Tschad

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
جمهوريّة تشاد
Dschumhūriyyat Taschād
(arab.)
République du Tchad (frz.)
Republik Tschad
Fahne vum Tschad
Wappe vum Tschad
Fahne Wappe
Wahlspruch: « Unité, Travail, Progrès »
frz., „Einigkeit, Arbet, Fortschritt“
Amtspraach Französisch, Arabisch
Hauptschtadt N'Djamena
Schtaatsform Präsidialrepublik
Schtaatsoberhaupt Präsident Idriss Déby
Regierigschef Premierminister Djimrangar Dadnadji
Flächi 1.284.000 km²
Iiwohnerzahl 9.826.419 (Stand Juli 2005)
Bevölkerigsdichti 7,6 Iiwohner pro km²
Währig CFA-Franc BEAC
Unabhängigkeit 11. August 1960
Nationalhymne La Tchadienne
Ziitzone UTC +1
Kfz-Kennzeiche TD
Internet-TLD .td
Vorwahl + 235
LocationChad.svg
Tschad-Charte-gsw.png

D Republik Tschad ([tʃat, tʃaːt] (arabisch جمهوريّة تشاد‎, franz.: République du Tchad [tʃad]) isch ä Staat in Zentralafrika. Si gränzt an Libye im Norde, Sudan im Oste, im Süde an die Zentralafrikanischi Republik und im Weste an Kamerun, Niger und Nigeria.

Geografy[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Tschad isch in drei uusbregti Zonen unterdailt, vu dr Sudanesische Savanne im Side bis zue dr Sahara im Norde.

Dr Tschad schließt dr eschtli Dail vum Tschadbecki mit em greschte Dail vum Tschadsee yy. S Becki mitsamt em See umfasst 90 % vu dr Landesflechi. Iber s Tschadbecki ufe gehn im Oschte s Hochland vu Ennedi (1.450 m) un s Wadai-Massiv (1.320 m), im Norden s vulkanisch Gebirg vum Tibesti (3.415 m Emi Koussi, hegschte Punkt in dr Sahara) un s Platoo Erdi-Ma. Im nerdlige Zäntrum vum Land lyt dr niderscht Punkt vum Land, d Bodélé-Depression. Di greschte Fliss vum Land sin dr Schari un dr Logone mit Yyzugsbiet im Side vum Land bis zue dr Nordäquatorialschwelli un uusdehnte Fychtbiet zmittsen in dr Savannelandschaft.

Dr Tschad goht vu dr druckene Wieschtine vu dr Sahara im Norde, iber d Klima- un Vegetationszone (Dornhecke- un Druckesavanne, an dr Fliss au Iberschwämmi]ssavannen un Galerywälder vum Sahel un vum Sudan bis zum Berych vu dr Druckewälder im usserschte Side (wäge dr landwirtschaftlige Nutzbarkait in dr Kolonialzyt „Tchad utile“ gnännt).

S Land stoht generäll unter em Yyfluss vum Weschtafrikanische Monsun im Summer un vum Passat-Winde Harmattan in dr Wintermonet. Im Siden vum Land herrscht doderdur e fascht tropisch, wächselfycht Klima mit bis iber 1.100 mm Niderschlag, derwylscht im Norde Wieschteklima mit große Tämperaturunterschid all Dag un extrem sältene Niderschleg mit 20–40 mm Niderschlag im Johr vorherrscht.

Flora un Fauna[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Dier- un Pflanzewält vum Tschad giltet as wenig erforscht un schlächt dokumäntiert. Dr Tschad unterglideret si in drei bioklimatischi un fimf biogeografischi Zone. Di bioklimatische Zone sin d Sahara, d Sahel- un d Sudansavanne. Di biogeografische Zone bilde d Gebirgsregion vum Tibesti, d Dinen- un Staiwieschtine vu dr sidlige Sahara, d Savanne rund um dr Tschadsee un syni Zuefliss, d Druckesavanne vum Sahel un d Fychtsavanne vum Sudan. Us däre Mischig us dr verschidene bioklimatischen un biogeografische Regione het si aini vu dr arterychscte Flora un Fauna innerhalb vu dr Großregione vum Sahel un Sudan entwicklet. Wälder hän anne 2011 e Flechi vu 11.921.000 Hektar deckt, des sin rund nyyn Prozänt vu dr LAndesflechi gsii, dur uukontrollierti bzw. illegali Abholzig nimmt d Felchi aber zimli aber. S Volume vu dr Stand- un Fließgwässer vum Tschad wird uf iber 500 Milliarde Kubikmeter gschetzt, s Volume vum Tschadsee isch 1992 bi rund 18 Milliarde Kubikmeter gläge.

Insgsamt hän im Tschad bis 2007 4.318 Pflanzenarten un 722 Dierarte chenne dokumäntiert wäre. Dodervu sin 71 Pflanze-, 4 Suuger-, 1 Reptilie-, 1 Vogel- un 16 Fischarten endemisch un nume us em Tschad bekannt. Drei Schildchrottenarte, wu im Tschad vorcheme, steh uf dr Lischt vu dr Dierarte, wu vum Uusstärbe bedroht sin, dr Spornschildchrott (Centrochelys sulcata), dr Waichschildchrott (Cyclanorbis senegalensis) un Cyclanerbis elegans. 16 Dier- un Pflanzenarte wäre vu dr IUCN as bedrohti Arten yygstapflet. Informationen iber Schwimm, Insäkte, Flächte, Bakterien un Alge sin nit oder nume arg begränzt verfiegbar. Iber d Algeflora sin nume greßeri Studien iber dr Tschadsee bekannt. In ihm sin iber 1.000 Algenarte dokumäntiert wore, dodrunter 100 Phytoplanktonarte. Die bilde d Nahrigsgrundlag fir erychhaltigi Fischfauna, wu 136 Arten umfasst. Im Tschad cheme unter anderen dr Nilbarsch (Lates niloticus), Raubwels (Clarias sp.), Afrikanischi Chnochezingler (Heterotis niloticus), Tilapie (Tilapia spp.), Oreochromis niloticus un dr Chugelfisch Tetraodon lineatus vor. Derzue wären in dr Gwässer vum Tschad all Johr rund 120.000 Tonne Fisch gfange. Vu dr Avifauna sin 532 Vogelarte dokumäntiert. Die Aazahl umfasst 354 Bruetvogel- ud 155 Zugvogelarte, vu dr letschtere sin 117 paläarktisch. D Fychtbiet vum Tschadsee un an dr Fliss Logone, Bahr Aouk un Salamat lang ghere zue dr wältwyt wichtige Rascht- un Iberwinterigsquartier fir d Zugvegel vu dr nerdlige Ärdhalbchugle. D Suugerfauna vum Tschad isch arg rychhaltig. Unter anderem git s Lebe (Panthera leo), Gepard (Acinonyx jubatus), Giraffe (Giraffa camelopardalis). D Population vum Afrikanischen Elifant (Loxodonta africana) im Tschad wird uf ca. 3.000 Exemplar gschetzt.

Bevölkerig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bevölkerigsentwicklig x1000

D Bevölkerig vo Tschad setzt sich us fast 200 verschiidene Ethnie zsämme, und die meiste von enä schwätze au ihri eigene Sproche oder Dialekt. Im Groosse loot sich s Land in ä nördlige Beriich, wo vorwiegend arabisch-islamisch isch, und ä schwarzafrikanische Süde, wo zum Deil animistisch, zum deil christlig isch, ideile. Währed die arabischi Bevölkerig meistens halbnomadisch Vehzucht bedribt, läbe d Bewohner vom Süde vor allem vom Ackerbau. Öbbe 9 % vo der Gsamtbevölkerig si Araber.

Weblingg[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Tschad – Sammlig vo witere Multimediadateie
Wikiatlas Wikimedia-Atlas: Tschad – geographischi un historischi Charte