Antiki Ortsnäme i de Schwiiz
Die Liste vo de antike Ortsnäme i de Schwiiz nennt all geographischi Näme und Ethnie, wo för d Antiki würkli bizügt sind. Da chöned literarischi Zügnis sii, wie vom Geograph Ptolemäus, vom Historiker Tacitus oder au antiki Inschrifte, wo i de Schwiiz gfunde wore sind. Vo de Wüsseschaft rekonstruierti oder erst im Mittelalter öberlifreti latinischi Näme ghöred nöd i die Uuflistig.
Die maiste Näme hend en keltische Uursprung. Di wichtigste gallische Namesbistandtail sind: dunum «Burg, Festig»; durum «Maart, Stadt»; magus «Feld»; briga, brix «Hügel, Burg»; lind- «See»; nanto «Tal».
Provinze
[ändere | Quälltäxt bearbeite]Di hütig Schwiiz het i de Antiki zu verschidnige römische Provinze ghört, wo denn no im Verlauf vo de Zitt gänderet hend.
| ab | der latinisch Name | der altgriechisch Name | Uusbraitig |
|---|---|---|---|
| 120 v. Chr. ≈300 |
Gallia Narbonensis Gallia Viennensis |
Γαλλία Ναρβωνησία |
Biet am Gämfersee bi Gämf und Nyon |
| 12 v. Chr. ≈85 n. Chr. ≈300 |
Gallia Belgica Germania superior Maxima Sequanorum |
Γαλλία Βελγικῆ Γερμανία ή ἅνω |
Jura, Mittelland, Bärner Oberland und Innerschwiiz |
| 15 v. Chr. ≈300 |
Raetia Raetia prima |
῾Ραιτία |
Oschtschwiiz, Glarus, Bündnerland, Tessin |
| ≈ 300 |
Italia transpadana Liguria |
᾿Ιταλία |
Puschlav, dr südlich Tail vom Tessin bi Lugano |
| 15 v. Chr. ≈50 n. Chr. |
Vallis Poeninae Alpes Graiae et Poeninae |
Wallis | |
| ≈80 n. Chr. ≈85 n. Chr. |
Decumates agri Germania superior |
Γερμανία ή ἅνω |
s Biet nördlich vom Rhii |
Gwässer, Furte, Berge, Päss
[ändere | Quälltäxt bearbeite]Latiinischi und Altgriechischi Uusdrück sind: mons / ὅρος «Bärg»; lacus / λίμνη «See».
| der latinisch Name | der altgriechisch Name | was es isch | Provinz | der modärn Name | Bidüütig |
|---|---|---|---|---|---|
| Acronus lacus | See | Raetia | Undersee | «Eggige See»? | |
| Adulas mons | ᾿Αδούλας ὅρος | Berg | Raetia | Gotthardmassiv | |
| Aenus | Αἶνος | Fluss | Raetia | Inn | |
| Alpes | ῎Αλπεις | Berg | Alpe | ||
| Alpes Poeninae | Ποιενίναι | Berg | Vallis Poeninae | Walliser Alpe | «Pöninischi Alpe» |
| Alpes Raeticae | Berg | Raetia | Rhätischi Alpe | «Rhätischi Alpe» | |
| Aramus | Fluss | Sequania | Zihl - Broye | «di Langsami» | |
| Arura | Fluss | Sequania | Aare | ||
| Brigantinus lacus Brigantia lacus |
See | Raetia | Bodesee | «Bregezer See» | |
| Ceresius lacus Clisius lacus |
See | Liguria | Luganersee | ||
| Cunus aureus | Pass | Raetia | Splüge CH/I | ||
| Dubis, Duba | Δοῦβις | Fluss | Sequania | Doubs | «di Schwarzi» |
| Iura mons | ᾿Ιόρας; ᾿Ιούρασσος ὅρος | Berg | Sequania | Jura | |
| Lemannus lacus Losanenses lacus[1] |
Λεμέννα λίμνη | See | Vallis Poeninae Sequania, Viennensis |
Gämfersee | «Ulmesee» «Losannersee» |
| Poeninum iugum Summus Poeninus |
Ποιναῖ, Ποινίνος | Pass | Vallis Poeninae | dr Gross Sankt Bärnhard | |
| Rhenus | ῾Ρήνος | Fluss | Raetia, Sequania Germania |
Rhii | «Fluss, Strom» |
| Rhodanus | ῾Ροδανός | Fluss | Vallis Poeninae Viennensis |
Rotte | «Grossfluss» |
| Summa Rapida | Furt | Sequania | Chly Lauffe bi Choblez AG | ||
| Ticinus | Τικῖνος | Fluss | Raetia, Liguria | Tessin | |
| Venetus lacus | See | Raetia | Bodesee | «Venetersee» | |
| Verbanus lacus | Οὐερβανός | See | Liguria | Langesee | |
| Vocetius mons | Berg | Sequania | Bözberg AG | «Underwald» | |
Völcher, Stemm, Regione, Göi
[ändere | Quälltäxt bearbeite]I alte Charte vo de römische Schwiiz erschiinet mengisch i de Bündnerberge d *Pritanni im Prättigau, d *Eniates im Underengadin und d *Magesavi im Misox. Die Näme sind aber nöd öberliferet sondern e Rekonstruktion us mittelalterliche Näme. Meriri Stemm, wo mit de Helvetier enger verbunde sind, chöned nöd mit Sicherhait lokalisiert werde, lueg dodeför bi de ainzelne Artikel.
Latiinischi Uusdrück: regio «Region, Geged»; pagus «Gau, Tailstamm»; campus «Feld»; vallis «Tal»
| der latinisch Name | der altgriechisch Name | was es isch | Provinz | der modärn Name | Bidüütig |
|---|---|---|---|---|---|
| Allobroges | Volch | Viennensis | Allobroger | «Frömdländer» | |
| Arurensis regio | Region | Sequania | um Bern | «Aare-Region» | |
| Bergalei | Volch | Liguria | Bergaleer | «Bärgler» | |
| Calucones[2] | Καλούκωνες | Volch | Raetia | Kalukone | |
| Canini campi | Schlachtfeld | Liguria | ev. im Tessin | ||
| Helvetii | ’Ελουήτιοι | Volch | Sequania | Helvetier | |
| Latobrigi | Volch | Sequania ? | Latobriger | «Hochebnilüüt» | |
| Lepontii | Ληπόντιοι | Volch | Raetia, Liguria | Lepontier | «Uuswanderer» |
| Lindensis regio | Region | Sequania | Berner Oberland | «See-Region» | |
| Nantaror*[3] | Νανταρωρ[4] | Tal | Sequania | Aaretal | «Aaretal» |
| Nantuates | Ναντουᾶται | Volch | Vallis Poeninae | Nantuate | «Tallüüt» |
| Raeti | ῾Ραιτοί | Volchsgruppe | Raetia | Rhäter | |
| Rauraci, Raurici | ῾Ραύρικοι | Volch | Sequania | Rauriker | |
| Rigusci, Rugusci | ῾Ριγοῦσκαι | Volch | Raetia | Rigusker | |
| Seduni | Volch | Vallis Poeninae | Seduner | «Sesshafti» | |
| Suanetes[5] | Σουάνητες | Volch | Raetia | Suanete | |
| Tigurini | Τιγουρίνοι | Volch | Sequania | Tiguriner | «Herre» |
| Tigurinus pagus | Region | Sequania | um Aventicum | «Tigurinergau» | |
| Toygeni* | Τωϋγενοί | Volch | Sequania ? | Toygener | «Axtlüüt» |
| Tulingi | Volch | Sequania ? | Tulinger | ||
| Uberi | Volch | Vallis Poeninae | Uberer | «di Obere» | |
| Vallis Poenina | Tal | Vallis Poeninae | Wallis | ||
| Vennones, Vennonenses | Οὐέννονες | Volch | Raetia | Vennone | |
| Veragri, Varagri | Οὐάραγροι | Volch | Vallis Poeninae | Veragrer | «Oberschlächter» |
| Verbigenus pagus | Gau | Sequania | Verbigener | ||
Ortschafte
[ändere | Quälltäxt bearbeite]D Sidlige hend bi de Römer verschidnigi politischi Bidütig ghaa. Da sind: castrum «Kastell, Feschtig»; statio «Stroosse- & Zollstation»; vicus «Dorf»; civitas «Hoptort vomene Stamm»; colonia «Römerkolonii».
De Geograph Ptolemäus nennt no vier Ortschafte, wo nöd identifiziert werde chöned: Δρουσόμαγος (Drousómagos, «Feld vom Drusus»); Γαννόδουρον (Gannódouron); ᾿Εβόδουρον (Ebóduron); Φόρος Τιβερίου (Fóros Tiberíou, «Maart vom Tiberius»).
| der latinisch Name | der altgriechisch Name | Sidligsart | Provinz | der modern Name | was der alt Name bedüütet |
|---|---|---|---|---|---|
| Acaunum | statio | Vallis Poeninae | Sankt Moritz VS | "Stai» | |
| Ad Fines | statio, vicus | Raetia | Pfyy TG | «am End» / «a de Grenze» | |
| Ad Rhenum | vicus | Raetia | Rynegg SG | «am Rhii» | |
| Aquae Helveticae | vicus (Therme) | Sequania | Bade AG | «Helvetischi Beder» | |
| Arbor Felix; Arbona[6] | vicus | Raetia | Arbe TG | «Glückliche Bomm»[7] | |
| Augusta Rauracum Augusta Raurica[8] |
Αὐγούστα ῾Ραυρίκων ῾Ραυράκων |
colonia | Sequania | Augscht BL, Chaiseraugscht AG | «s Augusta vo de Rauraker» |
| Aventicum[9] | Αὐαντικόν | colonia, civitas | Sequania | Avenches VD | «Quelle» |
| Basilia | civitas | Sequania | Basel | ||
| Brenodor* | Βρενοδωρ | vicus | Sequania | Engihalbinsle bi Bärn | |
| Confluentes | (Flottestützpunkt) | Raetia | ev. Rhynegg SG | «Zämefluss» | |
| Curia | vicus | Raetia | Chur | ||
| Eburodunum | vicus (Therme) | Sequania | Yverdon VD | «Iibeburg» | |
| Genava | vicus[10] | Viennensis | Gämf | «Mündig | |
| Iulia Equestris | ᾿Εκουεστρίς | colonia, civitas | Viennensis | Nyon VD | «Ritter(kolonii) vom Julius Cäsar» |
| Iuliomagus | vicus | Decumates agri | Schlaate SH | «Julius(-Cäsar-)feld» | |
| Lapidaria | vicus | Raetia | im Bündnerland | ||
| Lausanne, Lausonna | vicus | Sequania | Losann | ||
| Magia | vicus | Raetia | Maiefeld GR | «Felder» | |
| Magidunum | castrum | Sequania | Magde AG | «Grossburg» | |
| Minnodunum | vicus | Sequania | Moudon VD | «Veeburg» | |
| Murus | statio | Raetia | Bondo GR | «Muur» – lueg au: Castelmur | |
| Octodurus[11] | ᾿Οκτόδουρον | civitas, forum | Vallis Poeninae | Martinach VS | «Acht Tor» |
| Pennelocus, Penneloci | vicus | Vallis Poeninae | Villeneuve VD | «Seechopf» | |
| Petinesca | vicus | Sequania | Stuude BE, mid em Jeisbärg | ||
| Rauricum castrum | castrum | Sequania | Chaiseraugscht AG | «Raurakerkastell» | |
| Robur | castrum | Sequania | Chliibasel | ||
| Salodurum | vicus | Sequania | Soledurn | ||
| Sanctio | Sequania | ev. Säckinge im Hotzewald | |||
| Sedunum | vicus | Vallis Poeninae | Sitte VS | «Stadt vo de Seduner» | |
| Tarnaiae | vicus | Vallis Poeninae | Massongex VS | ||
| Tasgetium | Ταξγαίτιον | vicus | Raetia | Eschez TG | «Dachsbau» |
| Tenedo | vicus | Sequania | Zorzi AG | ||
| Tinnetio | vicus | Raetia | Tinze GR | ||
| Turicum | statio, vicus | Sequania | Züri | ||
| Urba | vicus | Sequania | Orbe VD | ||
| Uromagus, Viromagus | vicus | Sequania | Oron VD | ||
| Vindonissa | castrum, vicus | Sequania | Windisch AG | «die Wiissi» oder «em Vindos sis Dorf» | |
| Vitudurum | vicus | Sequania | Oberwinterthur | «Widetor, Widehof» | |
| Viviscus | Οὕισκος | vicus | Vallis Poeninae | Vevey VD | |
Fuessnote
[ändere | Quälltäxt bearbeite]- ↑ chunt i de Peutingersche Tafle vor
- ↑ töred nöd mit de germanische Kalukone a de Elbe verwechselt were
- ↑ de Name isch nume uf Griechisch öberliferet
- ↑ ufem Berner Zinktäfeli
- ↑ bim Plinius: Sarunetes
- ↑ ab öppe 400
- ↑ volksetymologischi Umdüütig
- ↑ Colonia Paterna Pia Apollinaris Augusta Emerita Raurica
- ↑ Colonia Pia Flavia Constans Emerita Helvetiorum
- ↑ ab 380 civitas
- ↑ Forum Claudii Vallensium