Konstanz
Us der alemannische Wikipedia, der freie Dialäkt-Enzyklopedy
| Konschdanz (Konstanz) |
|||||
|---|---|---|---|---|---|
| Wappe | Karte | ||||
|
|
|||||
| Dialekt: Alemannisch | |||||
| Hauptvariante: | Nideralemannisch | ||||
| Regionalvariante: | Bodeseealemannisch | ||||
| Lokalvariante: | |||||
| Verbreitig: | ? | ||||
| Basisdate | |||||
| Staat: | Ditschland | ||||
| Bundesland: | Bade-Wirddeberg | ||||
| Regierungsbezirk: | Friburg | ||||
| Kreis: | Landkreis Konschdanz | ||||
| Geographischi Lag: | 47° 40′ N, 9° 11′ O | ||||
| Höchi: | 405 m ü. NN | ||||
| Flächi: | 55,65 km² | ||||
| Iwohner: | 81.511 (31. Dez. 2007)[1] | ||||
| Bevölkerungsdichti: | 1465 Iwohner je km² | ||||
| Boschtleitzahle: | 78462–78467 (alt: 7750) | ||||
| Vorwahle: | 07531, 07533 | ||||
| Nummereschild: | KN | ||||
| Gmeischlüssel: | 08 3 35 043
|
||||
| Stadtgliderig: | Altstadt und 14 weitere Stadtteile | ||||
| Adress vu dr Stadtverwaltig: |
Kanzleistraße 13/15 78459 Konstanz |
||||
| Internetuftritt: | |||||
| Oberburgemeischter: | Horst Frank (Grüne) | ||||
| Topographi | |||||
|
|
|||||
| Luftbild | |||||
|
|
|||||
| Dialäkt: Bodeseealemannisch |
Konschdanz isch di gröscht Stadt am Bodesee und do wohnet so um die 80.000 Lüt. Si ghört zum dütsche Bundesland Bade-Württeberg und isch e Großi Kreisstadt.
Z Konschdanz schwätzt mer vu all de alemannische Sprochweise es Bodeseealemannisch. Dees isch e Unterart vum Niideralemannische. In alte Verzeichnisse vun de Usbreitung vum Alemannische isch d benachbarte Höri und der südliche Hegau scho e Gegend, wo mer Hochalemannisch schwätzt. Die Ussproche vum Ortsname in bodeseealemannisch isch „Konschdanz“.
Zamme mit dr Schwizer Nachbarstadt Krüzlinge und witere Schwizer Gmeinde het d'Agglomeration Konschdanz yber 110.000 Iwohner.
Uf französisch heisst dr Bodesee Lac de Constance des mont Konschdanzer See.
Als e bsunderi Kuriosität liige mit em Tägermoos 1,54 km² vum Konschdanzer Bann im schwizer Kanton Thurgau.
Inhaltsverzeichnis |
[ändere] Gschicht
Di ältisti nametlichi Nennig Constantia stoot isch bim Geograf vo Ravenna.
Konschdanz isch vor allem usm Konzil vo Konschdanz bekannt, wo zwei Gegepäpscht abgsetzt wore sind und dr Jan Hus ufm Schitterhuffe verbrennt wore isch.
Viel früener isch se amol a freii Riichstadt gsi. Denno hot se au zu Öschtriich und zu Bade ghört.
Bis umme 1821 isch Konschdanz Sitz voneme katholische Bischof gsi. Des Bischtum isch drno im Erzbischtum Friburg im Brisgou ufgange.
[ändere] Verchehr
Konschdanz lit a dr B 33 vun Willstätt nach Konschdanz und (via Fähre) nach Meerschburg und Ravensburg.
Zwische Meerschburg und Konschdanz-Staad gitts die Autofähre, wo laufend verkehrt.
Und itt zuletscht gitts die Bodensee-Schiffsbetriebe. Mitm Schiff ka mer uf Überlinge (im Nordweschte) und uf Lindau und Breagaz (im Oschte) gmüetlich fahre.
[ändere] Politik
Konschdanz isch - wies in Südbade so isch - und vu Alters her politisch konservativ-liberal aaghaucht gsi. Mit de Universitätsgründung im Johr 1966 isch en markante sozialliberaler Schwenk usgfüert worre. Der isch um 1990 durch e stärkere Verlaggerung zu de Grüene ersetzt worre. (Dees kummt in dr aktuelle Zsammensetzung vum Gemeinderat zum Usdruck). Im Johr 1996 hond d Konschdanzer de Horst Frank zum erschte grüene Oberbirgermoschter vu Ditschland gwählt und en 2004 no emol bstätigt.
[ändere] Gemeinderat
Im Gmeinderoot sitzet usser em Oberbirgermoschter no 40 Gemeinderät vu selle Parteie/Liste (Ergebniss vu de Wahl vum Juni 2004):
| Partei | Sitze (2004) |
|---|---|
| CDU | 26,8 % (−2,5) – 11 Sitz (−1) |
| Freie Grüne Liste | 22,8 % (+5,0) – 10 Sitz (+3) |
| SPD | 17,9 % (−1,0) – 7 Sitz (−1) |
| FWG | 15,1 % (−0,8) – 6 Sitz (−1) |
| FDP/DVP | 7,7 % (−0,7) – 3 Sitz (=) |
| Neue Linie Konstanz | 6,1 % (−0,4) – 2 Sitz (=) |
| PDS/Linke Liste | 3,5 % (+1,1) – 1 Sitz (=) |
| Andere | 0,0 % (−0,8) – 0 Sitz (=) |
Dezue gitts Ortschaftsrät für d Ortsteile
- Litzelstette (FWG: 4, CDU: 3, SPD: 3)
- Dettinge/Wallhause (CDU: 6, SPD: 4, FWG: 4)
- Dingelsdorf (SLWD: 4, CDU: 4, FWG: 2)
Selle Ortschafte hond immer en Ortsvorsteher und e Ortsverwaltung.
[ändere] Städtepartnerschafte
Konschdanz hot Städtepartnerschafte mit selle Städt:
Fontainebleau (Frankreich) seit 1960
Richmond upon Thames (England) seit 1983
Tábor (Tschechie) seit 1984
Lodi (Italie) seit 1986
Suzhou in dr Provinz Jiangsu (China). E Städteverbindung.
[ändere] D Regio DACH
Konschdanz hot d Koordination vun em Projekt Verwaltunge, wo lernet ibbernomme, welles us em Netzwerk vu acht Städte in Deutschland, Öschtreich und dr Schweiz (DACH) im Bodeseegebiet bschtoht. Die tauschet sich usser ibber ihr Wisse ibber d Gränze weg.
[ändere] Wirtschaft
Z Konschdanz gitts 3300 Firme mit ibber 33500 Lit, wo dett schaffet. Vo denne sind 10000 Lit in de Produktion und 23500 schaffet bi de Dienschtleischter.
D Betrieb schaffet bsunders i dr Kommunikation und Information, Chemi und dett in dr Pharmazi und Biotechnologi, im Maschinebau, bi de Medie und bim Druck und au bei de erneuerbare Energie.
Wege der sunnige Lag am Bodesee und am Rhi und aan de Gränz zur Schwiiz lebbt Konschdanz au vum Fremdeverkehr, Tagunge und Kongress.
Für d Schwiizer Firme isch d Stadt Konschdanz en geigneter Standort in der Näh vun der Schwiiz fir Niiderlassunge und Tochtergsellschafte mit Usstrahlung nach dr EU und Ditschland.
[ändere] Hoch- und anderi Schuele
Im Johr 1966 isch d Universität Konschdanz gründet worre, wo hüt über 10.000 jungi Lüt studieret.
Denn gitts au no seit 1971 d Fachhochschuel fir Technik, Wirtschaft und Gstaltung, wo im Johr 2006 umgnannt worre isch in Hochschuel Konschdanz fir Technik, Wirtschaft und Gstaltung (HTWG) oder uff englisch "Konstanz University for Applied Sciences". De Ursprung isch e d Ingenieurschuel usm Johr 1906.
Fir d breit gfächerte Grundausbildung sorget drei Gymnasie ("Suso", "Humboldt", "Ellenrieder"), Brufsschuele, Privatschuele, Realschuele, Gsamtschuele, mehrere Grund- und Hauptschuele und 43 Kindergärte.
[ändere] Kultur
[ändere] Theater
S Stadttheater Konschdanz isch in em Gebäud, wo seit 1610 s Jesuitegymnasium gwäse ich. S wird als älteschte feschte Bühne vu Deutschland gführt. Theater wird au im Kommunale Kunscht- und Kulturzentrum K9 gschpillt.
[ändere] Musee
Vu de Musee sind z nenne
- S Archäologisch Museum vum Land Bade-Württemberg
- S Hus-Museum
- S Rosgarte Museum
- D Wessenberg-Galerie
- S Sea Life Centre
- S Bodesee Naturmuseum bim Sea Life Centre
[ändere] D Musi
In Konschdanz isch d Südwestdeutsche Philharmonie, s Junge Kammerorcheschter Konschdanz, s Universitätsorcheschter, zwei Bigbands, mehrere Blosmusike und ville Chör und Gsangsvereine.
Alle Johr im Auguscht wird d Kammeroper im Roothuushof uffgführt.
[ändere] Natur
Im Wollmatinger Ried raschtet oder überwinteret d Zugvögel im Naturschutzgebiet. E Felsnaddel glei bei Wallhause, wo unter de Seeoberfläch verborge isch, hosst de Tisch vum Deifel und liggt grad hinter em Abfall vum niedrige ins tiefe Wasser ("em Felse").
[ändere] Sunschtigi Veranschtaltige
Im Frieling, meischtens im Mai, isch die erschte greesere Veranstaltung vum Johr, des isch Jazz-Downtown, mit Jazz i alle Altschtadtlokal und wird vum hiesige Hoschpizverein durchgfiert.
Im Summer isch in Konschdanz onner vu de gröschte Flohmärkt vu Europa. Aan zwei Täg kummet 1200 Aabieter und 150000 Bsuecher um z kaufe und z schachere.
Im Summer, am zweite Wochenend vum Auguscht, feieret d Konschdanzer und Chrüzlinger s Seenachtsfescht (des hosst in Chrüzlinge "Fantastical") mit enem gmeinsame Feuerwerk. Ville Konschdanzer lueget sich es Seenachtsfescht vu Chrüzlinge us aan, weils dett gmüetlicher zugoht und es vun de Schtadt veranschtaltet wird und drum (im Gegesatz zu Konschdanz) konn Eitritt koschtet.[1]
Denn folget als weitere Fescht s Weifescht (im Juli), s Oktoberfescht, s Open Air Festival Rock am See und de Weihnachtsmarkt (im Dezember).
[ändere] D Konschdanzer Fasnet
Alle Johr widder isch im Januar/Februar d Konschdanzer Fasnet. E bsunderi Veranschtaltig isch d Übertragung vun de Konschtanzer Fasnet-Sitzung ("Konstanzer Fasnacht aus dem Konzil") im Fernsähe. Det schwätzet se mol mehr, mol weniger Konschdanzer alemannisch. Des isch ällewell an em Zischtig im Januar odder Februar, am Obe um Virtel Nüüni bis um Virtel Zwölfe im Dritte Fernsehprogramm vun SWR/SR.
Bekannt sind d Fanfarezüeg mit uffweckendi Fanfarestöß, dröhnendi Trommle und durchdringendi, schmetterndi Fasnetsruef nach Landsknechtart. A bsunderi Tradition hond d Nidderburger. D „Niederburg“ isch es älteschte Viertel vu Konschdanz und liggt am Seerhein. Es gitt det seit 1948 en Fanfarezueg. Seit 1980 hond se au e Abteilig mit Fahneschwenker („Fahnenschwinger“). D Uniforme sind grad so wie in de Zeit um 1600. [2] De Fasnetsruef isch Ho Narro, Ho Narro.
Bsunderi Tag sind de "Schmutzge Dunschtig" (dees kummt vum schmalzige (friener Schmutz) oder fettige Dunschtig). Schon am Morge werret d Schüeler, Gymnasiaschte un d Fachhochschüeler "bfreit", s Landratsamt und es Raathuus "ibbernomme". Umme Siebene am Obe goht de Hemmedglonkerumzug los, do zeiget die Konschdanzer Gymnasiaschte luschtige Schwänk, wo s Schuellebbe luschtiger gmacht odder vergällt hond, uff Transparente, wo se in em Umzug de stuunende Zuschauer (und au de Lehrer) zeiget. S Wort Glonker sull vum mittelhochditsche Wort "Glunke" (hängende Locke) kumme und im wiitere Sinn en umschwankende, fuule Mensch bezeichne. De Bruuch sull us em End vum 19. Johrhundert stamme und vu Konschdanz durch d Lehrer in umliegende Städte trage worre si.
Am Fasnet-Sunntig beteiliget sich so um die 75 Gruppe fir 2 Stunde aan em große Umzug , 10000 Zuschauer lueget zu. D Blätzlebuebe hond en Häs us Stoffschuppe (Blätzle) und tobet durch d Stroße.
Zur Erinnerung im ganze Johr aan d Blätzle isch in der Nähi vum Schnetztor zwischem Blätzleplatz und em Augustinerplatz de Blätzlebuebebrunne uffgestellt worre. Seller Brunne zeigt es bsundre Faschings-Häs vu de Blätzlebue, wo us em Hahnekamm und sunscht nur no us Blätzle bstoht. Dem isch det en kleine Blätz und e Figur, wo e lang Naas macht beigsellt.
Fir en verdiente Fasneter, de Karl Steuer (*1909; †1962), isch en wittere Fasnetsbrunne aan der Eck vu de Wessenbergstroß/Zollernstroß uffgstellt worre mit enner original bodeseealemannische Widmung: „S' Wasser wo kunt us em See, me kas au drinke!“. Zur Erklärung: Vu sellem Charakter-Kopf vum Karl Steuer uffm Brunne läuft es Wasser usem rechte Naseloch in d Brunneschal.
[ändere] Söhn und Töchter vu de Stadt
- Rosemarie Banholzer (* 1925). E Schriftstellerin, wo ihre Biecher im Konschdanzer bodenseealemannisch schreibe tuet. Sie isch en Mitglied in de Muettersproch-Gsellschaft
[ändere] Literatur
[ändere] Biecher uf bodeseealemannisch/konschdanzerisch
- (als) Rosemarie Banholzer: Glacht und sinniert. Seealemannische Mundartgschichtle. Konstanz 1988, Selbstverlag. ISBN 3980063451
- (als) Rosemarie Banholzer: Geschichten von Wilhelm Busch in alemannischer Mundart. Konstanz 1999. Max und Moritz, Hans Huckebein, Plisch und Plum, übertragen in's Alemannische. ISBN 3-9806314-1-9
- (als) Rosemarie Banholzer: Mitenand vewobe. Conceptdesign GmbH, Konstanz 2000, Illustrationen von Beate Padberg. ISBN 3-9806314-4-3 (Im Aanhang sind e paar Seite mit Usdrück uf bodeseealemannisch und was es uf hochdeutsch hosst)
- (als) Rosemarie Banholzer: Wenn's weihnachtet. Konstanz, 3. Auflage 2005. Gedichte und Kurzgeschichten in Mundart. ISBN 3-9806314-6-X
- (als) Walter Fröhlich: S Bescht und s Schänscht vum Wafrö. Stadler, Konstanz, Januar 2002
- (als) Walter Fröhlich: Wie mer's macht isch's nint. Denkt de Wafrö. Stadler, Konstanz, Juli 2002
- (als) Walter Fröhlich: So isch worre. Stadler, Konstanz, 2000
- (als) Walter Fröhlich: Wa i denk - wenn i denk. Be- und sinnliche Gedichtle. 1986
- (als) Walter Fröhlich: S wird all bleder mont de Wafrö. Stadler, Konstanz, Juli 2002
- (als) Walter Fröhlich: Jessesna - isch des ä Lebe. 1988
[ändere] Quelle
- ↑ Nachrichte vum Fernsähe, Südweschtfunk, III. Programm, 10. Auguscht, 21:45
- ↑ Webgleicher Fanfarezueg Nidderburg, Webgleicher Fahneschwenker Nidderburg
[ändere] Allmänd
[ändere] Netzgleicher
- (als) D Reed vum Hemmedglonkerkönig in Konschdanz im Johr 1957
- (als) Rosemarie Banholzer: Hembglonkereie
- (als) E seealemannische Gruppe zwische Konschdanz und Immestaad, wo alemannisch schwätzt
- (de/als) Konschdanzer Fasnetgsellschaft Elefante
- (de) Föteli vo Konstanz