitu sind Bärnär und Waadtländär Alpe, im Südu d’ Wallisär Alpe mit du hegschtu Bärgu vanr Schwiiz (Mischabel- und Monte Rosa Massiv). D’hegschtu Bärga vanu Wallisär Alpu sind Dufourspitza mit 4'634 m ü. M., dr Dom 4'545 m ü. M., Liskamm 4'527 m ü. M., Wiishoru 4'505 m ü. M., Täschhoru 4'490 m ü. M. und dr bichänntischto Bärg vanr Wält, ds Mattärhoru 4'478 m ü. M.

Mit dum Aletschgletscher, dum Gornergletscher und dum Fieschärgletscher sind di drii gregschtu Gletschra vanu Alpu im Wallis.

Durr du Schutz vanu Bärgu zring isch ds Höüipttal vam Obärwallis, vorallum aber ds unner Vischpärtal ganz trochus und waarums (Steppoklima). D’Wassärvärsorgig isch durr scho im Mittilalter bichännti Wassärlejtige (Süöne) (Suone, Bisse) gwährlejschtuti.

Wichtigi Siitutäler[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Nerdli vam Rottu: Südli vam Rottu:
Fieschärtal Biital
Leetschutal Saastal
Dalatal (Lejggerbad) Nikolaital/Mattertal
Turtmaateli
Val d’Anniviers (Eifischtal)
Val d’Hérens (Eringertal)
Val de Bagnes
Val d’Entremont
Val d’Illiez
Ds Mattärhoru ewwr'm Riffelsee

Bivelkrig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Schpraach[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Im Oberwallis (im Oschtu va Sidärs, franzesisch Sierre) tüöt mu Wallisertiitsch, an hechschtalemannischu Dialäkt redu, im Unnerwallis (im Oschtu va Sidärs) redut mu Franzesisch odär wiä d’Wallisär sägund «Wälsch». Tejlwiis keert mu inu Siitutälru va Eifisch und Ering nu ds Pattua, an frankoprovenzalischi Mundart. D’natiirli Spraachgränza isch der Chlej Bach nerdli vam Rottu d’ Raspille zwischund Sidärs und Salgesch. Südli vam Rottu bildut dr Pfywald d’Spraachgränza.

  • Franzesisch (Wälsch): 62 %
  • Tiitsch: 28 %
  • Italienisch: 3 %
  • Andri: 7 %

Kantonali Amtsspraache sind ds Franzesischa und Hochtiitsch, kommunali Amtsspraache entwäder Franzesisch oder Tiitsch, d’Stadt Sidärs und d’Stadt Sittu sind zwejspraachigi.

Religione – Konfessione[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D’folgondu Zale gmäss Volchszählig va 2000 (inu Chlammru gmäss Volchszählig 1990):

  • Katholisch: 81,2 % (89 %)
  • Protestantisch: 6,3 % (5 %)
  • Andri/Kejni: 12,5 % (6 %)

D’römisch-katholischi und d’evangelisch-reformierti Chilcha sind bejdi öffentlichrächtlich anerchännti.

Verfassig und Politik[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D’hittig Kantonsvärfassig datiärt va 1907 (mit anum hüfu Ändrigo).

Legislativa[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Di ggsetzgäbund Hermandat isch dr Gross Rat (Grand Conseil) mit 130 vam Volch fär viär Jahr gwählte Abgordnutu und iro 130 Stellvärträtru (Suppleantu). D'partiipolitisch Zämmusetzig gseht äso üs:

CVP (d’Schwarzu): 61,
CSP (di Gälwu): 14,
FDP (di Blaawu: 32,
SP (d’Rotu): 18,
PLV: 3,
SVP (di Brünu): 1,
Partiilos: 1

Vam Grossu Rat ärlaani Ggsetz miässund vor d’Volchsabstimmig. Ds Volch het ds Rächt, mit anar Volchsinitiativu sälbscht Värfassigs- und Ggsetzesändrige vorzschlaa; neetigi sind darfär 8'000 Unnerschrifte.

Bizirka mit dum Höüjptort[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Ds Wallis bstejt üs 13 Bizirku. Schi sind üs du 13 Zändu antstandu, uf dum Kantonswappu sinsch durr 13 Stärna dargschtellti. D’Bizirka Weschtlich Raro und Öschtlich Raro sind Zämmuhaftig ejn Zändu.

Bezirk vom Kanton Wallis

Lüeg öü[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Kanton Wallis – Sammlig vo witere Multimediadateie

Referänze[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Statistische Berichte (PDF). Kantonales Amt für Statistik und Finanzausgleich des Kantons Wallis.