Angola

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
Disambig.svg Dä Artikel bhandlet de Staat. Wyteri Bedütige vo „Angola“ findsch doo.
República de Angola

Republik Angola

Fahne vo Angola
Wappe vo Angola
Fahne Wappe
Wahlspruch: Virtus Unita Fortior
(lat.,„Vereinigti Sapferkeit isch schderker“)
Amtspraach Portugiisisch
Hauptschtadt Luanda
Schtaatsform Präsidialrepublik
Schtaatsoberhaupt Präsident José Eduardo dos Santos
Regierigschef (de Präsident)
Flächi 1.246.700 km²
Iiwohnerzahl 12.127.100 (Apr. 2007)[1]
Bevölkerigsdichti 9 Iiwohner pro km²
Bruttoinlandsprodukt pro Iiwohner 5.033 US-$ (2007)
Währig Kwanza
Unabhängigkeit vo Portugal am 11. November 1975
Nationalhymne Angola Avante
Ziitzone WAT (UTC+1)
Kfz-Kennzeiche ANG
Internet-TLD .ao
Vorwahl +244
LocationAngola.svg
Angola karte.png

Angola (dt. Uschbrooch: /aŋˈgoːla/, port.: /ɐŋˈgɔlɐ/) isch ä Schdaat in Südwescht-Afrika. Nationalfiierdig isch der 11. November, dr Dag vo der Unabhängigkeit (1975). Angola gränzt an Namibia, Sambia, die Demokratischi Republik Kongo und dr Atlantisch Ozean. D Exklave Cabinda (früehner Portugiisisch Kongo), lit ganz im Norde zwüsche der Demokratische Republik Kongo und der Republik Kongo am Atlantik.

Der Name Angola leitet sich vom Ditel Ngola vo de König vo Ndongo ab, emä Vasalleschdaat vom Kongoriich. D Region het ihre Name vo de erschte portugiisische Seefahrer übercho, wo dört an der schwarzafrikanische Küschte glandet si und ä Padrão (plural: Padrões), ä Chrüz us Schdei ufgschdellt hai as Zeiche, dass das Land em portugiisische König ghört. Wiiteri Padrões finde sich wiiter südlig bi dr Walfischbucht und an der südafrikanische Küschte. (D Original vo dene wärde im Museum für Gschicht z Kapstadt ufbewahrt.)

Geografy[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Republik Angola lyt zwische 4° 22’ un 18° 02’ sidliger Braiti un 11° 41’ un 24° 05’ eschtliger Lengi. S Land glideret si grob in e schmali Niderig an dr Atlantikkischte lang, wu in Richtig Oschte, zum Landesinnere zues, zum Hochland vu Bié aastygt. Des Hochland macht dr greschte Dail vu Angloa uus, isch m Side flach un in dr Landesmitte bärgig. Dr hegscht Bärg isch dr Môco mit 2619 m iber em Meeresspiegel. wu au in däm Hochland lyt.

Dr Oschte vu Angola wird vum Sambesi durflosse.

Klima[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Angola isch in drei Klimazonen yydailt:

An dr Kischte un im Norde vum Land isch s tropisch, des haißt, s git s ganz Johr hochi Dagestämperature zwische 25 un 30 °C, znacht isch s nume lycht chieler. Vu Novämber bis April isch Rägezyt. S Klima wird stark dur dr chiel Benguelastrom (17–26 °C) beyyflusst, wäge däm isch s vylmol näblig. Di durschnittli Niderschlagsmängi lyt bi 500 mm, im Side chum bi 100 mm im Johr.

S Hochland im Zäntrum un Side vum Land isch gmäßigt-tropisch, e git vor allem im Winter dytligi Tämperaturunterschid zwische Dag un Nacht. Zem Byschpel lige z Huambo d Tämperaturen im Juli zwische 25 °C am Dag un bi 7–8 °C znacht, derzue chunnt e starki Drickini. D Rägezyt isch wie an dr Kischte vu Oktober bis April. Im Durschnitt het s rund 1000 mm Rägen im Johr.

Im Sidoschte vum Land isch haiß un drucke mit chiele Nächt im Winter un Hitz un verainzelte Niderlscheg im Summer. D Johresniderschleg schwanken um 250 mm.

Flora un Fauna[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Vegetation goht dur s Klima vu tropischem Rägewald im Norden un z Cabinda iber Baumsavannen im Zäntrum bis zuen ere druckene Grassavanne, wu dursetzt isch mit Euphorbie (Wolfsmilchgwächse), Akazien un Affebrotbaim. Vu Namibia uus goht e Wieschtestraifen an dr Sidweschtkischte lang. D Fauna vu Angola isch arg vylfältig, zum Byschpel het s Elifante, Flusspfärd, Geparde, Gnu, Krokodil, Strauße, Nasherner un Zebra. D Uuswytig vu dr Landwirtschaft, aber au d Verwieschtige dur d Burgerchrieg un dr Handel mit Elfebai gfehrde s Iberläbe vun e Huffe Arte.

Bevelkerig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bevekerig von Angola[2]
Jahr Yywohner
1940 3.738.010
1950 4.145.266
1960 4.840.719
1970 5.620.001

No dr Volkszellig „Recenseamento Geral da População e Habitação“ anne 2014 isch d Bevelkerig vu Angola bi 24,4 Millione gläge.

Volksgruppe[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Di meeschten Angolaner sin Bantu un ghere drei Ethnien aa. Iber e Drittel sin Ovimbundu, wu uf em Zäntralhochland, em Kischtestraife un mittlerwyli au in allne greßere Stedt wohne. Rund e Viertel sin Ambundu, wu vor allem in eme braite Landstrich vu Luanda bis Malanje wohne, un 10 bis 15 % sin Bakongo, wu im Weschte vu Kongo-Brazzaville un dr Demokratische Republik Kongo un im Nordweschte vu Ango läbe.[3]

Chlaineri Volksgruppe sin d Ganguela, e Konglomerat us chlainere Gruppe z Oschtangola, d Nyaneka-Nkhumbi im Sidweschte, d Ovambo (Ambo) un d Herero]] z Sidangola un d Tshokwe (mit dr Lunda) im Nordoschte vu Angola. E baar chlaini Gruppen im usserschte Sidweschte wäre Xindonga gnännt. Derzu git s au no Gruppe vu dr Khoisan (San), wu verstrait z Sidangola läben un nit zue dr Banto ghere.

Rund 2 % vu dr Bevelkerig sin mestiços, also Mischling vu Afrikaner un Europäer. D Portugiese sin mit 320.000 bis 350.000 Mänschen am Änd vu dr Kolonialzyt di grescht europäischstämmig Volksgruppen im Land gsii.[4] Di maischte vun ene sin no dr Unabhängigkait vu Angola uf Portugal, Brasilien oder Sidwafrika gflichtet. Mittlerwyli isch ihri Zahl aber wider uf iber 100.000 aagwachse. Derzue chunnt e ähnlig großi Zahl vu andere Europäer, Nord- un Latynamerikaner.[5]

In dr Zwischezyt git s z Angola au ne großi Gruppe vu Chinese vu rund 300.000 Mänsche, wu uf Afrika uusgwanderet sin.[6]

Bis 1974/75 het s im Land au rund 130 dytschi Familie al Buuren oder Unternämmer gee, vor allem in dr Regionen um Huambo un Benguela. No dr Unabhängigkait hän aber faascht alli s Land verloo, hite git s no rund 1000 Angola-Dytschi.

Sproche[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Z Angola wäre 37 Sproche gschwätzt[7]

  • d Bantusproche Bolo (2.630 Sprächer), Kikongo (2.000.000), Cokwe (456.000), Dhimba (18.000), Diriku (24.000), Holu (28.200), Kilari, Kimbundu (4.000.000), Kwangali (10.900), Lucazi (400.000), Luimbi (43.900), Lunda (178.000), Luvale (464.000), Mashi (2.630), Mbangala (400.000), Mbukushu (4.000), Mbunda (135.000), Mbwela (222.000), Ndombe (22.300), Ngandyera (13.100), Nkangala (22.300), Nkumbi (150.000), Nyaneka (300.000), Nyemba (222.000), Nyengo (9.380), Oshiwambo (421.000), Ruund (98.500), Sama (24.200), Songo (50.000), Umbundu (6.000.000), Yaka (200.000), Yauma (17.100), Yombe (39.400)
  • d Kx'a-Sproche Kung-Ekoka (3.400) un Nordwescht !Kung (5.630)
  • d Khoe-Kwadi-Sproche Khwe (790) un Kwadi (uusgstorbe zwische 1965 un 1981)

Portugiesisch isch Amtssproch im Land un wird hite vu eppe 30 % vu dr Angolaner au as Muetersproch gschwätzt, vor allem in dr Hauptstadt Luanda. Vu dr ibrige Angolaner schwätze vyl au Portugiesisch, in dr Stedt d Meehait. S angolanisch Portugiesisch het e Huffe Werter us dr afrikanische Sproche ibernuu.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Allmänd (Commons): Angola – Sammlig vo witere Multimediadateie

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Jakkie Cilliers, Christian Dietrich (Hrsg.): Angola’s war economy. Pretoria 2000.
  • Michael Cromerford: The Peaceful Face of Angola: Biography of a Peace Process (1991 to 2002). Luanda 2005
  • Bettina Decke: A terra é nossa – Koloniale Gesellschaft und Befreiungsbewegung in Angola. Bonn 1981
  • Manuel Ennes Ferreira: A indústria em tempo de guerra: Angola 1975–1991. Lissabon 1999
  • Global Witness: A Crude Awakening: The Role of the Oil and Banking Industries in Angola’s Civil War and the Plunder of State Assets. London 1999
  • Global Witness: A rough trade: The Role of Companies and Governments in the Angolan Conflict. London 1998
  • Global Witness: Conflict Diamonds: Possibilities for the Identification, Certification and Control of Diamonds. London 2000
  • Global Witness: Os Homens dos Presidentes. London 2002
  • Jonuel Gonçalves: A economia ao longo da história de Angola. Luanda 2011
  • Fernando Andresen Guimarães: The Origins of the Angolan Civil War: Foreign Intervention and Domestic Political Conflict. Houndsmills, New York 1998
  • Franz-Wilhelm Heimer: Der Entkolonisierungskonflikt in Angola. München 1980
  • Franz-Wilhelm Heimer: Social Change in Angola. München 1973
  • Tony Hodges: Angola from Afro-Stalinism to Petro-Diamond Capitalism. Bloomington, Indianapolis 2001
  • Tony Hodges: The Anatomy of an Oil State. Bloomington, Indianapolis 2004
  • Human Rights Watch: The Oil Diagnostic in Angola: An Update Complete Report. New York 2001
  • International Monetary Fund: Mission Concluding Statements: Angola-2002 Article IV Consultation, Preliminary Conclusions of the IMF mission. Washington, D.C. 2002
  • Manfred Kuder, Wilhelm Möhlig (Hrsg.): Angola. München 1994
  • Brank Lazitch: Angola 1974–1988: Eine Niederlage des Kommunismus. Meyers Verlagsgesellschaft, Stuttgart 1989
  • Yves Loiseau, Pierre-Guillaume Roux: Jonas Savimbi. Köln 1989
  • Jean-Michel Mabeko-Tali: Barbares et citoyens: L’identité nationale à l’épreuve des transitions africaines: Congo-Brazzaville, Angola. L’Harmattan, Paris 2005
  • Assis Malaquias: Rebels and Robbers: Violence in Post-Colonial Angola. Nordiska Afrikainstitutet, Uppsala 2007
  • Médecins sans frontières: Angola uma população sacrificada. Brüssel 2002
  • Christine Messiant:L’Angola post-colonial: Guerre et paix sans démocratisation. Karthala, Paris 2008
  • Christine Messiant: L’Angola post-colonial: Sociologie politique d’une oléocratie. Karthala Paris 2009
  • Michel Offermann: Angola zwischen den Fronten. Centaurus, Pfaffenweiler 1988
  • Alfredo Pinto Escoval: Angola. In: Wolfgang Gieler (Hrsg.): Handbuch der Außenwirtschaftspolitiken. Bonn 2004
  • Alfredo Pinto Escoval: Staatszerfall im südlichen Afrika: Das Beispiel Angola. Berlin 2004
  • Hermann Pössinger: Landwirtschaftliche Entwicklung in Angola und Moçambique. Weltforum Verlag, München 1968
  • Manuel Alves da Rocha: Economia e Sociedade em Angola. 2. Ausgabe. Nzila, Luanda 2009
  • Keith Somerville: Angola: Politics, Economics and Society. London 1986
  • Inge Tvedten: La scène angolaise. Limites et potentiel des ONG. In: Lusotopie 2002/1. Paris 2002, S. 171–188.
  • UNDP: A Descentralização de Angola. Luanda 2002
  • UNHCHR (1999): Report on the question of the use of mercenaries as a means of violating human rights and impending the exercise of the right of peoples to self-determination, submitted by Mr. Enrique Ballesteros (Peru), Special Rapporteur pursuant to Commission resolution 1998/6. Genf.
  • UNICEF (1998): Angola – Multiple Indicator Cluster Survey 1996. Luanda.
  • Nuno Vidal & Justino Pinto de Andrade (Hrsg.)(2008): O processo de transição para o multipartidarismo em Angola, 3. Ausd, Luanda
  • Nuno Vidal & Justino Pinto de Andrade (Hrsg.)(2008): Sociedade civil e política em Angola: Enquadramento regional e internacional, Luanda
  • Alex Vines (1994): Planmäßige Verwüstung Angolas. In: Der Überblick. Jg. 30 Heft 4/94. Leinfelden-Echterdingen, S. 99–101.
  • Elmar Windeler (2008), Angolas blutiger Weg in die Moderne: Portugiesischer Ultrakolonialismus und angolanischer Dekolonisationsprozess. trafo Verlag, Berlin.
  • Ricardo Soares de Oliveira, Magnificant and Beggar Land: Angola since the Civil War, Hurst, 2015

Fueßnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Welt-in-Zahlen.de > Länderinformation > Angola
  2. Volkszellig z Angola (portugiesisch), abgruefen am 10. Augschte 2015
  3. CIA World fact Book Angola. Abgrüeft am 2011-08-21.
  4. Gerald Bender, Stanley Yoder: Whites in Angola on the Eve of Independence: The politics of numbers. Africa Today, 21 (4) 1974, S. 23–37
  5. Franz-Wilhelm Heimer, Cristina Udelsmann Rodrigues, Carlos Manuel Lopes: Angola Country Report in: Bertelsmann Stiftung (Hrsg.): Bertelsmann Transformation Index 2010. Verlag Bertelsmann Stiftung, Gütersloh 2010 (Text auf DVD; online)
  6. Dilma Estêves, Relações de cooperação China – África: O caso de Angola, Lissabon 2008; Chinas Griff nach Afrika. Abgrüeft am 2010-08-09. (deutsch)
  7. SIL: Ethnologue report for Angola





Information icon.svg Dä Artikel basiert uff ere fräie Übersetzig vum Artikel „Angola“ vu de dütsche Wikipedia.

E Liste vu de Autore un Versione isch do z finde.