Mali

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Hops zue: Navigation, Suech
République du Mali

Republik Mali

Fahne vo Mali
Wappe vo Mali
Fahne Wappe
Wahlspruch: Un peuple, un but, une foi
(frz. für „Ei Volk, ei Ziil, ei Glaube“)
Amtspraach Französisch
Hauptschtadt Bamako
Schtaatsform Präsidialrepublik
Schtaatsoberhaupt De Vorsitzende vom Nationalkomitee, de Amadou Sanogo (de facto)
Regierigschef Amadou Sanogo (de facto)
Flächi 1.240.192 km²
Iiwohnerzahl 11.716.829 (S 2006)
Bevölkerigsdichti 10 Iiwohner pro km²
Bruttoinlandbrodukt 367 US-$ (2004)
Human Development Index 0,338 (Stand 2004)
Währig CFA-Franc BCEAO (XOF)
Unabhängigkeit vo Frankriich am 22. September 1960
Nationalhymne Pour l'Afrique et pour toi, Mali
Zitzone UTC
Kfz-Kennzeiche RMM
Internet-TLD .ml
Vorwahl +223
Mali map.png
Mali Topography.png

Mali (dt. Aussproch: [ˈmaːli]; frz.: [maˈli]) isch ä Schdaat z Weschdafrika, wo früehner ä französischi Kolonii gsi isch und Französisch-Sudan ghaisse het, aber sit 1960 vo Frankriich unabhängig isch. Im Norde gränzt er an Algerie und Mauretanie, im Weschte an Senegal und Guinea, im Oschte an Niger und im Süde an Burkina Faso und d Elfebeiküschde. Ä groosse Deil vo dr Sahara ghört zu Mali, und au Deil vom Sahel und em Sudan. Mali zelt as glungnigs Bischbiil von erä Demokratisierig z Afrika, isch aber eins vo de ärmschte und am wenigschte entwickelede Länder uf dr Wält. Noh 2003 hai d Lüt, wo vo weniger wie eim US-Dollar pro Dag hai müesse läbe, 73 % vo dr Bevölkerig usgmacht. In de Folg vo emem Militärputsch hei d Tuareg de Norde vom Land unter ihri Kontrolle brocht und am 6. Aprile 2012 de Staat Azawad usgruefe, wo aber bisher international nöd aaerkennt worde-n-isch.

Name[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Name Mali chunnt vom Groossriich Mali, wo vom 13. bis zum 15. Johrhundert in däm Gebiet exischdiert het. In dr iiheimische Schbrooch Bambara isch Mali au s Wort für s Wappedier vom Land: em Flusspfärd.

Geographie[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Satellitebild vu Mali

Mali isch e Binnestaat im Innere vu Weschtafrika mit 1.240.192 Quadratkilometer Flechi, dodervu 20.002 km² Gwässer. S lyt in dr Großlandschaft Sudan un im Sahel. Mali dailit si syni 7243 Kilometer lang Landgränze mit sibe Nochberstaate: im Nordoschten un Norden mit Algerie (1376 Kilometer Lengi), im Nordweschte mit Mauretanie (2237 km), im Oschte mit Niger (821 km) un im Sidoschte mit Burkina Faso (1000 km). An Mali gränze au no dr Senegal (419 km) im Weschte, Guinea (858 km) im Sidweschten un d Elfebaikischte (532 km) im Side.[1] Nerdli vum Nigerboge lyt d Wieschti Sahara, wu zwai Drittel vu dr Landesflechi deckt.

Relief[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Bandiagara-Stapfle
S Felsmassiv Hand vu dr Fatima in dr Nechi vu Hombori

Di hyfigsch Landschaftsform vu Mali sin Ebene. Di monotone, wytlaifige Ebene wie d Kaarta, dr Gourma oder d Gondo-Ebeni wäre nume regional vu flache Dafelbärg oder Dineformatione ufgluckt. Dr Side vum Affolé, s Mandingo-Platoo, s Bandiagara-Platoo oder s Mahardates-Platoo hän Untergrind us Sandstai. Si sin dur Erosion vylfältig glideret un chemen uf Hechine zwische 300 un 700 Meter iber em Meeresspiegel. In e Dail Regione bstoht dr Untergrund us dr uralte Gstai vum afrikanische Schild, wuzue braite Däler naigt: Im Weschten un Oschte vum Land, im Sidweschte vum Affolé, im Bambouk, im Adrar vum Ifoghas un im Vorland vu dr Tamboura-Stapfle.[2] Dinelandschafte, zum Dail fossiler, zum Dail rezänter Härchumft, decke wyti Dail vum Norden un gehen bis in d Kaarta im Side. Greßeri Dinelandschafte het s im Hodh, im Erg vu Niafunké, im Gourma, in dr Gondo-Ebeni, in dr Erg vu Azaouad, vu Erigat, vu Mreyyé oder im Erg Chech. Derwylscht di fossile Dine zmaischt n parallel zuenander verlaufe, sin im Aklé Aouana kaotischi un seli mobili Dinefälder verbraitet. Schichtstapfle, wu gäächi, hunderti Meter diefi Haalebilde, sin fir Weschtafrika generäll karakteristisch, z Mali zum Byschpel d Bandiagara-Stapfle, d Tamboura-Stapfle oder d Affolé-Stapfle. Di wenige Bärgländer vu Mali sin Dolerit-Formatione, wu iber dPlatoo ufferage. Doderzue ghere d Hebige vu Sarakollé.[2]

Geology un Bede[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Mali lyt uf em niderafrikanische Dail vum Gondwana-Urkraton. S dominiert d Becke- un Schwellestruktur, Mali lyt doderby im greschte Dail im Taoudenni-Becki, wu vum Niger-Binnedelta bis zue dr mittlere Sahara goht. D Schwelle um s Becki bstehn us Ufwelbige vum krischtalline Urkraton. Är isch vylmol vu Sandstai iberlageret, wu zwische Paläozoikum un Känozoikum dur mehreri Phase mit ere Iberfluetig mit Meerwasser entstanden isch. Ablagerige us em Tertiär git s sältener. Wel Mali, wie di gsamt Sahelzone, zue dr randtropische Zone vu dr exzessive Flächebildig ghert, sin wytlaifigi Rumpfflechine tipisch, wu vu mehrere Inselbärg unterbroche sin. Uf dr Oberflechi vu Sedimänt hän si verbraitet Lateritkruschte bildet, wu bis zue mehrere Meter dick chenne syy. Di jingschte geologische Formatione verlaufe parallel in ere nordweschtli-sidwestlige Richtig. S sin alti Dine, wu im Jungpleistozän entstande sin, bis zue 30 m hoch sin un dur Savannevegetation stabilisiert wäre.[3][4]

Bi dr Bede sin tropischi Rotärde am wyteschte verbraitet. Si chemen uf krischtallinem Untergrund oder alte Sedimäntschichte vor un sind relativ steril. Dert, wu die Ärde Lateritkruschte bildet hän, wachst en armi Vegetation us Combretaceae. In Pedimäntberych cha si Verwitterigsmaterial sammlen un Bede bilde, wu fir Ackerböu chenne brucht wäre. Fersiallit, rotlächt-brunlächti lessivierti Beden uf äolische Sand, cheme au verbraitet vor un bilde Schichte vu 2 bis 3 Meter. S het wenig Humus in ene un si sin fir Bodeschlyssig dur dr Mänsch aafellig. Wämer si dingt, sin si gaignet fir dr Aaböu vu Hirsche oder Böuwulle. In dr nerdlige Sahelzone dominiere subaridi Bruunärde, wu uf aire Syre di wenige Niderschleg guet absorbiere, uf dr andre Syte aber zue Erosion naige. Dä vlymol mit Gras bewachsene Bode isch seli wichtig fir di nomadisch Waidwirtschaft. D Wieschteregione sin gchännzaichnet dur Raubede, wu dur physikalischi Verwitterig entstande sin un chuum organischi Aadail ufwyse. An dr Fliss lang, speziäll in dr Iberschwämmigsbiet un em Binnedelta vum Niger, cheme Gleybede un Vertisol vor. Si wyse ne hochi Fruchtbarkait uf, hän aber au s Risiko vun ere Versalzig un ere Spaltebildig bi Dreckeni. Si aigne si zum Aaböu vu Sorghum, Ryys, Gmies un adere Fäldfricht.[5][6]

Gwässer[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Dr Niger bi Koulikoro

Dr Niger isch dr wichtigscht Fluss z Weschtafrika, är goht dur Mali uf ere Lengi vu rund 1700 km. Är chunnt vu Guinea här us em Sidweschte uf Mail un bildet no Ségou e groß Binndelta. Bi Mopti nimmt er sy greschte Näbefluss Bani uf un dailt si churz derno in zwee Ärm, dr Bara Issa un dr Issa Ber. Do het s e rund 100.000 km² großi Schwämmebeni, wu vu zahlryche flache, saisonale See deckt isch. Churz vor Diré cheme di beede Ärm wider zäme, bi Timbuktu chehrt dr Flusslauf Richtig Oschte un bi Bourem in Richtig Sidoschte.[7]

Dr Senegal-Fluss isch dr zweet wichtig Fluss in dr Region. Är entstoht bi Bafoulabé dur dr Zämefluss vu Bafing un Bakoye. Uf sym Wäg dur dr weschtli Dail vu Mali nimmt dr Senegal no s Wasser vu Falémé, Karakoro un Gorgol uf.[7]

Di ganzjehrige See lige uf bode Syte vum Niger un haiße Niangay un Faguibine. Dr letscht isch mit 590 km² Oberflechi in dr Rägezyt drgrescht See vum Land. Di Hyfe saisonale See fille si in dr Rägezyt mit Wasser, di wichtigscte sin Débo, Fati, Teli, Korientze, Tanda, Do, Garou un Aougoundou.[7] Wel d Rägefäll syt dr schwäre Deerine in dr frieje 1980er Johr all weniger wäre un dur dr Böu vu Staudämm am obere Niger dreckne Niangay un Faguibine mittlerwyli regelmäßig uus.[8][9]

Di Fischerei in dr Fliss un See bildet e wichtige Wirtschaftszwyyg. D Simpf un Fychtbiet, wu si in dr Rägezyt am Niger lang bilde, biete ne Läberruum fir e Hufe Vogelarte.

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Alain Gallay, Eric Huysecom, Anne Mayor: Peuples et céramiques du Delta intérieur du Niger (Mali), von Zabern, Mainz 1998. ISBN 3805317484
  • Charles Grémont: Les Touaregs Iwellemmedan, 1647-1896. Un ensemble politique de la boucle du Niger, Karthala, 2010.
  • Peter Heine: Die westafrikanischen Königreiche Ghana, Mali und Songhai aus der Sicht der arabischen Autoren des Mittelalters. Diss. 1971, Münster 1973.
  • Martin Hofbauer, Philipp Münch (Hrsg.): Mali (= Wegweiser zur Geschichte). Schöningh, Paderborn u.a. 2013, ISBN 978-3-506-77884-0.
  • Rolf Hofmeier, Andreas Mehler: Afrika-Jahrbuch 2003. Politik, Wirtschaft und Gesellschaft in Afrika südlich der Sahara. Vs-Verlag, 2004.
  • Pascal James Imperato, Gavin H. Imperato: Historical Dictionary of Mali, Scarecrow Press, Lanham/Maryland, Toronto, Plymouth 2008.
  • Naffet Keita: L'esclavage au Mali, L'Harmattan, Paris 2012.
  • Thomas Krings: Sahelländer. WBG-Länderkunden, Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 2006, ISBN 3-534-11860-X.
  • Nehemia Levtzion: Ancient Ghana and Mali, London 1973.
  • Madina Ly Tall: L'empire du Mali, Dakar 1977.
  • Stephanie Pezard, Michael Shurkin: Achieving Peace in Northern Mali. Past Agreements, Local Conflicts, and the Prospects for a Durable Settlement, Rand Corporation, Santa Monica 2015.
  • Annette Margaretha Schmidt: The pre- and protohistoric togué of the Niger alluvial plain, Mali, Diss., Leiden 2009. (online)
  • Dorothea E. Schulz: Culture and Customs of Mali. Santa Barbara 2012, ISBN 978-0-313-35912-5.
  • Sebastian Schutyser, Ingeborg Flagge, Jean Dethier: Lehm-Moscheen in Mali, Junius, Hamburg 2003. ISBN 3885065207
  • Ibrahim F. Sissoko: Der Demokratisierungsprozess in Afrika am Beispiel von Mali, Kovac, Hamburg 2004. ISBN 383001483X

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Mali – Sammlig vo Multimediadateie

Fueßnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. Mali. In: Central Intelligence Agency (Hrsg.): The World Factbook 2009. Washington 2009, ISSN 1553-8133
  2. 2,0 2,1 Hans Karl Barth: Mali. Eine geographische Landeskunde. Darmstadt 1986, ISBN 3-534-08157-9, S. 121–123.
  3. Thomas Krings: Sahelländer. Darmstadt 2006, ISBN 3-534-11860-X, S. 16–17.
  4. Hans Karl Barth: Mali. Eine geographische Landeskunde. Darmstadt 1986, ISBN 3-534-08157-9, S. 111–121.
  5. Thomas Krings: Sahelländer. Darmstadt 2006, ISBN 3-534-11860-X, S. 20–21.
  6. Hans Karl Barth: Mali. Eine geographische Landeskunde. Darmstadt 1986, ISBN 3-534-08157-9, S. 131–141.
  7. 7,0 7,1 7,2 John F. McCoy (Hrsg.): Geo Data — The World Geographical Encyclopedia. Farmington Hills 2003, ISBN 0-7876-5581-3, S. 341.
  8. O Hamerlynck, Chiramba T, Pardo M: Gestion des écosystèmes du Faguibine (Mali) pour le bien‐être humain : adaptation aux changements climatiques et apaisement des conflits. United Nations Environment Program 2009, S. 21.
  9. Leo Zwarts, Kone Bakary: People in the Inner Niger Delta. (PDF; 8,3 MB) In: Leo Zwarts, Pieter van Beukering, Kone Bakary u. a.: The Niger, a lifeline: Effective water management in the Upper Niger Basin., Veenwouden 2005, ISBN 90-807150-6-9, S. 85.