Somalia

Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
Zur Navigation springen Zur Suche springen
Jamhuuriyadda Soomaaliya (Somali)

جمهورية الصومال
Jumhūriyyat aṣ-Ṣūmāl (arab.)
Republik Somalia

Fahne vo Somalia
Wappe vo Somalia
Fahne Wappe
Amtspraach Somali, Arabisch[1]
Hauptschtadt Mogadischu
Regierigssitz Baidoa
Schtaatsform Republik (de jure)
kei (de facto)[2]
Schtaatsoberhaupt de jure Abdullahi Yusuf Ahmed[2]
Regierigschef de jure Nur Hassan Hussein[2]
Flächi 637.657 km²
Iiwohnerzahl 9 bis 12 Millione (Stand 2006)
Bevölkerigsdichti 13,90 Iiwohner pro km²
Währig Somalia-Schilling (SOS)
Unabhängigkeit 26. Juni 1960 erklärt, 1. Juli 1960 anerkennt
Nationalhymne Somaliyaay toosoo
Zitzone MSK (UTC +3)
Kfz-Kennzeiche SO
Internet-TLD .so
Vorwahl +252
Somalia in its region (claimed).svg
Karte Map Somalia.gif

Somalia (Somali Soomaaliya; arabisch الصومال‎, DMG aṣ-Ṣūmāl) oder Bundesrepublik Somalia isch e federale Staat im usserschte Oschte vu Afrika am Horn vu Afrika. Dr Name chunt vumVolk vu dr Somali, wu s Bevelkeigsmee bildet un au in der Nochberländer aasässig isch.

S hitig Somalia isch us em Zämeschluss vu dr Kolonialbiet Britisch- un Italienisch-Somaliland entstande, wu anne 1960, im „Afrikanische Johr“, zäme unabhängig wore sin. S Staatsbiet gränzt im Oschte an dr Indisch Ozean, imNorde an dr Golf vu Aden, im Weschte an Dschibuti un Ethiopie un im Sid an Kenia. Noch em Sturz vu dr autoritäre Regierig unter em Siad Barre anne 1991 het s wäg em Bugrchrieg iber 20 Johr lang kai funktionsfähigi Zäntralregierung me gee. D Ibergangsregierige, wu ab 2000 unter em Schutz vu dr internationale Staategmainschaft bildet wore sin, sin zimli erfolglos blibe, si hän zytwys nit emol d Hauptstadt unter ihri Kuntroll brocht. Wyti Dail vum Land sin in Händ vu lokale Clan, Chriegsherre, radikal-islamistische Gruppe oder Pirate gheit.

Uf em Staatsbiet hän si mit dr Zyt verschideni De-facto-Regime bildet. Vu däne strät aber nume Somaliland im Nordweschte syt 1991 no internationaler Anerkännig as aigeständigi Nation. Di ibrige, dodrunter Puntland, Galmudug un Azania, stelle Aasprich uf Autonomy as säbschtverwaltete Dailstaat, hän aber d Idee vu me gmainsame somalische Staat nit ufgee. Mit dr neie Verfassig, wu am 1. Augschte 2012 in Chaft drätten isc, sin die autonome Dailstaate jetz Mitglider vu dr neie Bundesrepublik Somalia (vorhär Republik Somalia). Erfolg gege di radikal-islamistische Milize anne 2012 hän smegli gmacht, im Augschte 2012 zum erschte Mol au wider e gmainsami somalischi Regierig z wehle, wu ne Reorganisation vu staatlige Strukture cha aagoo.

Geografy[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Somalia lyt im Oschte vum afrikanische Kontinänt, am Horn vu Afrika uf dr Somali-Halbinsle. Dr nerdli Dail vum Land isch zum große Dail bärgig un lyt im Somali-Hochland durschnittli 900 bis 2100 m iber em Meeresspiegel; dr hegscht Bär gisch dr Shimbiris (2460 m). No Side lyt e Flachland mit ere durschnittlige Hechi vu 180 m. D Fliss Jubba un Shabeelle cheme vu Ethiopie un fließe dur dr Side vu Somalia un dodermit dur d Somali-Wieschti in dr Indisch Ozean.

Somalia wird bregt dur Monsunwind, e ganzjehrig haiß Klima, uuregelmäßigi Räägefäll un Druckeperiode, wu all Ritt vorcheme. Ußer in dr Bäärg- un Kischteregione lyt di durschnittli Maximaltämperatur am Dag zwische 30 un 40 °C. Dr sidweschtli Monsun sorgt in dr Gegnig um Mogadischu in dr Monet vu Mai bis Oktober fir e relativ mild Klima. Zwische Dezämber un Februar bringt dr nordeschtli Monsun en ähnli mild Klima. In dr sognännte Tangambili-Period zwische dr beede Monsun (Oktober bis Novämber un Merz bis Mai) isch haiß un fycht.

Umwält[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Erosion un d Uusbraitig vu dr Wischti sin di wichtigschte Umwältbrobläm z Somalia. Ursache sin Iberwaidig un d Abholzig vu d letschte Wälder, wel Holz di Hauptenergyquäll vum Land isch un syt em Uusbruch vum Burgerchrieg in greßerem Umfang Holzchohle in d Staate vu dr Arabische Halbinsle exportiert wird.

D Mangrovebiet zwische Kismaayo un dr kenianische Gränze im Side vum Land un d Koralleriff am Golf vu Aden un in dr Neechi vu Kenia sin au drofe vu dr Boodedegradation an Land.

Wel s kai wirksami Kischtewach git, wir vor dr Kischte vum Land illegal Atommill un Giftmill im Meer entsorgt,[3] un uusländischi Fangflotte iberfischen uukontrolliert d Gwässer.[4]

Bevelkerig[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Bevelkerigsentwicklig in Millione Yywohner
Alterspyramid in 1000 Yywohner

Di letscht Volkszellig, wu d Ergebnis dervu vereffetligt wore sin, het s anne 1975 gee. D UNFPA het 2014 e Studie publiziert, wu mit Hilf vu Umfroge un Satellitenufname ne Gsamtbevelkerig vu iber 12,3 Millione ermittelt woren isch[5].

Hit läbe ca. 25 Brozänt vu allne Somalier dailwys oder ganz as Nomade. 22 Brozänt vu dr Mänsche lääben as Buure, wu si in dr fruchtbarschte Region vum Land zwische dr Fliss Shabeelle un Jubba nidergloo hän. Dr grescht Dail vu dr Bevelkerig (42 Brozänt) läbt in stedtische Biet. S sin allno iber e Million Mänsche (9 Brozänt vu dr Gsamtbevelkerig) z Somalia uf dr Flucht un lääbe in dr Hauptsach in 107 Flichtlingslaager.

Ethnie[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Somali-Clan[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Charte vu dr Somali-Clan

Vum Aadail här sin d Somali di greescht Ethnie. Si lääben au im Oschte vu -Ethiopie (Somali-Region), z Dschibuti un im Nordoschte vu Kenia.

Wichtig fir d Gsellschaft un d Bolitik z Somalia isch s Clansischtemvu dr Somali. E jede Somali gheert iber syni Abstammigslinie uf dr Vatersyte eme Stamm oder Clan aa. Di fimf große Clanfamilie (qaabiil) sin Darod, Dir, Hawiye, Isaaq un Rahanweyn.

Doderby gälte d Dir, Darod, Isaaq un Hawiye, wu nomadish lääbe, as „ächti Somali“ oder Samaal, derwylscht d Rahanweyn, wu as Buure sässhaft sin, „unächti Somali“ oder Sab gnännt wäre. Si gälte, wie au verschideni ethnischi Minderhaite, us dr Sicht vun eme Dail vu dr aus Samaal as nit glychbrächtigt un hän tradiozinionäll gsellschaftligi Noodail.

E jedi vu däne Clanfamilie vergheit in e großi Zahl vu Subclan un Sippe (Somali: reer „Lyt vu“, „Noofahre vu“). Die umfasse e baar Hubdert bis Döusert Manne, wu s fir Verbräche fellig Bluetgäld (diya, mag) mitenander zahle bzw. kriege. Des Sischtem verschafft em ainzelne Somali traditzonäll Schutz fir Lääben un Aigedum, fiert aber au zue Bluetfehde, wu s au um Ussenandersetzige um Wasser- un Waidräächt un um bolitischi Macht goot, nit nume um ainzelni Verbräche

Minderhaite[ändere | Quälltäxt bearbeite]

Nit-Somali-Minderhaite mache rund 15 % vu dr Yywohner uus. Zue däne ghere verschideni schwarzafrikanischi Volksgruppe z Sidsomalia, wu vu dr Somali zäme Jarer („herthoorig“ oder „chruuselhoorig“) gnännt wär. E Dail vu däne stammt vu Sklaven ab, wu im 19. Johrhundert dur dr oschtafrikanisch Sklavehandel vu Tansania, Malawi, Mosambik un Kenia uf Somalia verschlaipft wore sin un si no ihre Flucht oder Freilossig zum grescte Dail im Dal vum Jubba nidergloo hän. Mer chännt si syt dr 1990er Johr as „Somalischi Bantu“. Bi ander Jarer-Gruppe, wie z B. bi dr Shidle, chännt mer d Härchumft nit, vilicht stamme si vun ere Bevelkerig vor dr Somali ab..

Anderi Minderhaite sin Swahili un Gruppe mit ere gmischlete Härchumft an dr Kiscte (z. B. Bajuni, Barawese, Benadiri/Reer Hamar), im ganze Land verbraiteti Gruppe d Yibir un d Midgan, e baar Döusert Araber un baar Hundert Inder un Pakischtaner.

Sprooche[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Hauptsprooch vu Somalia isch s Somali (Af-ka Soomaali-ga), e oschtkuschtiischi Sprooch us em Sproochnascht vu dr kuschitische Sprooche un dodermit Dail vu dr afroasiatische Sproochfamilie, wu hit vu rund 12 Millione Mänsche z Somalia un in dr Nochberregione gschwätzt wird. D Sprooch vum Somali-Volk wird z Somalia au vu fascht allne Minderhaite bruucht.

As Handels- un Bildigssprooche wären au Arabisch un – as Erb vu dr Kolonialzyt – Italienisch un Änglisch bruucht. E chlaine Dail vu dr somalischen Bantu het d Bantusprooch Zigula bhalte. An dr Kischte schwätze chlaini Minderhaite (d Bajuni um Kismaayo un d Brawanese z Baraawe) Dialäkt vum Swahili.

As ainzige afrikanische Staat nääbe Tansania het si Somalia no syre Unabhängigkait ewäg entwicklet vu dr europäische Kolonialsprooche. Statt däm isch s Somali verschriftet un standadisiert wore, 1972 unter em Siad Barre isch s Somali Amtssprooch wore un het si derno waidli in Verwaltig, Bildigswääse un Medie duregsetzt, derwylscht Italienisch, Änglisch un Arabisch all mee an Bedytig verlore hän.[6] As Grundlag fir s Standard-Somali het vor allem di im Norde gschwätzt Variant Maha Tiri (Maxaa Tiri) dient; di ander Hauptvariant isch s Maay im Side, dernäbe git s no anderi Dialäkt.

Di somalisch Ibergangsverfassig vu 2004 lait as offiziälli Sprooche Somali (Maay un Maha Tiri) un Arabisch fescht. Italienisch un Änglisch hän e Status as Sekundärsprooche.[1]

Religion[ändere | Quälltäxt bearbeite]

D Yywohner vu Somalia ghere zue fascht 100 % em sunnitische Nascht vum Islam aa. Dodervu sin rund 80 % Schafiite un 20 % Hanafite. Dr traditionällIslam z Somalia isch n dr Derfer un unter dr Nomade ender gmäßigt un vermischlet mit em Gwohnetsräächt vu d Clan. Dert het s vor allem verschideni Glaubesschuele verbraitet, wu im 19. Johrhundert dur Sufi-Orde verbraitet wore sin Di eltschte vu däne Bruederschafte sin d Qadiriyya un d Salihiyya. Kleinere Gruppen sind die Dandarawiyya, der Ende des 19. Jahrhunderts von Muhammad ibn Ahmad al-Dandarawi gegründete, am weitesten verbreitete Zweig der Idrisiyya, und die Rifaiyya, ein Ableger der Qadiriyya, der unter arabischen Einwanderern in Mogadischu populär ist. Seit den 1970er Jahren gibt es vor allem in den Städten radikale wahhabitische Strömungen, die während des Bürgerkriegs ebenso wie die Religion insgesamt an Bedeutung gewonnen haben.

allem verschideni Glaubesschuele verbraitet, wu im 19. Johrhundert dur Sufi-Orde verbraitet wore sin Di eltschte vu däne Bruederschafte sin d Qadiriyya un d Salihiyya. Chlaineri Gruppe sin d Dandarawiyya, dr am wyteschte verbraitet Nascht vu dr Idrisiyya, wu Ändi 19. Johrhundert vum Muhammad ibn Ahmad al-Dandarawi grindet woren isch, un d Rifaiyya, en Ableger vu dr Qadiriyya, wu unter dr arabische Yywanderer z Mogadischu populär isch. Syt dr 1970er Johr git s vor allem in dr Stedt radikali wahhabitischi Stremige, wu syt em Burgerchrieg yyflussrycher wore sin.

Literatur[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  • Somalia. Aufstehen oder untergehen in Ruinen… Inamo, Herbst 2012
  • Hatem Elliesie: Statehood and Constitution Building in Somalia: Islamic Responses to a Failed State. In: Rainer Grote / Tilmann J. Roeder (Eds.), Constitutionalism in Islamic Countries: Between Upheaval and Continuity, Oxford University Press, Oxford 2012, S. 537–565. ISBN 978-0-199759-88-0.
  • Ali Jimale Ahmed (Hrsg.): The Invention of Somalia, Red Sea Press 1995, ISBN 978-0-932415-99-8.
  • Jutta Bakonyi: Land ohne Staat – Wirtschaft und Gesellschaft im Krieg am Beispiel Somalias, Campus Verlag, Frankfurt am Main 2011, ISBN 978-3-593-39528-9.
  • Michael Birnbaum: Krisenherd Somalia. Heyne Verlag, München 2002, ISBN 978-3-453-86109-1.
  • Maria Brons: Somaliland: Zwei Jahre nach der Unabhängigkeitserklärung, Institut für Afrika-Kunde, Hamburg 1993, ISBN 978-3-928049-23-8
  • Maria Brons: Society, Security, Sovereignty and the State in Somalia. From Statelessness to Statelessness? International Books, Utrecht 2001, ISBN 978-90-5727-038-3
  • Mark Bowden: Black Hawk Down – Kein Mann bleibt zurück. München 2002.
  • Enrico Cerulli und G. S. P. Freeman-Grenville: "Makdishu", in: Encyclopaedia of Islam, 2. Ausg. Bd. VI, Leiden 1991, 128-9.
  • Mohammed Haji Mukhtar: Historical Dictionary of Somalia (New Edition), Scarecrow Press, Metuchen, NJ, 2003, ISBN 978-0-8108-4344-8
  • Ali Jimale Ahmed (Hrsg.): The Invention of Somalia, Red Sea Press 1995, ISBN 0-932415-99-7
  • Dieter H. Kollmer, Andreas Mückusch (Hrsg.): Wegweiser zur Geschichte: Horn von Afrika. Schöningh, Paderborn 2007, ISBN 978-3-506-76397-6.
  • Ioan M. Lewis: A Modern History of the Somali, James Currey, Oxford 2002.
  • Ioan M. Lewis: Understanding Somalia and Somaliland: Culture, History and Society, 2008, ISBN 978-1-85065-898-6
  • Abdirizak Sheikh, Mathias Weber: Kein Frieden für Somalia? 2. Aufl., M.-W.-Verlag, Frankfurt 2010, ISBN 978-3-934517-11-0.
  • Said Sheikh Samatar: Somalia – Nation in Search of a State. Westview Press, Boulder (Colorado) 1987, ISBN 978-0-86531-555-6.
  • Jasmin Touati: Politik und Gesellschaft in Somalia (1890–1991), Hamburg 1997, ISBN 3-928049-45-3
  • Thierry Vircoulon: La Crise somalienne. In: Afrique Contemporaine, Nr. 177, 1996, S. 3–16.-->
  • Markus Virgil Höhne und Virginia Luling (Hrsg.): Milk and peace, drought and war: Somali culture, society and politics (Essays in honour of I.M. Lewis). London 2010, ISBN 1-84904-045-1.
  • Markus Virgil Höhne: Somalia zwischen Krieg und Frieden. Strategien der friedlichen Konfliktaustragung auf internationaler und lokaler Ebene IAK, Hamburg 2002, ISBN 3-928049-84-4.
  • Mathias Weber: Der UNO-Einsatz in Somalia. Denzlingen 1997, ISBN 978-3-9805387-0-1.

Weblink[ändere | Quälltäxt bearbeite]

 Commons: Somalia – Sammlig vo Multimediadateie

Fueßnote[ändere | Quälltäxt bearbeite]

  1. 1,0 1,1 The Transitional Federal Charter of the Somali Republic Archivlink (Memento vom 9. Februar 2007 im Internet Archive)
  2. 2,0 2,1 2,2 sit 2000 international anerkennti Übergangsregierig und -parlament (zerschd im Exil z Kenia, noch 2004 in Baidoa und Umgebig, brobiert siit Ändi 2006 sich in Mogadischu z festige); Dr Norde isch as Somaliland faktisch unabhängig, Dr Nordoste (Puntland) faktisch autonom, in wiite Landesteil Herrschaft vo lokale Clan, Chriegsherre oder umkämpfti/unklari Verhältnis
  3. Paul Moreira: Somalia - Chaos am Horn von Afrika. In: Dokumentarfilm. arte.TV, 2011-05-24. Archiviert vom Original am 2014-02-23. Abgrüeft am 2014-02-12.
  4. UNEP: After the Tsunami – Rapid Environmental Assessment (PDF; 781 kB), Somalia
  5. population estimation survey 2014 (UNFPA) Tabälle A3
  6. David D. Laitin: Politics, Language, and Thought: The Somali Experience, University of Chicago Press 1977, ISBN 978-0-226-46791-7